Phim hoạt hình Việt Nam: Vẫn thua trên sân nhà

Trong 2 ngày 20 và 21/3, tại Hà Nội, một cuộc hội thảo sôi nổi với sự có mặt đông đủ những người làm phim hoạt hình và giới truyền thông đã được Công ty TNHH một thành viên Hãng phim hoạt hình Việt Nam tổ chức. Lần đầu tiên, những tín hiệu vui cũng như những khó khăn, hạn chế của phim hoạt hình Việt Nam đã được đưa ra phân tích, mổ xẻ một cách kỹ lưỡng. Những người trong và ngoài cuộc đều nhận ra rằng, để phim hoạt hình Việt kém hấp dẫn là chúng ta đang để phí một thị trường đầy tiềm năng và lãng phí một kênh giáo dục hữu ích với thế hệ trẻ.

1. Thiếu nhân vật điển hình là hạn chế lớn nhất mà 50 năm kể từ khi ra đời, hoạt hình Việt Nam vẫn chưa khắc phục được. Trong khi, nhiều năm qua, hàng triệu trẻ em trên khắp thế giới từng thích thú, háo hức với những nhân vật như chuột Mickey, vịt Donald, mèo Tom, chuột Jerry, hay trước đó là chú thỏ trong loạt phim "Hãy đợi đấy" của hoạt hình Liên Xô. Những nhân vật ấy, thậm chí ngay cả người lớn khi xem cũng thấy thú vị, hấp dẫn. Trong khi số lượng phim hoạt hình của Việt Nam được sản xuất thời gian qua không phải là ít. Theo ông Đặng Vũ Thảo, Chủ tịch Công ty cho biết, mỗi năm có khoảng 10 phim hoạt hình được sản xuất. Riêng năm nay, số lượng phim đã lên tới 16. Nguyên nhân quan trọng nhất dẫn đến tình trạng này đã được rút bằng một câu khá ngắn gọn: "Phim hoạt hình của chúng ta không hề thua kém các nước trong khu vực về công nghệ kỹ thuật, có chăng chỉ là thua kém về tư duy nghệ thuật".

Cái đầu tiên cần khắc phục trong "tư duy nghệ thuật" - nói như nhà biên kịch trẻ Lâm Mạnh Tùng - là nhân vật. Một câu chuyện hay, một thế giới kỳ thú, sử dụng công nghệ cao cũng sẽ "không là gì" nếu nhân vật hoạt hình không thú vị và cuốn hút. Và quan trọng hơn, nhân vật ấy phải có sự liên hệ với chúng ta. Chúng ta phải nhìn thấy trong nhân vật ấy hình bóng phản chiếu của mình. Đây thật sự là khâu yếu trong kịch bản phim hoạt hình Việt Nam . Hằng năm, với nhiều trại viết được tổ chức, lực lượng nhà biên kịch của phim hoạt hình khá nhiều. Tuy nhiên, để hiểu rõ được đặc thù chuyên biệt của hoạt hình thì không phải ai cũng làm được: đó là sự ước lệ, bay bổng, phi hiện thực. Lâu nay, các nhà biên kịch Việt thường thích kể câu chuyện theo tuần tự, lôgic, theo tư duy của người lớn, trong khi ngôn ngữ hoạt hình lại chuộng sự phi lý giả định và những chi tiết, mạch phim bất ngờ, ngẫu hứng. Cái tưởng là phi lôgic theo quan điểm của người lớn lại rất lôgic với trẻ nhỏ.

Hiện nay, hoạt hình Việt Nam vẫn rơi vào tình trạng kịch bản nhiều nhưng chuyển thể thành phim hoạt hình lại rất khó vì ngôn ngữ, câu chuyện ít chất hoạt hình. Tác giả viết thật quá mà thiếu những chi tiết bay bổng, thiếu sự phi lý… Người làm phim cũng lại sử dụng cách kể như phim truyện khiến phim không hấp dẫn. Nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã chia sẻ, đề tài phim cho thiếu nhi hay phim hoạt hình hiện nay rất khan hiếm bởi các nhà biên kịch đều né. Họ không chịu đầu tư xem trẻ con thích gì, cần gì mà luôn áp dụng lý trí của người lớn vào.

Một vấn đề của hoạt hình hiện nay là do không bị sức ép về doanh thu nên rơi vào tình trạng phim sản xuất ra chủ yếu người trong giới xem. Trong khi đối tượng chính là khán giả nhí lại khá thờ ơ với phim Việt. Thực tế cho thấy, đối tượng khán giả nhí lại là một đối tượng mang lại lợi nhuận khổng lồ. Một số lĩnh vực nghệ thuật như múa rối, xiếc, thậm chí cả sân khấu truyền trống như tuồng, chèo đã có kế hoạch "tấn công" vào thị trường tiềm năng này và bước đầu thu được lợi nhuận không nhỏ. Trong khi chúng ta vẫn thường kêu là thiếu nhi hiện nay đang thiếu những địa điểm vui chơi giải trí, thiếu những sản phẩm văn hóa hấp dẫn thì dường như các nhà sản xuất phim hoạt hình vẫn đang để phí đối tượng này. Hầu hết những bộ phim hoạt hình ăn khách tại các rạp chiếu hiện nay vẫn thuộc về các nước có nền điện ảnh phát triển như Mỹ, Pháp. Những bộ phim hoạt hình tạo nên những cơn sốt tại rạp không chỉ khiến khán giả nhí mà ngay cả người lớn cũng phải mê mẩn như "Kungfu Panda", "Công chúa tóc xù", "Lạc vào xứ sở thần tiên", "Xì trum", "Alvin"…

Tham dự Hội thảo là những nghệ sĩ có nhiều đóng góp cho phim hoạt hình.

