Nhớ những ngày làm báo Tết

Những năm ấy, Báo Văn nghệ được coi như tờ báo văn chương đầu bảng của cả nước. Ngoài ra, cũng còn có các tờ báo lớn khác như Nhân Dân, Cứu quốc, Tiền Phong, Phụ nữ, Thống Nhất…, nhưng chuyên về văn chương chỉ có Văn nghệ, Văn nghệ Quân đội và Tạp chí Tác phẩm mới…

Làm báo Tết phải lo trước hàng tháng. Tổng Biên tập giao cho các tổ phải chạy bài từ tháng mười một, tháng mười hai dương lịch… Báo cho Tết dương lịch đã có phải lúc nào cũng dư dả, lại phải lo bài vở cho Tết âm lịch.

Tổ nào lo chạy bài của tổ ấy, song những cộng tác viên đặc biệt thường phải có ưu đãi riêng. Có báo mời họp cộng tác viên trước Tết rất xa; có báo thì Ban Biên uỷ phải thân chinh đi mời hoặc gọi điện đến các nhà văn, nhà thơ có tên tuổi để "xí" phần bài trước.

Ban Văn thế nào cũng phải lo cho được những truyện ngắn của các nhà văn hàng đầu bây giờ như Nguyễn Khải, Nguyễn Minh Châu, Tô Hoài, Nguyên Hồng, Vũ Tú Nam , Chu Văn v.v… Lại phải tìm đến Tiểu ban Văn học miền Nam để xin các truyện của các cây bút đang có mặt ở chiến trường miền Nam như Anh Đức, Nguyễn Sáng (Nguyễn Quang Sáng), Phan Tứ (Lê Khâm), Nguyễn Thi (Nguyễn Ngọc Tấn)…

Nguyễn Tuân, Thép Mới thường được các nhà báo rình rập săn tuỳ bút và bút ký nhiều nhất… Thời nhà thơ Hoàng Trung Thông làm Tổng biên tập Báo Văn nghệ, thường ông đích thân đặt bài cụ Tuân, lúc thì đến nhà, lúc gặp ở những quán bia hơi hay ở nhà cà phê Lâm, mà đặt bài cụ Tuân lo lắm. Có năm tôi trực báo Tết, phải gom bài vở cho Tổng biên tập và trực tiếp xuống nhà in sửa morát, có lúc báo đã sắp đặt trang (mise en page), mà vẫn chưa có bài của cụ. Còn nhớ, một năm cụ viết cho bài "Tờ hoa", Tổng Biên tập Hoàng Trung Thông đọc thấy vướng vài chỗ, yêu cầu cụ bớt cho một vài khúc... Cụ không bằng lòng, đôi bên thương lượng nhau đến ba bốn lần cũng không xong... Tổng biên tập họ Hoàng cố nằn nì, cụ bực mình bảo:

- Ông ưng thì ưng, không thì vứt... mẹ nó đi! Vứt làm sao nổi văn chương cụ Tuân khi bài đã định in ngay ở những trang đầu... Cuối cùng thì tình bạn, tình người làm báo cũng vượt qua được và cụ Tuân nhân nhượng, bấy giờ mới thấy nhà thơ họ Hoàng thở phào nhẹ nhõm...

Những nhà văn trẻ (nay cũng đã sáu, bảy mươi) như Ma Văn Kháng, Lê Lựu, Đỗ Chu, Triệu Bôn, Nguyễn Thị Ngọc Tú v.v... cũng dành những sáng tác hay cho báo Tết...

Về thơ thì thế nào cũng phải có thơ của Tố Hữu, Chế Lan Viên, Tế Hanh, Huy Cận, Anh Thơ, Xuân Diệu, Xuân Quỳnh...; miền Nam thì lo tìm thơ của Giang Nam, Thanh Hải, Viễn Phương, Thu Bồn, Liêu Nam v.v... Riêng Tố Hữu có khi gửi riêng cho Báo Văn nghệ, có khi phải đăng lại bài mà ông đã gửi cho Báo Nhân Dân. Thơ Tết, Tố Hữu bao giờ cũng có chữ ký của ông ở dưới... Trang Thiếu nhi phải lo có những sáng tác của Võ Quảng, Phạm Hổ, Tô Hoài, Nguyễn Kiên, Định Hải, Phan Thị Thanh Nhàn và những cây bút quen thuộc viết cho thiếu nhi khác.

