Một giọng văn ấn tượng

Đọc "7 nàng Bạch Tuyết và chú Lùn" tập truyện ngắn của Nguyễn Hiếu, NXB Văn học, 2013.

Truyện ngắn Nguyễn Hiếu, được viết theo lối truyền thống, nghĩa là trước hết nổi bật tính chất "truyện", nói cách khác là nhà văn có ý thức tìm tòi cốt truyện tiêu biểu. Cốt truyện hay, tại sao không? Cốt truyện là cái chìa khóa mở vào ngôi nhà bạn cần khám phá. Đơn cử vài ví dụ, ở đó sự hấp dẫn, sự "bắt mắt" nhờ rất nhiều vào cốt truyện: "Bảy nàng Bạch Tuyết và chú Lùn", "Khi nàng ma-nơ-canh không mặc áo", "Đường vòng của tình yêu", "Tình bụi"… Nguyễn Hiếu chú ý đến những "chuyện gì" vậy? Chuyện nông dân mất đất, từ đó đẻ ra biết bao nhiêu hệ lụy bi hài mang tính thời cuộc. Người nông dân đang bị tha hóa vì bị chặt lìa khỏi đất (Ông nông dân đi ra phố, Lại một ông nông dân ra tỉnh); chuyện nhân tình thế thái bạc như vôi trong cơ chế thị trường (Khi lá mùng tơi rách); chuyện phụ tình - tình phụ nhiều khi không do bản tính xấu của con người mà do hoàn cảnh (Gần sáng nàng mở cửa ra về, Mắt con búp bê chớp chớp); chuyện "cóc nhái lên ngôi" trong thời buổi kim tiền lộng hành (Bảy nàng Bạch Tuyết và chú Lùn)…

Nói theo lý thuyết thì Nguyễn Hiếu chú ý tới những chuyện phi lí của cuộc đời trong thời buổi nhiễu nhương. Truyện Nguyễn Hiếu đem tới cho độc giả cảm thức về một sân khấu cuộc đời đầy nước mắt và tiếng cười, khổ đau và hy vọng, nghĩa là cái vô nghĩa lý đối mặt với cái lẽ đời thuận lý. Nguyễn Hiếu cũng chú ý viết về lẽ sinh tử ở đời, nhưng là lẽ sinh tử nhiều khi như là trò đùa của tạo hóa, đắng đót mà phải chấp nhận: đôi trai gái đang ngời ngời hạnh phúc, trên đường đi phát thiếp mời đám cưới thì bị sét đánh, chết cả hai (Trò đùa của trời), hoặc một cái chết oan khuất từ một án mạng khiến sĩ quan công an Viễn phải cất công truy tìm thủ phạm, trả lại công bằng cho người đã khuất (Xung quanh là người).

Nguyễn Hiếu có ý thức tạo nên nhiều "kiểu dáng" khác nhau cho truyện ngắn: Truyện chỉ là những cuộc đối thoại liên tục (bằng điện thoại, hoặc bằng khẩu) như "Chuyện tình cũ rích"; truyện mượn "xiêm áo" truyện cổ như "Bảy nàng Bạch Tuyết và chú Lùn"; truyện tập trung vào một khoảnh khắc "chói gắt trên đường" như "Đứa con gái ấy"; truyện có dáng dấp ngụ ngôn như "Chuyện cô gái dút dát"…Cái ý thức muốn cho tác phẩm của mình không cũ, không trở nên nhàm chán với độc giả đã là động lực thúc đẩy người viết tìm tòi.

Truyện ngắn Nguyễn Hiếu ngồn ngộn chi tiết. Văn xuôi cần chi tiết, chi tiết là cái đầu tàu nhiều mã lực để kéo câu chuyện đi theo hướng này hoặc hướng kia. Giá như gạn lọc kỹ hơn thì chất sống trong truyện ngắn Nguyễn Hiếu sẽ không có cái vẻ ngổn ngang, xô bồ, rậm rạp. Có cái cảm giác đôi khi bị rối, bị loãng mất một cái "tứ" rất hay của truyện vì sự chèn lấn của sự việc (ở đây là các chi tiết). Có khi nhà văn "lạm phát" một chi tiết cho cả hai truyện gây nên những dấu hỏi với người đọc. Ví như trong truyện "Khi nàng ma - nơ - canh không mặc áo" và "Mắt con búp bê chớp chớp" có chi tiết trùng lặp: con búp bê cụt đầu. Một chi tiết dù hay nhưng không nên dùng nhiều lần, nhất là ở trong một tập truyện.

Nguyễn Hiếu ngoài đời và cả trong văn chương có một "giọng" khá ấn tượng - giọng  "ngang ngang", pha lẫn giễu nhại, hài hước và đôi khi có vẻ "gây hấn" cảm xúc độc giả cũng như người phê bình văn chương. Cái giọng pha giễu nhại, hài hước của Nguyễn Hiếu, theo chỗ tôi nhận biết, được không ít độc giả ưa thích. Nhưng cũng không ít độc giả không ưa thích. Vì sao lại "tréo ngoe" như thế, theo cách nói của các Anh Hai Sài Gòn? Đây là cái "chốt" trong truyện ngắn Nguyễn Hiếu đây! Và tôi cố gắng mở cái "chốt" này xem sao! Các nhà lí luận Mỹ học gọi "tiếng cười là vũ khí của người mạnh", một nhà văn khác người Việt thì nói, đại ý, tiếng cười như một "phép vệ sinh tinh thần". Thiết nghĩ tiếng cười có giá trị mỹ học, có sức mạnh thực sự phải là tiếng cười "trên cơ" về cái xấu cái ác, phải là tiếng cười "ra nước mắt" về dâu bể cuộc đời. Có dễ dãi chăng khi truyện của Nguyễn Hiếu gây cười bằng chất giọng giễu nhại về đời, về người trong một xã hội lắm đổi thay, nhiễu nhương như hôm nay? Thật ra thì nhìn từ xa là như thế, chẳng hạn nhà văn viết "Việc in thêm hai chữ thạc sĩ trước tên Quang Vinh, phó giám đốc kinh doanh công ty trách nhiệm hữu hạn Hoàn Cầu cũng dễ như kẻ có tiền vào siêu thị mua máy hút bụi", hoặc "Phu hồ Vẹn thành phó giám đốc Quang Vinh cũng đơn giản như người có tiền vào gọi bát phở tái lăn". Viết như thế là rơi vào "thấy cây mà không thấy rừng", đáng lý trong khi nhà văn phải truy tìm cho ra những vấn nạn xã hội ấy có căn rễ từ đâu? Từ bao giờ? Giễu nhại một người xấu không phải là nhiệm vụ chính của nhà văn. Giễu nhại cái xấu của con người từ đâu ra mới cần thiết (nói cách khác là phải "đào tận gốc trốc tận rễ" cái ác, cái xấu trong đời sống).

"Bảy nàng Bạch Tuyết và chú Lùn" là tập truyện ngắn thứ 8 của Nguyễn Hiếu. Đến nay, Nguyễn Hiếu đã sở hữu trên 100 truyện ngắn. Vẫn biết, trong nghệ thuật, cái quy luật "quý hồ tinh bất quý hồ đa" lúc nào cũng khắt khe không chừa ai, song tôi và nhiều độc giả quý trọng sức viết của Nguyễn Hiếu

Bùi Việt Thắng

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.