Theo Bộ Công an, việc sửa đổi Luật Thi hành án hình sự nhằm nâng cao hiệu quả công tác thi hành án hình sự; đổi mới phương thức quản lý, giám sát, giáo dục đối với người thi hành án hình sự tại cộng đồng; nâng cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện trong việc xử lý người phạm tội; góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội; bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ lợi ích của tổ chức, cá nhân; phù hợp với chủ trương sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả.
Bổ sung quyền được hiến mô, một phần bộ phận cơ thể, được lưu trữ trứng, tinh trùng
Tại dự thảo tờ trình dự án Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi), Bộ Công an cho biết, qua 5 năm triển khai thực hiện Luật Thi hành án hình sự, công tác thi hành án hình sự được thực hiện nghiêm minh, chặt chẽ, các quyền và chế độ của người chấp hành án được thực hiện theo đúng quy định của pháp luật, phục vụ hiệu quả công tác điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án và thể hiện được chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta trong giáo dục, cải tạo người phạm tội.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, trong quá trình thực hiện, Luật Thi hành án hình sự đã bộc lộ những khó khăn, vướng mắc, bất cập và đặt ra yêu cầu cần thiết phải tiến hành sửa đổi, bổ sung để giải quyết những khó khăn, vướng mắc, bất cập, phù hợp với điều kiện, tình hình mới.
So với Luật Thi hành án hình sự, dự thảo Luật Thi hành án hình sự (sửa đổi) đã có nhiều nội dung sửa đổi, bổ sung mới. Theo đó, dự thảo luật đã bổ sung quy định “thu thập thông tin sinh trắc học của phạm nhân gồm ảnh khuôn mặt, vân tay, mống mắt, ADN, giọng nói đối với những trường hợp chưa có thông tin” khi tiếp nhận người chấp hành án phạt tù; đồng thời sửa đổi, bổ sung quyền được hiến mô, một phần bộ phận cơ thể; được lưu trữ trứng, tinh trùng theo quy định pháp luật; được hưởng chế độ, chính sách theo quy định pháp luật về hiến mô, bộ phận cơ thể người và sửa đổi, bổ sung quy định về nghĩa vụ của phạm nhân theo hướng phạm nhân có nghĩa vụ chấp hành bản án, quyết định của tòa án có hiệu lực pháp luật, quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự trong quá trình thi hành án hình sự và các quyết định khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến bản án mà phạm nhân đang chấp hành án.
Đối với nhiệm vụ, quyền hạn của UBND, Công an cấp xã, dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung theo hướng UBND cấp xã quản lý, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo, người chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân, người được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người chấp hành hình phạt quản chế; trưởng Công an cấp xã có nhiệm vụ tham mưu, trực tiếp giúp UBND cấp xã quản lý, giám sát, giáo dục người được hưởng án treo, người chấp hành hình phạt cải tạo không giam giữ, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân, người được hoãn, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, người được tha tù trước thời hạn có điều kiện, người chấp hành hình phạt quản chế.
Trong đó, bổ sung 1 điều quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã, Công an cấp xã, đơn vị quân đội trong quản lý, giám sát, giáo dục người được hoãn chấp hành án phạt tù; bổ sung 1 điều quy định về nhiệm vụ, quyền hạn của UBND cấp xã, Công an cấp xã, đơn vị quân đội trong quản lý, giám sát, giáo dục người được tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù.
Nhiều quy định mới về chế độ đối với phạm nhân
Theo dự thảo luật, trại giam tổ chức cho phạm nhân lao động trong và ngoài trại giam nhằm giáo dục cải tạo, rèn luyện kỹ năng lao động, góp phần chuẩn bị tái hòa nhập cộng đồng trên cơ sở quy định của Nghị quyết số 54/2022/QH15 ngày 16/6/2022 của Quốc hội về thí điểm mô hình tổ chức hoạt động lao động, hướng nghiệp, dạy nghề cho phạm nhân ngoài trại giam.
Dự thảo luật đã sửa đổi, bổ sung quy định về thực hiện trích xuất phạm nhân; khen thưởng phạm nhân; xử lý phạm nhân vi phạm; trả tự do cho phạm nhân; chế độ ăn, ở đối với phạm nhân; chế độ hoạt động thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ và sử dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo của phạm nhân; chế độ gặp, nhận quà của phạm nhân; về thủ tục thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự; chế độ liên lạc của phạm nhân; chế độ chăm sóc y tế đối với phạm nhân.
Trong đó, bổ sung quy định tập thể tổ, đội phạm nhân chấp hành tốt nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, có thành tích trong lao động, học tập thì được khen thưởng theo một hoặc nhiều hình thức như tặng giấy khen, biểu dương, thưởng tiền hoặc hiện vật; bổ sung quy định khi xem xét kỷ luật phạm nhân xét thấy có từ 2 tình tiết giảm nhẹ hình thức kỷ luật trở lên thì giám thị trại giam, giám thị trại tạm giam có thể hạ mức hình thức kỷ luật hoặc có thể không áp dụng hình thức kỷ luật mà tổ chức giáo dục, nhắc nhở phạm nhân, yêu cầu phạm nhân viết cam kết.
Dự thảo luật cũng quy định về hình thức gặp trực tuyến thân nhân, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân khác của phạm nhân và thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự của phạm nhân trong trường hợp xảy ra dịch bệnh phức tạp hoặc không thể bố trí; bổ sung quy định thân nhân của phạm nhân đăng ký gặp tại trại giam, trại tạm giam hoặc thăm gặp trực tuyến trên hệ thống dịch vụ công; bổ sung quy định phạm nhân được kết nối hình ảnh, âm thanh bằng phương tiện điện tử với thân nhân ở trong nước.
Đối với trường hợp phạm nhân có thẻ bảo hiểm y tế thì tiếp tục được hưởng quyền lợi về bảo hiểm y tế theo quy định, nếu vượt quá định mức chi trả của bảo hiểm y tế thì Nhà nước chi trả phần vượt quá và phạm nhân được nhận và sử dụng các loại thuốc chữa bệnh, thuốc bổ theo chỉ định của bác sĩ, y sĩ tại cơ sở giam giữ phạm nhân hoặc tại cơ sở khám bệnh, chữa bệnh nơi đã được khám và điều trị bệnh khi được sự đồng ý của Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân.
Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong thi hành án hình sự, tạm giữ tạm giam, cấp lý lịch tư pháp 
