Phát triển, ươm mầm tài năng lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật ngay từ cơ sở

Ngày 22/4, tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh điều hành phiên họp. 

Tại phiên họp, các đại biểu Quốc hội bày tỏ thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Nghị quyết của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đột phá phát triển văn hoá Việt Nam. Để góp phần hoàn thiện dự thảo nghị quyết, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn Quảng Ninh) đề cập đến chính sách phát triển tài năng văn hóa, nghệ thuật (Điều 4). Theo đó, dự thảo đã quan tâm đến chính sách phát triển nhân lực và tài năng trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Đây là nội dung có ý nghĩa then chốt, bởi con người chính là chủ thể sáng tạo và lan tỏa các giá trị văn hóa.

Tuy nhiên, để chính sách này thực sự đi vào chiều sâu, cần bổ sung cơ chế ưu tiên đầu tư xây dựng, khuyến khích phát huy các trung tâm ươm mầm, bồi dưỡng và phát triển tài năng văn hóa, nghệ thuật cho thanh thiếu nhi tại địa phương một cách chuyên sâu. “Bởi thực tiễn cho thấy, tài năng nghệ thuật thường bộc lộ từ sớm, đặc biệt ở lứa tuổi thiếu nhi. Nếu không được phát hiện và bồi dưỡng kịp thời, nhiều năng lực tiềm năng sẽ bị mai một. Trong khi đó, các cơ sở phát triển năng khiếu tại nhiều địa phương hiện nay vẫn còn nhỏ lẻ, phân tán, thiếu sự đầu tư đồng bộ và định hướng dài hạn; chưa hình thành được hệ thống đào tạo bài bản từ phát hiện đến bồi dưỡng; khoảng cách tiếp cận giữa các vùng miền lớn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa”, đại biểu cho biết.

Liên quan đến cơ chế giáo dục đối với học sinh có năng khiếu, đại biểu đề nghị, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế giáo dục linh hoạt hơn, theo hướng giảm tải chương trình giáo dục phổ thông đối với học sinh theo học năng khiếu văn hóa, nghệ thuật, thể dục thể thao để các em có điều kiện tập trung phát triển chuyên sâu. Hiện nay, với Luật Thủ đô, Hà Nội đã làm được điều này. Bởi thực tế cho thấy, các em theo đuổi con đường nghệ thuật phải dành thời gian luyện tập với cường độ cao, đòi hỏi sự kiên trì, kỷ luật và đầu tư rất lớn về thể chất cũng như cảm xúc. Việc đồng thời phải bảo đảm đầy đủ chương trình học phổ thông đại trà trong khi theo đuổi năng khiếu chuyên sâu đã và đang tạo ra áp lực lớn về thời gian, thể lực và tâm lý.

Nếu được thiết kế lộ trình học tập phù hợp, trẻ có năng khiếu có điều kiện phát huy tốt năng lực, tạo ra giá trị bền vững cho cả cá nhân và xã hội. Quan trọng hơn, đây là sự đầu tư cho nguồn nhân lực sáng tạo của quốc gia – lực lượng góp phần làm giàu đời sống tinh thần, bảo tồn bản sắc văn hóa và thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa.

Cũng quan tâm đến nội dung này, đại biểu Quốc hội Trần Diệu Thúy (Đoàn TP Hồ Chí Minh) cho biết, hiện nay, TP Hồ Chí Minh đã thành lập 168 trung tâm cung ứng dịch vụ công tương ứng với 168 xã, phường, thị trấn. Tuy nhiên, nhiều đơn vị chưa đi vào hoạt động do chưa được bố trí cơ sở vật chất cũng như chưa nhận được sự đảm bảo về tài chính và các thiết chế văn hóa cơ sở kế thừa hầu hết đạt chuẩn nhưng rải rác, không nằm tại trung tâm các xã; có nơi diện tích hẹp, xuống cấp. Lực lượng nhân sự chủ yếu thực hiện công việc hành chính, thiếu nhân sự trực tiếp có chuyên môn nghiệp vụ văn hóa và thể dục thể thao. Cơ chế tài chính hầu hết là tự chủ nhóm 2, nhóm 3, còn lại là nhóm 4, chỉ đáp ứng việc trả lương, không có nguồn thu để tái đầu tư. Việc xã hội hóa gặp khó khăn do thiếu khung pháp lý và địa vị pháp lý của các trung tâm cấp xã chưa rõ ràng.

Trong khi đó, các thiết chế văn hóa trước đây trực thuộc cấp huyện và cấp xã như trung tâm văn hóa thể thao, nhà thiếu nhi, nhà văn hóa phường, xã đều đã được sắp xếp lại, không còn chức năng nhiệm vụ theo nhóm đối tượng. Đặc biệt, thiết chế nhà thiếu nhi cấp huyện trước đây đã chứng minh hiệu quả là nơi nuôi dưỡng, phát hiện, đào tạo, cung cấp nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật cho thiếu nhi tại cơ sở, hiện cũng đã không còn chức năng hoạt động. Không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng thu hẹp.

Để giải quyết vấn đề này và đảm bảo hài hòa việc tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, tiếp tục phát huy nguồn lực văn hóa cơ sở trước đây, đại biểu đề xuất, bổ sung thêm một điều vào nghị quyết quy định: thành lập đơn vị đa chức năng thay thế toàn bộ các thiết chế đã giải thể trước đây gồm trung tâm văn hóa, nhà thiếu nhi, điểm sinh hoạt phường... không còn tính vào mức số lượng đơn vị sự nghiệp; quy định cụ thể cơ chế đơn vị sự nghiệp trực thuộc đơn vị sự nghiệp.

Đồng thời, có giải pháp mô hình quản trị mới đối với các đơn vị được sắp xếp, đảm bảo tự chủ tài chính, tổ chức bộ máy, cơ sở, phân hiệu, chi nhánh của từng nhóm đơn vị như mô hình trung tâm văn hóa thiếu nhi, văn hóa thể thao, bảo tàng trung tâm, bảo tàng vệ tinh. Chính sách tài chính linh hoạt đối với những địa phương vùng khó khăn không thể có nguồn thu đảm bảo từ nguồn xã hội hóa.

Đối với xã, phường có diện tích tự nhiên vượt hơn 300% tiêu chuẩn, cho phép thành lập thêm không quá hai điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng, không phải là đơn vị sự nghiệp độc lập, đặt tại các khu dân cư xa trung tâm, giao tổ chức tự quản cộng đồng vận hành, có hỗ trợ từ ngân sách cấp xã.