1. Trong hồ sơ cơ quan tố tụng, không ít camera nhỏ xinh của điện thoại di động trở thành vật chứng của nhiều vụ án hoặc là phương tiện ghi, truyền tải những hình ảnh, clip có nội dung phạm pháp. Nhiều bản án đã được tuyên, kẻ ngồi tù, kẻ bị xử lý hành chính, kẻ đánh mất danh vọng, quyền lợi, tất cả đều có điểm chung: khởi nguồn xuất phát từ clip được ghi bằng điện thoại di động. Những "mắt dế" sau khi ghi lại hình ảnh, được kết nối với thế giới mạng, lập tức các clip chứa nội dung phạm pháp lan truyền tốc độ chóng mặt, làm nóng dư luận, buộc cơ quan điều tra vào cuộc.
Mới đây, Công an quận Cầu Giấy (Hà Nội) đã khởi tố nhân vật chính trong clip được phát tán trên mạng có đề dẫn "một phụ nữ tát, lăng mạ cảnh sát giữa phố". Clip này lan truyền từ hồi tháng 10, sau thời gian điều tra, Công an xác định nhân vật chính trong clip là Nguyễn Thị Luyện (34 tuổi, ở huyện Chương Mỹ, Hà Nội). Người bị Luyện lăng mạ là CSCĐ, Công an Hà Nội.
Đây là lần thứ ba chỉ trong ít tháng, những clip ghi nhận hành động phạm pháp đối với người thi hành công vụ sau khi phát tán trên mạng đã được khởi tố, điều tra. Trước đó, tại TP HCM, vụ nữ sinh lớp 12 Phạm Thị Mỹ Linh tát CSGT. Ít tuần sau, CQĐT vào cuộc xác định CSGT trong clip là chiến sĩ Vũ Thành Luân còn người cầm gậy tấn công là CSCĐ Trần Đại Phúc.
Ba vụ án trên, một đã đưa ra xét xử (thiếu nữ Phạm Thị Mỹ Linh nhận bản án 9 tháng tù giam, sau tòa phúc thẩm giảm còn 6 tháng); vụ nguyên CSCĐ Trần Đại Phúc bị truy tố tội "chống người thi hành công vụ" cũng đã được xét xử và một vụ đã khởi tố, bắt tạm giam ("yêng hùng" Nguyễn Thị Luyện).
2. Giả sử không có clip tung trên mạng Internet, ba vụ án trên có bị phát giác, xử lý không? Câu trả lời: 99% là không. Tại sao như vậy?
Về nội dung clip, CQĐT xác định các clip trên đều phản ánh khách quan sự việc phạm tội, không có biểu hiện cắt xén, lắp ghép. Như vậy, clip được ghi lại, dù không phải do người dân mang đến tố giác mà chỉ phát tán ngẫu nhiên trên mạng, thì nội dung chứa đựng trong clip là khách quan, đúng sự thật.
Việc CQĐT khởi tố, điều tra xuất phát từ nguồn tin nhận được về sự xuất hiện của clip trên mạng. Đây là kênh tiếp nhận thông tin tội phạm thời công nghệ số, ngoài những kênh truyền thống như tố cáo qua đơn thư… Các clip sau đó được CQĐT xác minh và khẳng định nội dung có trong clip là phản ánh khách quan, xác định được các "nhân vật chính" như người bị hành hung, người hành hung, người liên quan…
Từ đó, CQĐT triệu tập, lấy lời khai của các "nhân vật chính", có cơ sở xác định yếu tố người thật, việc thật. Hành động trong clip trở thành chứng cứ quan trọng xác định tội phạm, và khi chứng cứ này phù hợp với lời khai và các căn cứ khác, CQĐT có đủ cơ sở khởi tố vụ án.
3. Vậy, người giấu mặt của các clip là ai?
Ba vụ án nói trên, đến nay người ta không biết danh tính người đã quay clip và người phán tán clip? Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, việc không cất công tìm danh tính của người quay và phát tán clip bởi CQĐT nhận thấy không cần thiết. Lâu nay, chỉ có tiền lệ người quay và phát tán clip có nội dung đồi trụy mới bị Cảnh sát sờ gáy, dù có lẩn trốn ở đâu (như vụ clip Yến Vi, clip Vàng Anh). Điều đó có nghĩa, việc truy tìm người tán phát, người quay không phải khó, chỉ là cần thiết hay không?
Vậy, clip được tán phát dạng này có được xem là tố cáo đúng luật và người phát tán có phải là người tố cáo?
Điều 65, Luật Khiếu nại, Tố cáo quy định: "Người tố cáo phải gửi đơn đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền. Trong đơn tố cáo phải ghi rõ họ, tên, địa chỉ người tố cáo; nội dung tố cáo". Theo đó, việc tung clip trên internet không phải là hành vi tố cáo. Chỉ khi người đó quay được clip, sau phải viết đơn tố cáo và có thể kèm clip quay được, gửi đến cơ quan có thẩm quyền thì việc tố cáo đó mới hợp pháp.
Trên thực tế, mặc dù các clip tán phát trên mạng không phải clip tố cáo, tố giác tội phạm nhưng nhiều vụ, CQĐT vẫn vào cuộc vì tính chất nghiêm trọng của vụ việc. Nhiều clip khác cùng được tán phát trên mạng, song do tính chất, mức độ phạm pháp hoặc mức độ ảnh hưởng dư luận không đáng kể nên vụ việc không được điều tra, xử lý.
| Quay và tung clip lên mạng, chịu trách nhiệm gì? Khoản 3, Điều 31, Bộ luật Dân sự nghiêm cấm việc sử dụng hình ảnh của người khác mà xâm phạm danh dự, nhân phẩm, uy tín của người có hình ảnh. Tung lên mạng không phải là tố giác tội phạm mà có thể có dấu hiệu động cơ làm nhục người khác, xâm phạm danh dự, uy tín bởi nội dung clip là phản cảm (người thi hành công vụ bị giễu cợt, hành hung nơi đông người). Bởi vậy, mặc dù vụ việc trong clip là phạm pháp và đã được cơ quan tố tụng xử lý nhưng không thể coi đó là tiền lệ để quay clip, tùy tiện tán phát trên mạng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng uy tín, danh dự cá nhân, tổ chức. Luật Công nghệ thông tin đã có những quy định rõ ràng, cụ thể hơn về trách nhiệm đối với việc thu thập, xử lý, sử dụng, lưu trữ thông tin cá nhân của người khác trên môi trường mạng. Đối với việc đưa thông tin, hình ảnh trái phép lên mạng máy tính gây hậu quả nghiêm trọng có thể bị xử lý hình sự theo Điều 226, BLHS. Những chiếc điện thoại có chức năng camera, Internet cũng có thể gây họa cho chủ nhân hoặc người khác… |
