- Thưa nhà văn Y Ban, nhiều tác phẩm của chị được các nhà phê bình xếp vào dòng văn học nữ quyền. Chị có quan tâm đến vấn đề này không?
+ Khi sáng tác, tôi chỉ viết về những gì mình suy ngẫm, bức xúc nhất. Tôi không định rằng tác phẩm mình phải thuộc dòng nào, việc sắp xếp ấy là việc của nhà phê bình. Cứ cái gì thuận tay, đầy ắp trong tôi thì tôi viết. Dĩ nhiên tôi là đàn bà thì cái thuận tay của tôi chính là những vấn đề về gia đình, con cái, khát vọng được thay đổi của phụ nữ… Nhân vật chính trong tác phẩm của tôi thường là người nữ. Buổi ban đầu cầm bút tôi viết hoàn toàn bằng bản năng đàn bà, mang nỗi đau của nhân vật "đính" vào nỗi đau của mình. Nhưng sau 20 năm cầm bút thì tôi có tỉnh táo hơn, tôi biết phân biệt khoảng cách giữa tôi và nhân vật. Cùng với việc đứng xa nhân vật của mình hơn, tôi có ý thức hơn về vai trò nhà văn của mình khi "chạm" đến những vấn đề của phụ nữ.
- Cụ thể vai trò ấy là gì, thưa chị?
+ Tôi đứng về phía những người phụ nữ đau khổ, thiệt thòi. Chị thấy không, người phụ nữ Việt Nam "nặng gánh" lắm. Khi một đứa trẻ đói, nó kêu mẹ ơi con đói. Khi người chồng đói, họ cũng kêu vợ ơi anh đói. Xét về khía cạnh trụ cột trong gia đình, người phụ nữ Việt Nam cũng không kém đàn ông. Nhưng họ lại không phải những người có quyền lực trong gia đình và xã hội. Họ vẫn bị nhìn nhận đầy định kiến, cho dù chúng ta đã làm rất nhiều cho công tác bình đẳng giới. Người phụ nữ, theo cảm nhận của tôi, họ chỉ có một tài sản lớn nhất là tấm lòng để bấu víu với cuộc đời. Tôi muốn nói hộ họ những nỗi niềm ấy, để xã hội hiểu hơn và đánh giá đúng hơn vai trò của người phụ nữ.
- Tuy nhiên, khi viết về những vấn đề của phụ nữ, nhà văn thường bị chê là quan tâm đến những chuyện vụn vặt. Chị có ý kiến gì không?
+ Thực ra quan niệm này thuộc về cách nhìn thôi. Tôi chưa bao giờ ở trong sự mặc cảm rằng viết về đàn bà là vụn vặt. Ngược lại, tôi cho đó là thế mạnh của nhà văn nữ. Người đàn ông có thể quan tâm đến nhiều thứ lớn hơn, nhưng người phụ nữ thì mối quan tâm lớn của họ là tình yêu, trong đó bao chứa cả những câu chuyện gia đình, con cái, tình dục…Tôi không nhìn thấy chuyện cái bếp của người đàn bà và chuyện đại sự khác, cái nào thì to hơn. Một vấn đề nhỏ mà được nhiều người quan tâm, nó ắt sẽ trở thành một vấn đề lớn. Nhà văn và bạn đọc theo tôi nghĩ, cần phải thoát ra khỏi những áp đặt của nhà phê bình.
- Xu hướng khai thác những ẩn ức tình dục, thoát khỏi những rào cản của cuộc sống, giải phóng bản thân tương đối phổ biến trong tác phẩm của nhà văn nữ gần đây. Cách viết thẳng thắn, thậm chí là bạo liệt của nhà văn nữ trong các vấn đề liên quan đến sex gây chú ý đặc biệt với độc giả. Chị có nghĩ yếu tố này khiến cho tác phẩm của nhà văn nữ nổi tiếng hơn không?
+ Tôi không đồng ý rằng vì viết về vấn đề giới tính mà nhà văn nữ nổi tiếng hơn. Chúng ta không thể xem thường độc giả, đừng nghĩ rằng cứ viết về sex thì sẽ có nhiều độc giả. Đây là tôi nói ở khía cạnh độc giả đích thực của văn học. Những tác phẩm của dòng văn học "nữ quyền" như các nhà phê bình mặc định, nếu được chú ý chắc chắn phải đạt đến một giá trị nào đó. Tuy nhiên tôi cũng phải nói thêm rằng, có một số nhà văn nữ trẻ hiện nay đang mượn cớ "nữ quyền" để viết những thứ trần trụi, câu khách, hòng nổi danh nhanh chóng. Tính dục được đề cập trong một tác phẩm văn học nếu là mục đích để nhà văn nổi danh thì đó là một sự ngu xuẩn. Bạn đọc có thể tò mò phút giây đầu tiên, nhưng sau đó họ có thể "ném đá" bạn. Nên tôi luôn nghĩ phải bản lĩnh và tỉnh táo khi viết về sex.
Tôi muốn nói thêm một điều ở đây, là chúng ta dường như có xu hướng đồng nhất khi nói về "nữ quyền" trong tác phẩm của nhà văn nữ với việc họ quan tâm đến giải phóng tình dục. Sex chỉ là một góc của "nữ quyền", nếu ta hiểu đúng vấn đề này. Trong văn học của ta đang thiếu vắng những tác phẩm viết về người phụ nữ ở nghị trường. Đó cũng là một góc rất đáng bàn đến trong câu chuyện bình đẳng giới ở văn học. Tôi rất thích thú đề tài này, nhưng cũng phải nói thật là không dễ có một tác phẩm viết về một "quan nữ". Vì những quan nữ của ta hiếm ai dũng cảm chia sẻ đời sống nghị trường của mình, giống như nhiều nước phương Tây.
- Vậy vấn đề bình đẳng giới giữa nhà văn nam và nhà văn nữ được chị nhìn nhận như thế nào?
+ Tôi nghĩ nếu nhìn từ góc độ độc giả thì sự bình đẳng này đã có từ lâu rồi. Khi người ta bỏ tiền mua sách, tôi tin, không ai đặt câu hỏi nhà văn là nam hay nữ. Họ mua sách vì nội dung cuốn sách thôi.
- Chị nhận được phản hồi như thế nào từ độc giả khi họ đọc những tác phẩm được xem là có sắc thái nữ quyền của chị, như "Bức thư gửi mẹ Âu Cơ", "Xuân từ chiều", "Đàn bà xấu thì không có quà"…?
+ Có một số người viết thư, thậm chí là gửi quà cho tôi sau khi đọc xong tác phẩm. Nhưng họ đều là phụ nữ, không có độc giả nào là nam giới làm như vậy.
- Phải chăng trong lúc mải mê tôn vinh những nhân vật nữ trong tác phẩm của mình, chị đã hạ thấp các nhân vật nam khiến các độc giả nam giới không hài lòng?
+ Tôi viết bằng những gì tôi trải nghiệm từ đời sống. Và dấu ấn xã hội, dấu ấn thời đại luôn ở trong tác phẩm của nhà văn là lẽ đương nhiên, không cần phải bàn cãi. Tôi không cần phải hạ thấp nhân vật nam của mình thì mới có thể yêu thương được nhân vật nữ. Tôi lúc nào cũng phấn đấu để nhân vật của mình được bình đẳng trong tác phẩm. Nhưng có lẽ là nhân vật nữ của tôi thường có tính cách mạnh mẽ nên họ dễ bị hiểu lầm chăng?
- Xin cảm ơn nhà văn Y Ban về cuộc trò chuyện!
