Khi cung vượt cầu
Những ngày cận rằm, thời điểm nhiều nhà vườn kỳ vọng thị trường hoa sẽ khởi sắc, không ít người trồng hoa cúc ở Đà Lạt lại thấp thỏm vì giá bán xuống thấp, đầu ra khó khăn. Có những luống hoa đến kỳ thu hoạch nhưng thương lái không mặn mà, giá không đủ bù chi phí thuê công thu hoạch. Hoa càng để lâu càng bung nở, mất độ đồng đều, không còn đáp ứng yêu cầu của thị trường. Từ chỗ là tài sản được chăm chút suốt nhiều tháng, không ít luống hoa cúc đã phải nhổ bỏ.
Anh Nguyễn Thành Toàn là một trong những người rơi vào tình cảnh như vậy. Sau khoảng 3 tháng đầu tư giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và công chăm sóc, anh buộc phải phá bỏ hàng nghìn mét vuông hoa cúc vì giá quá thấp, không tiêu thụ được, công sức và khoản tiền đã bỏ ra gần như mất trắng.
Với người trồng hoa, thiệt hại không chỉ nằm ở số tiền đầu tư. Đằng sau mỗi luống hoa bị phá bỏ là hàng tháng trời lao động, những khoản chi phí đầu tư. Hoa không thể bảo quản dài ngày như nhiều loại nông sản khác, một khi đã quá lứa, giá trị thương phẩm giảm nhanh, thậm chí không còn khả năng tiêu thụ.
Gia đình ông Võ Quang Thắng cũng đang đối mặt với tình cảnh tương tự. Theo ông Thắng, thời điểm này, giá hoa cúc ở Đà Lạt xuống rất thấp do nhiều nhà vườn cùng tập trung sản xuất để phục vụ thị trường rằm. Khi diện tích thu hoạch dồn vào một thời điểm, lượng hoa đưa ra thị trường tăng mạnh, trong khi sức mua không tăng tương ứng, tình trạng cung vượt cầu khó tránh khỏi.
“Không ít nhà vườn chọn cách giữ hoa, chờ giá nhích lên nhưng với một sản phẩm có vòng đời ngắn như hoa cúc, chờ đợi đôi khi đồng nghĩa với chấp nhận rủi ro lớn hơn. Hoa già, nở quá độ, chất lượng suy giảm và những diện tích bị sâu bệnh càng khó tiêu thụ. Khi thị trường đã dư hàng, người bán càng khó có cơ hội lựa chọn!..”, ông Thắng nói.
Câu chuyện của anh Toàn, ông Thắng không đơn thuần là một đợt xuống giá của hoa cúc. Đó còn là lát cắt cho thấy những điểm yếu trong tổ chức sản xuất và tiêu thụ nông sản Đà Lạt. Người dân có thể chủ động kỹ thuật, giống, quy trình chăm sóc nhưng lại khó chủ động được thị trường. Sản xuất có thể tính toán đến ngày thu hoạch nhưng đầu ra vẫn phụ thuộc nhiều vào sức mua và diễn biến giá cả.
Theo thống kê, diện tích gieo trồng rau các loại tại Đà Lạt và vùng lân cận đạt khoảng 4.109ha, diện tích gieo trồng hoa đạt khoảng 6.868ha. Điều này cho thấy quy mô sản xuất rau, hoa của Lâm Đồng rất lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận thị trường trong một không gian rộng hơn, bao gồm cả các vùng sản xuất truyền thống và những địa bàn đang phát triển mạnh nông nghiệp hàng hóa.
Mất dần lợi thế cạnh tranh
Điều đáng nói là lợi thế từng làm nên thương hiệu rau, hoa Đà Lạt đang chịu sức ép cạnh tranh ngày càng lớn. Nhiều địa phương trong cả nước đã đầu tư nhà màng, nhà kính, hệ thống tưới tự động, giống mới và quy trình canh tác hiện đại. Một số loại rau, hoa trước đây thường gắn với điều kiện khí hậu đặc thù của Đà Lạt nay đã có thể sản xuất ở những vùng khác, với sản lượng ngày càng đáng kể. Nông sản Đà Lạt muốn giữ vị thế phải tạo ra khác biệt rõ ràng về chất lượng, độ an toàn, tính đồng đều, khả năng truy xuất nguồn gốc, thời gian giao hàng và sự ổn định của nguồn cung.
Một trong những áp lực lớn đối với người trồng rau, hoa Đà Lạt hiện nay là chi phí sản xuất ngày càng tăng. Sau nhiều năm canh tác liên tục, không ít diện tích đất có dấu hiệu suy giảm độ phì, mất cân đối dinh dưỡng, tích tụ mầm bệnh và phát sinh sâu bệnh khó kiểm soát. Để duy trì năng suất, người dân buộc phải tăng đầu tư phân bón, giá thể, thuốc bảo vệ thực vật và các biện pháp cải tạo đất, trong khi giá nông sản thường xuyên biến động, khiến lợi nhuận bị bào mòn.
Bên cạnh chi phí vật tư, nhu cầu nhân công lớn trong các khâu làm đất, xuống giống, chăm sóc, thu hoạch, phân loại và đóng gói cũng tạo thêm gánh nặng, nhất là với những hộ sản xuất nhỏ, khả năng cơ giới hóa còn hạn chế. Nhà kính, hệ thống tưới và châm phân tự động, thiết bị giám sát môi trường, giống chất lượng cao cùng các tiêu chuẩn an toàn đều đòi hỏi nguồn vốn lớn. Nếu giá bán không tương xứng, công nghệ dù giúp tăng năng suất vẫn chưa thể bảo đảm hiệu quả kinh tế.
Nghịch lý đặt ra là người dân ngày càng có khả năng sản xuất nhiều hơn nhưng chưa chắc tiêu thụ được sản phẩm với giá tốt hơn. Khi cung vượt cầu, ngay cả nông sản chất lượng cao cũng có thể bị ép giá nếu thiếu kênh tiêu thụ riêng và hợp đồng ổn định. Vì vậy, phát triển nông nghiệp Đà Lạt không thể chỉ tập trung mở rộng diện tích, tăng sản lượng hay đầu tư công nghệ mà cần hướng đến nâng cao hiệu quả trên từng đơn vị diện tích, kiểm soát chi phí và gắn sản xuất với nhu cầu thị trường.
Theo ông Đỗ Minh Trung, đại diện Công ty TNHH Sàn Hoa Đất Việt, để hạn chế tình trạng “được mùa, mất giá”, cần xây dựng hệ thống thông tin thị trường đáng tin cậy, cập nhật thường xuyên, đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu về diện tích gieo trồng, chủng loại, lịch xuống giống và sản lượng dự kiến. Việc công khai giá bán, đưa rau, hoa lên sàn đấu giá và sàn thương mại điện trở thành giải pháp cần thiết, giúp kết nối trực tiếp nhà vườn với khách hàng, tăng tính minh bạch và rút ngắn thời gian giao dịch.
