Dự thảo lần 5 Nghị định giấy phép xây dựng và quản lý xây dựng của Bộ Xây dựng trong đó có đề xuất cấp giấy phép xây dựng mà không cần giấy tờ đất, đang nhận được rất nhiều ý kiến. Theo lý giải từ Bộ Xây dựng, đề xuất này nhằm mục đích tạo điều kiện cho hộ gia đình, cá nhân chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (sổ đỏ) vẫn được cấp phép xây nhà. Tuy vậy, theo nhiều ý kiến, với thực tế đất cát và xây dựng như hiện nay, nếu làm theo đề xuất này đã hợp lý, đồng thời sẽ phát sinh nhiều phức tạp và khó có thể quản lý nổi?
Tạo điều kiện cho một nhóm nhỏ người dân
Hiện tại mới đang là dự thảo, thông tin không rộng rãi nên đa số người dân chưa cập nhật được, tuy nhiên khi được hỏi ý kiến về đề xuất này được đưa vào dự thảo Nghị định giấy phép xây dựng và quản lý xây dựng của Bộ Xây dựng, thì nhiều người dân, đặc biệt là những người đang làm các thủ tục để được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (GCNQSDĐ) cho mảnh đất mà mình có ý định xây nhà ủng hộ.
Anh Phan Văn Đấu (xã Vĩnh Quỳnh, Thanh Trì, Hà Nội) tỏ vẻ đồng tình, hiện nay, có một thực tế là làm GCNQSDĐ phải mất rất nhiều thời gian, công sức. Chẳng hạn như đất nhà anh Đấu; đó là mảnh đất thổ cư lâu đời, nhưng vẫn chưa làm xong sổ đỏ, nên anh chưa thể xây được nhà. Anh Đấu cho rằng, đề xuất của Bộ Xây dựng là phù hợp với thực tế hiện nay, giải quyết được vấn đề cấp thiết của nhiều người dân.
Cũng đồng tình với ý kiến này nhưng lại có góc nhìn khác, chị Đỗ Thị Lanh (Cổ Nhuế, Từ Liêm) cho rằng, hiện tại nhiều người đang có nhu cầu hết sức bức thiết về nhà ở. Để có thể mua được mảnh đất thổ cư có giấy tờ đầy đủ thì giá rất cao, hoặc mua một mảnh đất đang chờ làm giấy tờ sử dụng đất thì giá còn bị đẩy lên cao nữa. Trong bối cảnh hiện tại, rất nhiều người chỉ đủ tiền để mua được một mảnh đất hợp pháp nhưng chưa làm sổ đỏ, để xây nhà giải quyết nhu cầu về nhà ở. Nếu làm xong sổ đỏ sẽ mất nhiều thời gian, không thể giải quyết được bức thiết về nhà. Do vậy, nếu có thể cấp phép cho xây nhà, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho người dân.
Ở góc độ của một chuyên gia về ngành Xây dựng, đồng tình với đề xuất này, ông Phạm Sỹ Liêm, Phó Chủ tịch Tổng Hội xây dựng Việt Nam cho rằng, xét theo góc độ của người dân sẽ thấy, người ta có giấy tờ mua bán đất nhưng chưa làm được sổ đỏ mà cứ bắt người ta chờ làm sổ đỏ mới được xây dựng là chưa phù hợp. Theo luật, nếu xây dựng trái phép thì bị phạt, thậm chí là cưỡng chế, thế tại sao không cấp phép xây dựng được cho họ trước khi có giấy tờ đất? Tại sao lại không cấp phép cho họ xây nhà nếu đất của họ hợp pháp, dĩ nhiên sau đó họ vẫn phải hoàn thiện các thủ tục về giấy tờ đất?
Ông Lê Thọ Vinh, Phó Vụ trưởng Vụ Quản lý hoạt động xây dựng (Bộ Xây dựng) cũng cùng quan điểm, nếu cứ buộc người dân phải có GCNQSDĐ mới được cấp giấy phép xây dựng thì nhiều người sẽ không xây được nhà, dù thực tế họ đang sở hữu mảnh đất đó. Điều này cũng cho thấy cơ quan cấp giấy chứng nhận chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế nên cơ quan cấp phép xây dựng phải xử lý theo tình huống.
Liệu có nảy sinh nhiều phức tạp?
Theo dự thảo, khi cấp phép xây dựng, mảnh đất đó của người dân phải được chính quyền địa phương cấp xã, phường xác minh nguồn gốc đất và chứng nhận mảnh đất là của người xin được cấp phép xây dựng. Đây là cơ sở để cơ quan có thẩm quyền cấp phép xây dựng. Tuy nhiên, ở góc độ của chính quyền địa phương, ông Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch phường Tứ Liên (Tây Hồ, Hà Nội) cho rằng, về mặt chính quyền địa phương, việc xác minh nguồn gốc đất đó là đất gì, chắc chắn sẽ làm được, và chính quyền địa phương có thể chịu trách với việc này.
Còn việc đất đó người dân mua bán trao tay, hay sang nhượng, cầm cố thế nào thì chính quyền địa phương lại khó có thể nắm rõ được, đặc biệt là việc mua bán viết tay. Đất có tranh chấp, nhưng phải có đơn phường có thể nắm được. Để được cấp phép xây dựng thì người dân phải chứng minh được quyền sở hữu đối với mảnh đất đó, có nghĩa là phải cho giấy tờ về quyền sử dụng đất.
Ông Đào Trung Chính, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Quản lý đất đai (Bộ Tài nguyên và Môi trường) phân tích, việc xác định đất xin cấp phép xây dựng có phải là đất ở hay không phải làm rõ, nhất là những trường hợp không có giấy tờ, nếu không làm cẩn thận sẽ bị rơi vào đất vườn, đất không quy hoạch cũng sẽ trở thành đất ở hết, nếu được xây nhà thì rất nguy hiểm.
Ông Chính cho biết, điều quan trọng là phải đăng ký với cơ quan Nhà nước về loại đất, tình trạng đất. Trong quá trình xác định đất, phía hộ dân phải xác định đất ở là bao nhiêu, chuyển mục đích sử dụng đất từ bao giờ, đã thực hiện nghĩa vụ tài chính như thế nào. Trên cơ sở đó mới có quyền xây dựng, sản xuất kinh doanh hoặc mua bán chuyển nhượng... Nếu không có chế tài để người dân đăng ký và thực hiện nghĩa vụ tài chính với Nhà nước thì sau này rất khó xử lý. Ví dụ như mảnh đất ấy đang thế chấp ở ngân hàng hay cầm cố...
Cũng có ý kiến trái chiều về vấn đề này, ông Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng, bất kỳ góc độ nào cũng phải có sổ đỏ thì mới được xây nhà, không sau này nảy sinh vấn đề phức tạp về đất đai rất khó xử lý. UBND cấp xã thì không có quyền xác nhận tư cách pháp lý đất đai. Theo Luật Đất đai, xác nhận đất đai cá nhân, hộ gia đình là cấp huyện. Đề xuất này là không có căn cứ.
Theo ông Võ, nếu muốn tháo gỡ cho người dân nghèo về đất đai, thì phải xuất phát từ Luật Đất đai sau đó mới đến cho phép xây dựng. Khâu cấp sổ đỏ nếu làm chưa đúng, gây khó cho người dân trong việc cấp phép xây dựng, thì nên giải quyết triệt để khâu đó, không thể chạy theo kiểu đó được