Bởi là tờ báo văn học, nên có Tết các nhà lãnh đạo như Lê Đức Thọ, Sóng Hồng (Trường Chinh), Xuân Thủy cũng gửi thơ tới đăng...

Nhưng vui và có không khí Tết nhất hơn cả là những bài thơ của các nhà nghiên cứu, sưu tầm viết cho về các phong tục, về các con giáp, về lễ hội hoặc những bài viết ngắn về kỷ niệm những cái Tết ở chiến hào ở Trường Sơn, ở rừng U Minh v.v...

Về phong tục thì Đoàn Giỏi với Tết miền Nam, Thanh Tịnh với Tết ở Huế..., Chu Văn với thành Nam, thường có những bài viết đậm đà có duyên. Có năm Báo in những bức thư của Nguyễn Tuân gửi Anh Đức ở Cà Mau, nói về cái Tết miền Bắc và ít lâu sau lại có thư của Anh Đức từ Cà Mau gửi cho cụ Nguyễn...

Phần câu đối, thơ vui, thơ đả kích Mỹ - ngụy thời ấy do nhà thơ Nguyễn Đình phụ trách... Ông có cả một câu lạc bộ khá hùng hậu gồm các nhà thơ, nhà văn, nhà báo có tiếng như Tú Mỡ, Xích Điểu, Ngô Linh Ngọc, Thôi Sơn, Búa Tạ (Vĩnh Mai), Lã Vọng, Yên Thao, Bùi Huy Phồn v.v..., bài Tết nào cũng khá rôm rả...

Các họa sỹ của báo thì lo phần mỹ thuật, lo tranh ảnh; lo trang bìa Tết... Phần ấy do ông Lê Chính, Sỹ Ngọc lo... Thường thì đem tranh hoa, thiếu nữ của các họa sỹ có tiếng như Nguyễn Sáng, Nguyễn Tư Nghiêm, Trần Văn Cẩn, Huỳnh Văn Gấm... đăng trong dịp Tết.

Tôi còn lưu giữ được một kỷ niệm, năm ấy, trực báo, tôi và anh Lê Chính đi đặt họa sĩ Bùi Xuân Phái vẽ bìa... Năm ấy, họa sĩ đang có loạt tranh về sân khấu chèo khá đẹp... Ông đưa cho một bức tranh cắt giấy, vẽ một diễn viên chèo đang soi gương... nhưng khi đem về Tổng Biên tập Bảo Định Giang bảo xin cho cái khác, hợp với không khí chiến đấu hơn. Bức "Diễn viên chèo" cắt giấy khá đơn sơ, khi trao lại, tôi có biếu cụ Phái chai rượu quê và ngỏ ý xin, cụ cho liền... Ngày ấy tôi phải nằm bàn ở cơ quan, chẳng có chỗ mà treo, mãi sau này được phân một nửa gian chung cư, mới có chỗ treo...

Câu đối Tết, dạo ấy, Báo Văn nghệ thế nào cũng có dăm ba câu. Xuân, Tết nhưng đang cuộc chiến đấu chống Mỹ quyết liệt, nên câu đối vẫn đầy khí thế. Cũng có nhiều câu hay của Xích Điểu, Đồ Phồn, Ngô Linh Ngọc, Đặc Công (Hoàng Trung Thông), nhưng tôi chỉ còn nhớ được câu này, không biết của ai:

Mang nghĩa lớn vào đời, cuộc chiến đấu
không lùi một bước
Lấy chí cao lâm trận, đường Trường Sơn
chẳng quản đôi chân...

Ngày ấy, thời bao cấp báo không phải lo đầu ra nhưng làm báo, nhất là báo Tết cũng khá vất vả...

