Ngựa Xuân bên bờ sông Thạch Hãn

Men theo dòng chảy hiền hòa của sông Thạch Hãn, nơi những biền bãi dài mỗi sớm mai lăn tăn những vệt sóng mỏng như khói nước, xã Triệu Bình (tỉnh Quảng Trị) những ngày này không chỉ rộn ràng tiếng gió Nồm mát dịu từ phía biển thổi lên, lùa qua hàng tre đầu làng, mà còn ngân lên một nhịp xôn xao rất khác – nhịp xôn xao của mùa Xuân mới đang thành hình.

30/01/2026 14:42

Tranh ngựa trong mỹ thuật Việt Nam: Cuộc đối thoại giữa truyền thống và đương đại

Giữa không khí rộn ràng những ngày giáp Tết ấy, một linh vật ngựa – kết tinh từ đôi tay khéo léo và tình yêu làng quê của người thợ bản địa – đang lặng lẽ hiện diện bên bờ sông, mang đến cho Triệu Bình một sắc Xuân riêng, mộc mạc mà ấm áp, như cách vùng quê ven Thạch Hãn chào năm mới bằng chính hơi thở đời sống của mình.

Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 mang theo hơi ấm của đất trời. Và ngay tại bờ sông này, dưới ánh bình minh còn vương trên mặt nước Thạch Hãn, một hình ảnh làm xao xuyến bước chân người, đó là cặp linh vật ngựa bằng gỗ, cao gần bốn mét, uy nghi nhưng không kém phần sinh động, như vừa bước phóng từ “bát mã truy phong” trong tranh phong thủy vào đời thực. Chính những linh vật ấy đã trở thành tâm điểm, thu hút từng ánh nhìn của người dân, du khách, và cả những bàn tay đưa máy ảnh lên bắt khoảnh khắc Xuân.

Ngựa Xuân bên bờ sông Thạch Hãn -0 — Linh vật ngựa bên bờ sông Thạch Hãn ở xã Triệu Bình.

Đứng sau cặp linh vật ấy là nghệ nhân Đinh Văn Tâm, người con của mảnh đất Quảng Trị. Sinh ra và lớn lên giữa những cánh đồng lúa ven sông, anh không được đào tạo mỹ thuật bài bản ở bất cứ trường lớp nào. Thế nhưng, từ thuở nhỏ, Tâm đã bị cuốn hút bởi những hình tượng linh vật trong tín ngưỡng dân gian, trên các mảng chạm đình chùa, mái nhà cổ, hay trong những bức tranh Tết của lớp người đi trước. Với anh, mỗi con vật – dù là rồng, mèo hay ngựa – đều mang một “hồn” riêng, gửi gắm trong đó niềm ước vọng và những giá trị tâm linh bền bỉ của cộng đồng làng quê.

Trong những năm gần đây, các tác phẩm của nghệ nhân Đinh Văn Tâm bắt đầu hiện diện ở nhiều không gian công cộng mỗi dịp Tết. Những linh vật do anh chế tác không đơn thuần là đồ trang trí Xuân, mà trở thành biểu tượng của hy vọng, của khát khao thắng lợi, của sự đoàn kết và một mùa mới tràn đầy sức sống. Từ mô hình “hoa hậu mèo” từng gây sốt ở nhiều địa phương, cho đến những linh vật hổ, rồng được trưng bày trong các mùa Tết trước, mỗi sản phẩm đều chứa đựng tâm huyết và dấu ấn sáng tạo riêng. Và lần này, khi Tết Bính Ngọ đang đến gần, anh dành trọn tâm huyết cho hình tượng ngựa – con vật biểu trưng cho sức mạnh, tốc độ, khát vọng thành đạt và sự khởi sắc.

