Đưa con đến khám tại Viện Dinh dưỡng Quốc gia, chị Nguyễn Hương Giang (Hà Nội) giật mình khi bác sĩ đánh giá con chị đã ở kênh béo phì. Mới 10 tuổi, nhưng bé gái đã nặng 60kg.
Một trường hợp khác mới học lớp 9 như nữ sinh Nguyễn Cẩm Nhung (Hà Nội), em đã nặng gần 80kg. “Con bắt đầu phát triển cân nặng từ lớp 6. Sang đến lớp 7, con bắt đầu ăn nhiều đồ ăn nhanh. Tôi đã điều chỉnh chế độ ăn cho con nhưng chỉ được một hai ngày là thất bại”, người mẹ buồn rầu cho biết.
Câu chuyện của hai người mẹ trên không phải là cá biệt mà hiện nay tỷ lệ học sinh thừa cân, béo phì ngày càng tăng, nhất là tại các thành phố lớn.
Một nghiên cứu mới đây của Viện Dinh dưỡng Quốc gia phối hợp Bộ Giáo dục và Đào tạo triển khai tại nhiều trường mầm non cho thấy, số trẻ thừa cân, béo phì gia tăng; thậm chí, có những trường có tới gần 30% trẻ bị thừa cân, béo phì.
Đặc biệt, kết quả khảo sát ở học sinh lớp 5 tại một số quận, huyện của TP Hà Nội được tiến hành năm 2023 cũng chỉ ra, tình trạng báo động khi số trẻ thừa cân, béo phì của nhiều trường trong khu vực nội thành trên mức 45%. Trong đó, tỷ lệ này ở Trường Tiểu học Dịch vọng B, là khoảng 45,5%; Trường Tiểu học Lê Lợi là 49,5%; Trường Tiểu học La Thành là 55,7%; Trường Trần Nhật Duật là 51,4%; Trường Quỳnh Lôi là 46,5%… Ở các trường thuộc khu vực ngoại thành, con số này cũng trên 20%.
PGS.TS Bùi Thị Nhung, nguyên Trưởng Khoa Dinh dưỡng học đường và Ngành nghề, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, tỷ lệ trẻ em thừa cân béo phì học đường đang rất đáng lo ngại. Thừa cân, béo phì không phải bỗng dưng một ngày thừa cân ngay mà là quá trình tích luỹ chế độ ăn thừa năng lượng kéo dài. Trong khi đó, tình trạng trẻ thừa cân, béo phì có thể dẫn tới nhiều hệ quả nghiêm trọng. Khi xét nghiệm 500 trẻ béo phì, có từ 35-50% trẻ bị rối loạn mỡ máu. Thậm chí hiện nay, đái tháo đường cũng không còn là bệnh của người lớn mà đang bị trẻ hóa…
Nếu như vào năm 2010, tỷ lệ béo phì ở Việt Nam chỉ khoảng 2,6%, thì đến năm 2014, con số này đã tăng lên 3,6%, tương đương mức tăng 38% chỉ trong vòng 4 năm. Tỷ lệ béo phì ở thành thị (22,1%) cao gần gấp đôi so với nông thôn (11,2%). Điều đáng báo động hơn cả là tình trạng thừa cân, béo phì thường gặp ở trẻ em trong độ tuổi 5-19. Nếu năm 2010, chỉ có 8,5% trẻ em bị thừa cân, thì đến năm 2020, con số này đã tăng hơn gấp đôi, lên mức 19%. Trong đó, trẻ em ở khu vực thành thị chiếm tỷ lệ 26,8%, so với 18,3% ở nông thôn và 6,9% ở miền núi.
Thông tin từ Cục Phòng bệnh (Bộ Y tế) cho biết, Việt Nam hiện có 17 triệu người tăng huyết áp, gần 4,6 triệu người mắc đái tháo đường, 2 triệu người mắc bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và hơn 180.000 ca ung thư mới mỗi năm. Nhiều bằng chứng khoa học khẳng định, chế độ ăn giàu sản phẩm chế biến sẵn, đậm độ năng lượng cao làm tăng nguy cơ các bệnh chuyển hóa và không lây nhiễm như thừa cân béo phì, đái tháo đường, tim mạch, ung thư, tạo gánh nặng kép lên sức khỏe và kinh tế.
Theo TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8, thực phẩm siêu chế biến là những thực phẩm được sản xuất công nghiệp với nhiều công đoạn, chứa rất nhiều phụ gia (chất tạo ngọt, tạo màu, hương liệu tổng hợp, chất nhũ hóa…) và hầu như không còn giữ lại bản chất tự nhiên ban đầu.
Trưởng Khoa Tiết chế Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 cho biết, có 4 lý do khiến thực phẩm siêu chế biến nguy hiểm, trong đó có phụ gia (nhũ hoá, tạo đặc, tạo ngọt) làm rối loạn hệ vi sinh đường ruột, chúng có thể làm thay đổi hệ vi sinh ruột, gây viêm âm ỉ, về lâu dài làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính; đường – tinh bột hấp thu siêu nhanh, dễ dẫn đến tăng cân, rối loạn chuyển hoá, đái tháo đường típ 2. Đặc biệt, nhiều nghiên cứu lớn cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến nhiều liên quan đến tăng nguy cơ ung thư, đặc biệt ung thư đại trực tràng.
Hiện nay, thực phẩm siêu chế biến hiện diện rộng khắp trong cuộc sống hiện đại. Tại Việt Nam, xu hướng tiêu thụ thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn mất cân đối dinh dưỡng đang gia tăng nhanh và ở mức nguy cơ cao, với mức tiêu dùng tăng hơn 10 lần giai đoạn 2000–2017.
Do vậy, TS Giang khuyến cáo người dân cần có chế độ ăn lành mạnh, tiêu thụ ít thực phẩm chế biến sẵn hơn, tăng cường thực phẩm tươi và rau xanh để giảm gánh nặng bệnh tật.
11 lời khuyên phòng ngừa béo phì và duy trì cân nặng 
Tử vong do béo phì bằng 3 lần ung thư đại tràng và ung thứ vú cộng lại 