Tham dự Hội thảo là những nghệ sĩ có nhiều đóng góp cho phim hoạt hình.

Lý giải vấn đề này, Chủ tịch công ty, ông Đặng Vũ Thảo cho biết, công tác phát hành trước đây phụ thuộc vào Fafilm, sau này phụ thuộc vào bản thân các hãng. Một phần do bản thân các nghệ sĩ quá chú trọng vào làm nghề mà lơ là việc quảng cáo phim. Một phần vì sản xuất phim nhưng không có kinh phí quảng cáo, tiếp thị, một câu hỏi được đặt ra là liệu chúng ta có đang bỏ rơi khán giả thiếu nhi không, vì thực tế hiện nay, cả Thủ đô không có một rạp chiếu phim nào dành cho thiếu nhi. Không có rạp, một phương tiện nữa mà chúng ta hy vọng là truyền hình cũng không mặn mà gì với phim hoạt hình. Cũng theo lời ông Đặng Vũ Thảo - người trực tiếp mang phim đi "gạ gẫm" các đài truyền hình thì luôn nhận được cái lắc đầu của lãnh đạo các đài. Họ chỉ chấp nhận chiếu phim truyện và phim tài liệu. Mà nguyên nhân của tình trạng này không ngoài lý do bài toán kinh tế thị trường, sự ăn chia trong mỗi hợp đồng. Công tác phát hành phim hoạt hình không còn đơn thuần ở việc mua bán bản quyền với các rạp và hãng băng đĩa, mà bao gồm cả việc khai thác bản quyền tạo hình nhân vật cho phim bằng các logo gắn trên các sản phẩm thương mại cho trẻ em như đồ chơi, quần áo, dụng cụ học tập. Nhưng nói đi cũng phải nói lại, nếu chúng ta sản xuất được những bộ phim hoạt hình ăn khách thì chắc chắn sẽ hấp dẫn các đài truyền hình.

2. Hiện nay, số lượng các đơn vị sản xuất phim hoạt hình cũng không ít. Ngoài Hãng phim hoạt hình Việt Nam còn có Hãng phim Giải phóng, Hãng phim Hội Điện ảnh Việt Nam, Trung tâm sản xuất phim truyền hình và Công ty TNHH MTV Bamboo Animation cũng tham gia sản xuất thể loại phim này. Sự phong phú của hoạt hình Việt Nam được thể hiện rõ nhất tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ 17 vừa qua. Có tới 16 phim tham gia tranh giải. Đề tài cũng khá phong phú, đa dạng như mảng phim truyền thuyết, lịch sử có "Người con của Rồng", "Giấc mơ Loa thành", "Cổ vật đêm rằm"; đề tài về môi trường có "Quái vật hồ sen", "Mẹo vặt"; đề tài hiện đại có "Cánh diều họa mi"… Đã có tới 5 phim làm theo công nghệ 3D tham dự.

Gần đây, hoạt hình Việt Nam đã làm được một số phim đáp ứng được công nghệ và có đủ thời lượng có thể ra rạp như "Người con của Rồng", "Hào khí Thăng Long" bằng công nghệ 3D. Tuy nhiên, khi công chiếu thì những phim này lại khó thu hút khán giả bởi phim vẫn còn được dàn dựng theo lối cũ: đơn thuần kể lại lịch sử, nội dung nặng nề, nhân vật không có cá tính. Dù đã cố gắng hạn chế, khắc phục nhưng phim hoạt hình Việt Nam vẫn rơi vào giáo điều, đưa ra những bài học một cách khô cứng, khiên cưỡng và thiếu vắng tiếng cười. Ngay cả thời lượng phim cũng khá cứng nhắc - như ông Vũ Kim Dũng từng công tác tại Hãng chia sẻ. Có lần ông mang 15 phim đi Pháp chiếu cho các nước trong cộng đồng nói tiếng Pháp xem thì các bạn quốc tế rất ngạc nhiên tại sao phim hoạt hình nào của Việt Nam cũng dài 10 phút? Trong khi, các phim của nước bạn khá đa dạng về thời lượng từ 2 phút đến 60 phút. Có phim cốt truyện hoàn toàn có thể làm dài tới 60 phút như "Giấc mơ Loa Thành" thì nhà sản xuất chỉ làm 30 phút khiến khán giả xem có cảm giác chưa thật hoàn chỉnh.

Lâu nay, các câu chuyện lịch sử là đề tài mà các nhà làm phim hoạt hình Việt Nam khai thác triệt để. Tuy nhiên các nhân vật quen thuộc lặp đi lặp lại từ Âu Cơ, Lạc Long Quân, Sơn Tinh, Thủy Tinh… khiến phim hoạt hình Việt Nam vốn đã ít ỏi lại dễ "đụng hàng". Mong muốn giáo dục trẻ em về lịch sử nước nhà bằng phim hoạt hình là tốt nhưng những bộ phim này nếu không bất ngờ, không nhanh tiết tấu thì thật khó có thể truyền tải những thông điệp quý báu.

Để thu hút khán giả, hiện nay Hãng phim hoạt hình Việt Nam đã có 2 rạp chiếu ở số 7 Trần Phú (1 rạp 150 ghế và 1 rạp 70 chỗ). Thời gian tới, Hãng sẽ xây thêm 1 rạp chiếu phim 3D. Năm 2012, Hãng đã phục vụ trên 2.000 lượt chiếu gồm chiếu phim ở Hãng và mang phim đến trường học. Tuy nhiên, nếu không có một cuộc cách mạng thật sự cả ở khâu kịch bản và khâu phát hành thì mơ ước có một kênh truyền hình quốc gia chuyên biệt cho phim hoạt hình Việt Nam vẫn cứ mãi là một giấc mơ xa vời

Khánh Thảo

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.