Trước áp lực bảo đảm nguồn điện trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ tăng cao và thời tiết cực đoan, sáng 22/6, Cổng Thông tin điện tử Chính phủ tổ chức Tọa đàm "Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp", nhằm tìm kiếm các giải pháp sử dụng điện hiệu quả, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Áp lực ngày càng lớn lên hệ thống điện quốc gia
Những tháng gần đây, hệ thống điện Việt Nam liên tiếp ghi nhận các kỷ lục mới về công suất và sản lượng tiêu thụ điện. Công suất cực đại đã vượt 58.000 MW, trong khi có những ngày sản lượng điện toàn hệ thống đạt trên 1 tỷ kWh. Những con số này phản ánh rõ nét tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ của nền kinh tế cũng như nhu cầu năng lượng ngày càng gia tăng của hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống dân sinh.
Theo ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong những năm tới đồng nghĩa với nhu cầu điện sẽ tiếp tục tăng mạnh. Tuy nhiên, ngành năng lượng đang đối mặt với nhiều thách thức như biến động địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu, yêu cầu giảm phát thải carbon và áp lực chuyển dịch sang năng lượng tái tạo.
Trong khi đó, ông Ngô Sơn Hải, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) cho biết, biến động giá than, khí và nhiên liệu trên thế giới tác động trực tiếp đến công tác bảo đảm nguồn cung cho phát điện. Dù EVN đã chủ động điều chỉnh kế hoạch cung ứng nhiên liệu từ sớm, nhưng việc bảo đảm điện ổn định vẫn đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ của toàn bộ các đơn vị phát điện trong hệ thống.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng Giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia nhận định, nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế và là yếu tố quan trọng quyết định sức hấp dẫn của môi trường đầu tư. Đặc biệt với các ngành công nghệ cao, bán dẫn, trung tâm dữ liệu hay sản xuất điện tử, chỉ một sự gián đoạn nhỏ về điện cũng có thể gây thiệt hại rất lớn.
Tiết kiệm điện - Trụ cột của an ninh năng lượng quốc gia
Trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh hơn khả năng bổ sung nguồn cung, nhiều quốc gia coi phần năng lượng tiết kiệm được chính là một “nguồn năng lượng mới”. Việt Nam cũng đang từng bước chuyển từ tư duy khuyến khích sang quản lý và thực thi mạnh mẽ hơn đối với sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả.
Theo ông Đặng Hải Dũng, từ Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả năm 2010 đến Luật sửa đổi năm 2025, cùng với Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị, tiết kiệm năng lượng đã được xác định là một nội dung trọng tâm trong chiến lược phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Chính phủ yêu cầu các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp xây dựng kế hoạch, chỉ tiêu và định mức sử dụng năng lượng; đồng thời tăng cường kiểm soát, nâng cao tiêu chuẩn và quy chuẩn về hiệu suất năng lượng. Bộ Công Thương cũng đang thúc đẩy kiểm toán năng lượng, hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ, xây dựng mạng lưới chuyên gia tư vấn và nghiên cứu thành lập Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả nhằm hỗ trợ tài chính cho các dự án tiết kiệm năng lượng.
Tuy nhiên, theo ông Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh cho rằng, sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhận thức về tiết kiệm điện trong cộng đồng doanh nghiệp đã có bước chuyển biến rõ rệt. Với doanh nghiệp, tiết kiệm điện không chỉ là trách nhiệm mà còn gắn trực tiếp với chi phí sản xuất, lợi nhuận và năng lực cạnh tranh.
Tuy nhiên, ở khu vực dân cư - nhóm tiêu thụ khoảng 30% sản lượng điện cả nước, nhận thức về sử dụng điện tiết kiệm vẫn còn nhiều hạn chế. Không ít người vẫn cho rằng có khả năng chi trả thì có quyền sử dụng điện thoải mái, chưa thấy hết tác động của việc tiêu dùng lãng phí đối với chi phí vận hành và đầu tư của toàn hệ thống điện.
Bên cạnh đó, tâm lý chuộng thiết bị giá rẻ, chưa coi trọng hiệu suất năng lượng; thiếu cơ chế khuyến khích điều chỉnh phụ tải điện và thói quen chưa thường xuyên theo dõi mức tiêu thụ điện cũng là những rào cản lớn đối với mục tiêu tiết kiệm năng lượng.
"Bạn không thể quản lý được điều mình không đo đếm được", ông Sơn nhấn mạnh và cho rằng người dân, doanh nghiệp cần chủ động theo dõi dữ liệu sử dụng điện để thay đổi hành vi tiêu dùng, coi điện tiết kiệm được là một nguồn năng lượng quan trọng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Các chuyên gia cho rằng, để tiết kiệm điện trở thành văn hóa xã hội, cần kết hợp đồng bộ giữa chính sách, cơ chế thị trường, công nghệ và truyền thông. Mỗi kWh điện tiết kiệm được không chỉ giúp giảm chi phí cho người sử dụng mà còn góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới, hạn chế huy động các nguồn điện giá cao và nâng cao khả năng tự chủ năng lượng của đất nước.
Phó Tổng Giám đốc EVN Ngô Sơn Hải cho rằng, tiết kiệm điện không chỉ giúp giảm chi phí cho người dân và doanh nghiệp mà còn góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới và chi phí vận hành của toàn hệ thống. Theo ông Hải, chỉ cần tiết kiệm khoảng 2% công suất tiêu thụ điện đã tương đương giảm nhu cầu đầu tư khoảng 1.000 MW nguồn điện mới.
Để sử dụng điện hiệu quả, EVN khuyến nghị người dân cài đặt điều hòa ở mức khoảng 26 độ C, bảo dưỡng thiết bị định kỳ, ưu tiên sử dụng các sản phẩm tiết kiệm năng lượng và hạn chế sử dụng đồng thời nhiều thiết bị công suất lớn trong khung giờ cao điểm. Với doanh nghiệp, việc đầu tư công nghệ hiện đại, quản lý năng lượng và tham gia các chương trình điều chỉnh phụ tải sẽ mang lại lợi ích kinh tế lâu dài.
Trong bối cảnh nền kinh tế tiếp tục tăng trưởng mạnh và quá trình chuyển đổi xanh ngày càng được thúc đẩy, tiết kiệm điện không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà đang trở thành một “nguồn năng lượng đầu tiên” - nguồn lực chiến lược góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững.
