Phóng viên: A, hồn nhiên. Tôi đang định bàn về chuyện này. Hồn nhiên thì phải chơi. Hồi nhỏ, chắc ông hay chơi bi?
Đạo diễn: Trẻ con ai chẳng chơi bi.
Phóng viên: Vậy chắc ông đã xem bộ phim Bi, đừng sợ của đạo diễn Phan Đăng Di.
Đạo diễn: Tất nhiên. Chả những xem, mà còn vội vã xem. Điện ảnh Việt
Phóng viên: Vậy cảm xúc của ông khi xem phim ấy ra sao?
Đạo diễn: Bước ra khỏi rạp, cảm xúc đầu tiên của tôi là không hiểu gì cả. Và đấy cũng là cảm xúc cuối cùng.
Phóng viên: Tại sao thế?
Đạo diễn: Bộ phim không có cốt truyện. Đấy là điều chắc chắn.
Phóng viên: Khoan đã. Thưa đạo diễn, Phan Đăng Di hoàn toàn có quyền định nghĩa về cốt truyện khác hẳn với định nghĩa của ông chứ?
Đạo diễn: Đúng. Anh ấy có quyền. Thậm chí, anh ấy còn nên phát huy triệt để cái quyền đó. Như chúng ta đã biết, nghệ thuật là sự sáng tạo không ngừng, và những gì hôm qua được coi như vĩnh cửu, hôm nay có thể bị phá bỏ. Muốn thế, cần hai thứ: tài năng và lòng dũng cảm. Tài năng của Di thì tôi chưa chắc một chút nào, nhưng lòng dũng cảm chắc chắn anh ấy có. Phải ghê gớm lắm mới làm ra một tác phẩm như vậy.
Phóng viên: Tại sao?
Đạo diễn: Tại điện ảnh đã ra đời hơn một trăm năm nay. Nghĩa là những mô hình về nó đã được xây dựng, hình thành, tồn tại và thử thách một cách rất vững chắc. Theo đấy, một bộ phim truyện phải miêu tả một câu chuyện có xung đột rõ ràng, xung đột ấy được đẩy lên cao dần cho tới khi kết thúc phải đưa ra một cách giải quyết. Sau bao nhiêu những thử nghiệm, các nhà làm phim đã xây dựng nên lý thuyết này. Cũng như qua bao nhiêu nghiên cứu, các nhà khoa học mới hiểu muốn tên lửa bay lên vũ trụ, lực đẩy phải mạnh hơn sức hút trái đất.
Phóng viên: Tôi hiểu điều ấy, thưa đạo diễn. Nhưng nếu những người như ông cho rằng quá trình thể nghiệm đã kết thúc thì Phan Đăng Di không thế. Anh ấy vẫn tiếp tục.
Đạo diễn: Tất nhiên. Nhưng một nhà làm phim khác với một nhà hóa học. Nhà hóa học có thể âm thầm làm đủ trò chả ai hiểu trong bốn bức tường, thậm chí trong hang sâu, rồi cuối cùng đưa ra kết quả hoặc giấu nó đi, thì nhà đạo diễn buộc phải trình bày quá trình thí nghiệm và sản phẩm trước mắt người xem. Nói cách khác, chưa hề có một đạo diễn nào trên đời làm phim ra để tự mình thưởng thức cả. Họ phải trình bày.
Phóng viên: Vâng.
Đạo diễn: Và khán giả sẽ xem phim bằng những nguyên tắc của họ chứ không phải của bất cứ ai.
Phóng viên: Chưa chắc nhé. Chả thiếu gì kẻ coi phim theo kiểu "Hoàng đế không mặc quần áo". Nghĩa là thấy bên Tây tung hô thì cũng ráng tung hô theo. Kinh nghiệm đã cho tôi điều này.
Đạo diễn: Kinh nghiệm?
Phóng viên: Vâng. Có nhiều cách làm sang cho tâm hồn mình. Một trong những cách dễ áp dụng nhất là tỏ ra mình đặc biệt, có khả năng hiểu những thứ mà kẻ khác không hiểu. Chả riêng gì điện ảnh, hội họa, âm nhạc, văn chương cũng vậy mà thôi. Luôn luôn còn chỗ cho những gì quái đản.
Đạo diễn: Tôi không thích anh dùng từ như thế. Chúng ta phải hết sức đề phòng căn bệnh hễ thấy cái gì khác chúng ta là lên án nó.
Phóng viên: Nghĩa là anh thích Phan Đăng Di?
Đạo diễn: Với tư cách một đạo diễn, tôi không hề ghét anh ta. Tôi hiểu nền nghệ thuật nào cũng có những người như anh ấy, những kẻ chẳng quan tâm gì tới các nguyên tắc. Đã thế, ở Việt
Tôi là người Việt
Phóng viên: Ông có biết tác phẩm của Di đã được giải ở Liên hoan phim Thụy Điển không?
Đạo diễn: Biết chứ. Nhưng với tất cả lòng kính trọng, tôi không phải là dân Thụy Điển. Tôi là người Việt
Phóng viên: Được rồi. Số sau chúng ta sẽ xét cách quan tâm của ông. Nó cũng còn nhiều vấn đề lắm!