Biên tập viên trực phải đi nhà in, trực tiếp sửa morát và ký bông... Báo Văn nghệ in ở nhà in Báo Nhân Dân ở phố Tràng Tiền (nay là Tổng Công ty Phát hành sách...); nhà in quy định ngày phải đưa báo, để sắp chữ rồi lên khuôn, rồi lên máy in. Biên tập viên có khi phải túc trực cả ca ba, khi nào xong tất cả mấy chục trang báo mới được về.

Những bài ngắn, họa sỹ lên trang hụt thì thay vi-gnét (vignette) vào còn dễ, nhưng những bài dài như truyện ngắn, tùy bút, tiểu luận, họa sĩ đặt cột thừa phải cắt, không may vớ phải các bài của các cụ Nguyễn Tuân, Nguyên Hồng, Chế Lan Viên, Xuân Diệu mà cắt đi, thì xoay xở rất khổ... Cuối cùng, thời gian gắt gao, đêm khuya khoắt (mà lúc ấy cũng không sẵn điện thoại như bây giờ) nên cũng đành liều mạng, đặt bút cắt theo yêu cầu của thợ in, rồi sau này đến tạ tội, thậm chí chịu ăn mắng với các "lão gia" vậy...

Lâu lắm rồi, tôi sang nghề xuất bản, không làm báo nữa, nhưng nhớ đến những ngày còn ở Báo Văn nghệ, làm báo Tết vẫn không thể nào quên

Ngô Văn Phú

Các tin khác

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Mối quan hệ Nga - Syria đang bước vào một giai đoạn mới, khi chuyến thăm mới nhất của Tổng thống lâm thời Syria tới Moscow đi cùng những cam kết được đánh giá là "món quà địa chính trị" dành cho Điện Kremlin. Trong bối cảnh các cục diện quyền lực ở Trung Đông tiếp tục dịch chuyển, những thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn phản ánh chiến lược dài hơi của Moscow trong việc củng cố vị thế khu vực và đối trọng ảnh hưởng phương Tây.

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Chưa từng có cuộc chiến nào trong lịch sử hiện đại lại cướp đi mạng sống của nhiều nhà báo như ở Gaza. Chỉ trong 2 năm, hơn 200 phóng viên và nhân viên truyền thông đã ngã xuống, biến vùng đất nhỏ bé ven Địa Trung Hải thành nơi nguy hiểm nhất hành tinh cho tự do báo chí. Không chỉ là chết chóc, Gaza còn là minh chứng cho một sự thật đáng sợ khác: khi nhà báo bị giết, thế giới sẽ bị tước đoạt quyền được biết.

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Cuộc biểu tình với hơn 100.000 người tham gia tại London vừa qua đánh dấu bước ngoặt mới của phe cực hữu trong việc đưa vấn đề nhập cư thành trung tâm chú ý trên chính trường Anh. Mặc dù những người biểu tình khẳng định đất nước đang "bị xâm lược", nhưng đằng sau những khẩu hiệu mạnh mẽ ấy là gì? Liệu đó có phải là sự thật hay chỉ là chiến lược chính trị của một phong trào đang lớn mạnh?

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

"Buồn" và "shock" là những gì mà cộng đồng nhận xét về vụ nam sinh lớp 7 túm tóc, nhấn đầu cô giáo ngay trong lớp học ở trường THCS Đại Kim, Định Công, Hà Nội. Trớ trêu thay, vụ việc đó lại xảy ra ngay sau khi Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và xử phạt học sinh vừa được ban hành.

Bạn thân yêu

Bạn thân yêu

Ta thường nghe câu "Đời chẳng ai cho không ai cái gì bao giờ". Thế mà có những mối quan hệ người trao đi không hy vọng gì nhận lại, bởi hoàn cảnh người nhận như tận cùng của hoạn nạn.

Phỏng vấn một KOL

Phỏng vấn một KOL

PV: Xin chào anh KOL! Anh cho độc giả một hình dung ngắn gọn về công việc của mình được chứ?