Cửa sổ văn nghệ

Quá tam ba bận

Tính đến thời điểm này, Giải thưởng Hồ Chí Minh đã được trao 4 đợt (1996, 2000, 2007 và 2012), trong khi ấy thì Giải thưởng Nhà nước mới được trao 3 đợt (2001, 2007 và 2012). Một số gương mặt được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt này đều là những người đã được trao Giải thưởng Nhà nước đợt 1 (2001). Đó là Phạm Tiến Duật, Ma Văn Kháng, Hữu Thỉnh, Đỗ Chu, Hồ Phương... Tất nhiên, cũng có những người chỉ được trao Giải thưởng Nhà nước là vừa "tầm"...

Đánh giá chất lượng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật, có lần, nhà thơ Thi Hoàng (Giải thưởng Nhà nước 2007) nói: "Nếu như tôi nhớ không nhầm thì cách nay 15 năm, theo Quyết định số 991/KT/CTN ngày 10/9/1996 của Chủ tịch nước, đã có 26 người được tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt 1. Họ là những khuôn mặt tài danh, có nhiều đóng góp lớn cho văn học, nghệ thuật nước nhà. Họ là những nhà văn, nhà thơ tiêu biểu, tầm cỡ như Nam Cao, Chế Lan Viên, Huy Cận, Xuân Diệu, Tế Hanh, Tô Hoài, Nguyễn Công Hoan, Nguyên Hồng, Tố Hữu, Nguyễn Đình Thi, Ngô Tất Tố, Nguyễn Tuân…Đây là những người có sự nghiệp đáng nể, các tác phẩm của họ ít nhất đã trải qua sự thử thách của công chúng và của thời gian hơn nửa thế kỷ (nếu chỉ tính từ 1945 đến 1996 thôi). Cho nên nếu họ có được người trong giới, người ngoài giới thừa nhận ngay, cũng là điều dễ hiểu. Hay nói một cách khác: Họ là những tầm cao trong văn đàn, thi đàn và dễ dàng được nhận ra ngay. Còn sau này ư? Nếu chất lượng có thuyên giảm, có thấp dần đi thì cũng là điều không có gì phải ngạc nhiên cho lắm, nhất là sau 5 năm (tính từ 2007 đến nay), các cuộc bầu chọn lại diễn ra. Nên nhớ trong văn học nghệ thuật, có khi phải trải qua rất nhiều năm, may ra mới xuất hiện một vài đỉnh cao".

Về kiểu "tư duy thế hệ", nhà thơ Thi Hoàng nhận xét: "Đến nay, các nhà văn, nhà thơ sau 1975, vẫn không có ai được nhận Giải thưởng Nhà nước cho dù vẫn có người đã U60 và xứng đáng được "chọn mặt gửi vàng"…Để khách quan trong việc xét tặng giải thưởng, tôi nghĩ đã đến lúc cần phải xem xét lại quy chế cho thích hợp với điều kiện, hoàn cảnh cụ thể. Mặt khác, cũng cần bản lĩnh cũng như sự chỉ đạo của các hội chuyên ngành, các hội đồng lẫn sự quan tâm và sẻ chia của cả cộng đồng".

Tính đến thời điểm này, Giải thưởng Hồ Chí Minh đã được trao 4 đợt (1996, 2000, 2007 và 2012), trong khi ấy thì Giải thưởng Nhà nước mới được trao 3 đợt (2001, 2007 và 2012). Một số gương mặt được trao Giải thưởng Hồ Chí Minh đợt này đều là những người đã được trao Giải thưởng Nhà nước đợt 1 (2001). Đó là Phạm Tiến Duật, Ma Văn Kháng, Hữu Thỉnh, Đỗ Chu, Hồ Phương... Tất nhiên, cũng có những người chỉ được trao Giải thưởng Nhà nước là vừa "tầm". Trải qua nhiều năm như thế, ít nhất cũng đã có khoảng 5 đến 7 chục người được trao Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật và họ đều là những người cầm bút trước 1975.

- Loại trừ những người có trục trặc ngoài chuyên môn (như về nhân thân) chẳng hạn, việc có những người cũng cầm bút trước 1975, bây giờ mới được trao Giải thưởng Nhà nước thì sao? Liệu đây có phải là hiện tượng "hết nạc vạc đến xương" không? - Một người bạn đặt vấn đề với tôi.

- Nhìn bề ngoài, rất có thể là như vậy - Tôi đáp - Nhưng nói vậy cũng có khi không hẳn vậy. Đơn giản vì văn học nghệ thuật vốn dĩ là thứ rất khó cân, đong, đo, đếm.

- Thế nhỡ phải sau này (từ sau 1975, sau 1980, sau 1990, sau 2000), họ mới thực sự "phát tiết tinh hoa" thì sao?

- Chắc không phải vậy.

- Hay là họ là thứ "ánh sáng ban ngày" hoặc "ánh sáng chậm", hoặc bị… phát hiện chậm?

- Cũng chẳng phải.

- Thế theo ông là gì?

- Đi thi nhiều lần… mới đỗ.

- Sao lại… nhiều lần? Mới ba lần chứ mấy!

- Chả nhẽ đến "quá tam ba bận" mà chưa đủ ư?

Đặng Huy Giang

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.