Nếu tôi nhớ không lầm, tiếng vỗ tay có ý thức đầu tiên trong đời của nhiều người bắt đầu khi là học sinh tiểu học, khi vỗ tay hát tập thể trong những giờ đổi tiết. Đây là một cách bắt nhịp, để nhóm con trẻ hát sao cho đều, không mỗi đứa một phách.
Lớn lên một chút, tiếng vỗ tay dường như là kết quả của một dạng "mệnh lệnh" từ thầy cô mỗi khi giáo viên muốn biểu dương ai đó. Tôi vẫn nhớ thời học cấp 3 rồi cả đại học, nhiều khi vỗ tay chỉ vì được yêu cầu. Rồi sau này đi làm, có cơ hội đi đây đó, việc vỗ tay dần trở thành thói quen, mang tính tự nguyện, như một hành xử phổ biến hơn.
Dẫu vậy, ở xứ mình, tiếng vỗ tay dường như vẫn là cái gì đó người ta khao khát chờ đợi, bởi nó vẫn còn thưa thớt quá, bột phát quá và đôi khi đầy "toan tính". Tôi từng chứng kiến có người chạy bổ lên sân khấu, dúi vào tay ca sĩ yêu thích bó hoa, tranh thủ chụp ảnh với thần tượng, thậm chí tranh thủ hôn chụt một cái vào má. Thế nhưng tiếng vỗ tay thì dường như họ vẫn ngại ngần, bỏ quên đâu đó. Trước hay sau những trận bóng lớn, hiếm khi khán giả vỗ tay chào cầu thủ, vỗ tay trước những pha bóng đẹp, đa phần là những tiếng ồ, à của số đông.
Rồi trong nhiều cuộc họp, không ít người vỗ tay mà mắt lơ đãng xa xăm, cứ như thể đôi tay họ đang đập vào nhau một cách vô thức.
 |
Dưới góc độ văn hóa, tiếng vỗ tay có nhiều ý nghĩa. Nó có thể là sự tán thưởng, cổ vũ, ủng hộ hoặc cũng có thể biểu hiện sự đồng cảm, chia sẻ. Người ta vỗ tay không chỉ để khen thưởng một pha bóng đẹp, một giọng hát hay, một bài phát biểu sâu sắc, một hành động nghĩa cử mà còn để động viên, ghi nhận sự nỗ lực nào đó. Vỗ tay cả khi cầu thủ phải ra sân vì chấn thương, hay thí sinh dừng chân ở một cuộc thi tài năng nào đó. Tiếng vỗ tay lúc này vang lên như một lời chia sẻ động viên sâu sắc.
Khi là một ứng xử văn hóa, tiếng vỗ tay luôn mang tính tự nguyện, nhân văn, có sự ngầm định trong cả số đông. Tiếng vỗ tay sẽ mất đi ý nghĩa nếu nó không bắt nguồn từ trái tim mà đến từ sự "cầu xin" hay một dạng "mệnh lệnh" nào đó. Sẽ vô cùng phản cảm nếu chỉ là tiếng vỗ tay rệu rã, phát ra từ những ánh mắt thờ ơ, khuôn mặt vô cảm.
Hành động của con người luôn phản ánh tâm thế, nhận thức, thái độ tình cảm và qua đó chuyển tải một thông điệp cụ thể. Chính vì thế, tiếng vỗ tay không chỉ đơn thuần là sự va đập của cơ tay để phát ra một thứ âm thanh vô hồn.
Trái lại, nó thể hiện văn hóa cho và nhận; tôn trọng, ghi nhận và tri ân với đóng góp của người khác. Khi bỏ tiền mua vé xem một chương trình nào đó, khán giả đã thực hiện nghĩa vụ về mặt lí nhưng sẽ thật đáng buồn nếu ai đó cho như thế là đủ. Người ta có quyền im lặng khi không hài lòng với một màn biểu diễn nào đó nhưng có vô cảm không khi người ta thờ ơ, im lặng trước khi tiết mục đó diễn ra? Và ngay cả khi thực sự chưa hài lòng về chất lượng, có nhân văn hơn không nếu người biểu diễn nhận được sự động viên từ khán giả? Sự im lặng không làm cho chất lượng chương trình tốt hơn trong khi sự động viên tinh thần luôn có hiệu ứng tích cực, giúp cho người ta có thêm cảm hứng cho tiết mục của mình sau này.
Tiếng vỗ tay cũng không nên phân biệt "thứ bậc", nghĩa là với "người trên" thì hồ hởi, còn với "kẻ dưới" thì chiếu lệ. Phẩm hàm, địa vị là phần đời, có thể phân định cao, thấp, không lẽ ta còn đi phân định cả phần hồn, phần người trong sâu thẳm trái tim mình?
Đằng sau tiếng vỗ tay vì thế là tâm, là đức, là trí, là nghĩa. Nó còn đồng thời phản ánh sự tôn trọng những khác biệt có thể hiện hữu giữa những cá nhân. Sẽ thật tuyệt vời nếu người ta bước qua những định kiến cá nhân, trái ngược về quan điểm để dành cho nhau sự thừa nhận mà tiếng "vỗ tay" là biểu hiện rõ rệt, tiên quyết.
Tôi từng chứng kiến không ít người từ chối vỗ tay chỉ vì "không thích" người khác. Cứ như thể họ sợ đánh mất mình, hạ thấp mình làm điều đó. Và giả có buộc phải khiên cưỡng, họ cũng cố tình để người bên cạnh thấy được "thái độ" từ tiếng vỗ tay của mình.
Biết cho đi tức là biết nhận về…
