“Tết Đoan ngọ xưa và nay” tại di sản Hoàng thành Thăng Long

Người dân và du khách đến Khu di sản Hoàng thành Thăng Long có dịp trải nghiệm và tìm hiểu những phong tục đặc sắc ngày Tết Đoan ngọ từ dân gian đến cung đình thông qua nhiều hoạt động hấp dẫn trong chương trình “Tết Đoan ngọ xưa và nay”.

15/06/2026 17:59

Đây là chương trình do Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội tổ chức nhân dịp tết Đoan ngọ 2026.

Tết Đoan ngọ xưa và nay được giới thiệu qua hai chủ đề chính. Trong đó, “Tết Đoan ngọ dân gian truyền thống” được diễn giải qua 3 không gian.

Tại Không gian thờ cúng tổ tiên, người xem có dịp tìm hiểu về những hoạt động chuẩn bị đặc biệt gắn với văn hoá tâm linh của người Việt. Từ sáng sớm, các gia đình đều chuẩn bị hoa quả đầu mùa như vải, mận, dưa hấu và bánh tro, rượu nếp, trầu cau, hương nến, tiền vàng để dâng cúng tổ tiên, cầu mong sức khỏe, bình an, mùa màng tươi tốt. Hết tuần hương, con cháu hạ lễ xin thụ lộc để “giết sâu bọ” trong người.

Phong tục đón Tết Đoan ngọ trong dân gian xưa được tái hiện qua tranh.

Không gian phòng khách rực rỡ chỉ ngũ sắc và các loại bùa ngũ sắc. Ban tổ chức cho biết, các hiện vật trưng bày được phục dựng lại theo nguồn tư liệu ảnh của Henri Oger, Nguyễn Văn Huyên; Bảo tàng Quai Branly (Pháp).

Theo phong tục dân gian xưa, từ trước tết nhiều ngày, các bà, các cô đã xe chỉ ngũ sắc, khâu bùa tua, bùa túi, may áo dấu. Đến ngày tết, người lớn thường đeo cho trẻ nhỏ chùm bùa ngũ sắc (bùa tua, bùa túi) ở ngực và buộc chỉ ngũ sắc ở cổ tay.

Các chùm bùa túi được may theo hình các loại quả, con vật, đồ vật. Trong túi bùa đựng hạt mùi khô, bột hùng hoàng. Người xưa tin rằng chỉ ngũ sắc ứng với màu ngũ hành giúp trừ tà; bột hùng hoàng xua đuổi rắn rết, hạt mùi kỵ gió, trái cây ngụ ý giết sâu bọ.

Góc không gian trưng bày "Tết Đoan ngọ xưa và nay".

Không gian bếp tái hiện các hoạt động ủ cơm rượu nếp; ngâm rượu xương bồ, hùng hoàng; chuẩn bị đồ đi sêu tết, gói bánh tro (bánh ú), nấu các loại chè, hái thảo mộc vào giờ Ngọ, mang về thái nhỏ, phơi khô làm trà và thuốc dùng cho cả năm.

Người xưa còn lấy ngải kết hình con giáp treo ngải treo trước cửa nhà tránh đau ốm và trừ tà. Hiện nay, phong tục này vẫn còn duy trì ở một số khu vực nông thôn, đặc biệt là vùng đồi núi nơi còn nhiều loài thảo mộc quí.

Khu trưng bày “Tết Đoan ngọ trong cung đình Thăng Long thời Lê” góp phần làm sống lại văn hóa phi vật thể cung đình thông qua những diễn giải cụ thể, giúp du khách có thể hình dung ra đôi nét về đời sống sinh hoạt tết hoàng cung xưa.

Không gian Tết Đoan ngọ qua thơ ca trung đại giới thiệu 10 bài thơ chữ Hán theo hai chủ đề chính: “Thơ ngự chế về thế sự đất nước, mang ý khuyên răn” và “Thơ về phong tục tết Đoan ngọ và nỗi niềm của bề tôi đối với nhà vua, triều đình”.

Tái hiện không gian thờ cúng theo truyền thống của người xưa trong dịp Tết Đoan ngọ.

Không gian nghi lễ tết cung đình được giới thiệu thông qua tranh vẽ và mô hình hiện vật phỏng dựng. Ban tổ chức cho biết, tranh vẽ phỏng dựng dựa trên các tư liệu lịch sử: Nghi lễ cúng tế tổ tiên, lễ thiết triều, lễ ban quạt, lễ ban yến.

Chiếc quạt lớn phỏng dựng, bên trên có đề bài thơ chữ Hán, ghi dấu lại sự kiện vua Lê Hiến Tông (1498-1504) làm thơ đề trên quạt vào dịp Tết Đoan ngọ để gửi gắm những tâm tư, trăn trở của mình trong việc chính sự, trị vì đất nước.

Góc trưng bày quạt trong khu trưng bày về tết Cung đình xưa.

Không gian lễ ban quạt được phỏng dựng qua mô hình 2 vị quan gồm quan Tư lễ ban quạt và 1 vị quan trong triều nhận quạt. Ngoài ra, tại đây còn có hiện vật mô hình phỏng dựng 12 Biểu dâng lên chúc mừng nhà vua, mô hình phỏng dựng quạt do xã Đào Xá làm trong lễ ban quạt của triều đình và hệ thống tranh vẽ tổng hợp các nghi lễ tết Đoan ngọ cung đình và các phong tục Tết Đoan ngọ dân gian truyền thống.

N.Hoa