Hội thảo tập trung trao đổi về những vấn đề đặt ra trong quá trình triển khai Luật Phát triển đô thị và xây dựng Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; đồng thời nhận diện những khó khăn về quy hoạch, quỹ đất, thiết chế văn hóa, thể thao, cơ chế tài chính và huy động nguồn lực xã hội tại các đô thị.
Phát biểu đề dẫn hội thảo, ông Lê Văn Thái, Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh cho biết, văn hóa và thể thao có vai trò quan trọng trong nâng cao đời sống tinh thần, cải thiện chất lượng cuộc sống, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và thúc đẩy phát triển bền vững. Đối với các đô thị hiện đại, đây không chỉ là những lĩnh vực đáp ứng nhu cầu hưởng thụ, sáng tạo của người dân mà còn góp phần nâng cao sức hấp dẫn, năng lực cạnh tranh và khẳng định bản sắc riêng của đô thị.
Theo ông Lê Văn Thái, TP Hồ Chí Minh hiện có quy mô dân số hơn 14 triệu người. Kinh tế văn hóa đang từng bước khẳng định vai trò trong cơ cấu kinh tế thành phố. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực văn hóa chiếm gần 7,74% tổng số doanh nghiệp, đóng góp khoảng 5,7% GRDP. Thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ trọng đóng góp này lên 7-7,2% vào năm 2030.
Tuy nhiên, sự phát triển của kinh tế văn hóa chưa đi cùng với tốc độ đầu tư không gian và hạ tầng phục vụ. Hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở còn thiếu hụt, tỷ lệ phường, xã có thiết chế đạt chuẩn còn thấp so với mục tiêu chung. Trong khi đó, quỹ đất công tại các đô thị ngày càng hạn hẹp, gây khó khăn cho việc bố trí các không gian sinh hoạt văn hóa, thể thao phục vụ cộng đồng.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là sự thiếu đồng bộ giữa quy hoạch hạ tầng đô thị với cơ chế phát triển hệ sinh thái văn hóa, thể thao. Vì vậy, việc Luật Phát triển đô thị (Luật số 18/2026/QH16) có hiệu lực từ ngày 1/10/2026 và quá trình xây dựng Dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được kỳ vọng sẽ tạo thêm cơ sở pháp lý, mở ra cơ hội tháo gỡ những điểm nghẽn hiện nay. Tuy nhiên, hai khuôn khổ pháp lý cũng đặt ra yêu cầu phải rà soát, làm rõ những nội dung giao thoa, khoảng trống và khác biệt về thẩm quyền để bảo đảm tính thống nhất, khả thi khi triển khai tại các địa phương.
Tại hội thảo, các đại biểu cho rằng cần nghiên cứu cách tiếp cận linh hoạt hơn trong quy hoạch không gian văn hóa, thể thao. Thay vì chỉ quan tâm đến diện tích đất dành riêng cho từng công trình, cần tính đến diện tích sàn, không gian ngầm, tầng mái, tầng đế và khả năng sử dụng tích hợp các công trình công cộng như trường học, nhà ga, quảng trường, khu vực gầm cầu.
Việc khai thác hiệu quả tài sản công, xây dựng cơ chế hợp tác công - tư (PPP), chính sách ưu đãi đầu tư và huy động nguồn lực xã hội cũng là những vấn đề cần được quan tâm để tạo điều kiện phát triển các công trình văn hóa, thể thao.
Ở góc độ bảo tồn và phát huy di sản đô thị, Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu, Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TP Hồ Chí Minh cho rằng, các quy định về phát triển đô thị và công nghiệp văn hóa cần bổ trợ cho nhau, tạo cơ sở quản lý đồng bộ giữa quy hoạch, xây dựng và bảo tồn. Cư dân chính là một nguồn lực quan trọng của di sản đô thị. Người dân vừa sáng tạo, lưu giữ ký ức đô thị, vừa có quyền tham gia gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa tại nơi mình sinh sống.
Việc bảo tồn di sản cần gắn với đời sống đương đại và phục vụ con người. Nếu di sản chỉ được gìn giữ như những hiện vật tách rời khỏi sinh hoạt cộng đồng thì việc bảo tồn khó duy trì lâu dài. Do đó, cần huy động đồng bộ nguồn lực của Nhà nước, khu vực tư nhân và cộng đồng, trong đó Nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, Nghệ sĩ Ưu tú Lê Nguyên Đạt, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP Hồ Chí Minh cho biết, thời gian gần đây, sân khấu truyền thống tại thành phố được quan tâm, có thêm các chương trình, vở diễn do đơn vị công lập triển khai. Một số hoạt động bước đầu cho thấy hiệu quả trong việc đưa nghệ thuật đến gần công chúng. Tuy nhiên, việc đầu tư vẫn còn mang tính thời vụ, chưa hình thành kế hoạch đặt hàng dài hạn với số lượng sản phẩm, suất diễn và tiêu chí đánh giá cụ thể. Ông cho rằng cần duy trì đầu tư ổn định để các nhà hát có điều kiện xây dựng kế hoạch biểu diễn, đồng thời đánh giá hiệu quả tiếp cận khán giả.
Đặc biệt, cần chú trọng đào tạo khán giả trẻ, giúp thế hệ trẻ hiểu, yêu thích và chủ động lan tỏa nghệ thuật truyền thống. Hoạt động biểu diễn trong trường học cần gắn với giáo dục, có sự tham gia của nhà trường, ngành văn hóa và cộng đồng.
Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh Trần Thế Thuận cũng cho rằng, công nghiệp văn hóa tại thành phố đã hình thành từ lâu nhưng vẫn thiếu hệ thống quy định đủ đồng bộ để tạo dựng hệ sinh thái phát triển. Doanh nghiệp khi đầu tư thường phải cân nhắc rủi ro và thời gian thu hồi vốn, trong khi sản phẩm văn hóa không chỉ tạo doanh thu mà còn góp phần bảo tồn di sản, bản sắc và bảo đảm quyền sáng tạo, quyền sở hữu trí tuệ.
Thành phố xác định điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thời trang, xuất bản và trò chơi điện tử là những lĩnh vực có thế mạnh. Định hướng phát triển cần kết hợp công nghệ, chuyển đổi số với các giá trị văn hóa bản địa; tăng cường hợp tác giữa trường đại học, doanh nghiệp và cơ quan quản lý để phát triển nguồn nhân lực, mở rộng liên kết vùng và quốc tế.
Các ý kiến tại hội thảo cho thấy, phát triển văn hóa, thể thao đô thị không chỉ dừng lại ở việc xây dựng thêm công trình hay tổ chức nhiều hoạt động mà quan trọng hơn là phải có cơ chế để các thiết chế vận hành hiệu quả, bảo đảm người dân được thụ hưởng và tham gia sáng tạo văn hóa. Đây cũng là điều kiện để các giá trị văn hóa trở thành nguồn lực, đóng góp thiết thực vào sự phát triển bền vững của thành phố.