Xưởng gỗ nhỏ của Tâm ở xã Triệu Bình luôn tấp nập từ những ngày cuối năm. Người thợ miệt mài đẽo, chạm, ghép từng miếng gỗ, tạo nên khung của hai linh vật ngựa khổng lồ. Mỗi nét chạm là mỗi câu chuyện mà anh muốn gửi gắm: con ngựa phi nước đại trên cánh đồng lúa, con ngựa nhìn hướng xa – như hướng đến một năm mới thịnh vượng hơn. Không chỉ là tạo hình bắt mắt, tác phẩm còn được xử lý bề mặt, sơn màu và kết cấu bền vững để đứng vững trước gió nắng ven sông. Tâm làm việc cùng vài người thợ bản địa, truyền cho họ không chỉ kỹ thuật mà cả tình yêu với nghệ thuật, với không gian cộng đồng.

Những ngày cuối cùng của năm, khi linh vật được lắp đặt bên bờ sông – ngay đoạn nước xoáy lặng, nơi người đi chợ quê hay ghé ngang – không khí Triệu Bình như được thắp sáng bởi những đường cong mềm mại của gỗ hòa cùng sắc nâu vàng. Người già dừng bước, cười cười nhìn lại những ký ức Tết xưa khi còn nhỏ; các bạn trẻ dừng lại tạo dáng; trẻ con chạy nhảy quanh tác phẩm, như thể hai chú ngựa vừa trở thành bạn mới của chúng.

Không khí những ngày giáp Tết ở Triệu Bình không chỉ được cảm nhận qua sắc đào, bánh chưng xanh hay những mâm ngũ quả đang dần được sửa soạn trong mỗi gia đình. Ở bờ bãi ven sông Thạch Hãn, đó còn là một cảm giác kết nối rất rõ rệt – giữa thiên nhiên và con người, giữa những giá trị truyền thống và tinh thần sáng tạo của lớp thợ trẻ hôm nay, giữa ký ức làng quê và niềm hy vọng về một năm mới đang đến gần.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Nguyễn Thành Vũ, Chủ tịch UBND xã Triệu Bình cho biết: “Việc nghệ nhân Đinh Văn Tâm thực hiện và trưng bày cặp linh vật ngựa ngay tại không gian công cộng của địa phương không chỉ góp phần tạo điểm nhấn cảnh quan trong dịp Tết, mà còn giúp người dân, nhất là lớp trẻ, thêm trân trọng các giá trị văn hóa dân gian, khơi dậy niềm tự hào về quê hương Triệu Bình”.

Theo ông Vũ, từ hiệu ứng tích cực của mô hình này, địa phương đang khuyến khích các hoạt động sáng tạo văn hóa gắn với không gian làng quê, vừa tạo không khí vui tươi những ngày giáp Tết, vừa từng bước hình thành những điểm nhấn văn hóa cộng đồng phục vụ người dân và du khách.

Bên chiếc bàn gỗ đặt dưới tán một cây cổ thụ cạnh bờ sông, bà Lệ, một người dân địa phương, chậm rãi nói: “Ngựa ở đây khiến tôi nhớ đến câu Mã đáo thành công: ngựa đi về là đem thành đạt đến. Năm nay, ai cũng mong cuộc sống tốt hơn, con cái học hành tiến bộ, mùa màng bội thu”.

Cũng tại không gian ấy, một bạn trẻ đến từ phường Nam Đông Hà (Quảng Trị) chia sẻ: “Nó không chỉ đẹp để chụp ảnh. Khi đứng cạnh linh vật này, mình có cảm giác như đang đón một tinh thần mới của Quảng Trị – một vùng đất vừa kiên cường, vừa lãng mạn như sông Thạch Hãn vậy”.

Theo bạn trẻ này, điều khiến công chúng yêu mến tác phẩm không chỉ nằm ở quy mô hay hình thức, mà ở chỗ mỗi đường nét đều gắn chặt với đời sống văn hóa của người Quảng Trị – từ hình tượng con ngựa trong tín ngưỡng dân gian cho đến khát vọng rất đời của người dân địa phương mỗi độ Tết đến, Xuân về.

Linh vật ngựa ở Triệu Bình không phô trương, mà lặng lẽ kể một câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây – nơi những ước vọng mới đang được gieo xuống từ chính đời sống bình dị.