Giai điệu Hà Nội

Một địa danh quyến rũ của âm nhạc

Phỏng vấn nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thuỵ Kha.

- Thưa nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn  Thụy Kha, anh có thể cho biết phải mất bao nhiêu thời gian anh mới hoàn thành tuyển tập "1.000 ca khúc Thăng Long - Hà Nội"?

+ Khởi nguồn về ý tưởng này của tôi rất đặc biệt. Sau giải phóng miền Nam tôi đã gặp và yêu một cô gái Hà Nội gốc. Sau này nàng là vợ tôi. Vì yêu nàng nên tôi đi tìm những bài hát về Hà Nội, nơi nàng sinh ra. Và vì nàng cũng là dân nghệ thuật. Dần dần, việc sưu tầm những bài hát về Hà Nội giống như một thú vui của tôi. Cho đến khi có người gợi ý tôi nên làm tuyển tập 1.000 ca khúc Thăng Long - Hà Nội thì tôi nhận ra mình đang sở hữu một "tài sản" thực sự. Và tôi đã bỏ công suốt 2 năm qua để củng cố, tập hợp tư liệu cho công trình mang ý nghĩa văn hóa này.

- Vẫn biết Hà Nội là mảnh đất gợi rất nhiều cảm hứng cho văn nghệ sĩ ở nhiều lĩnh vực. Số lượng ca khúc viết về Hà Nội không hề nhỏ, nhưng để chọn lọc, sưu tầm được 1.000 tác phẩm thì chắc chắn là anh phải có một tiêu chí nào đó?

+ Tiêu chí lựa chọn tất nhiên là phải có rồi. Đầu tiên tôi ưu tiên tất cả những bài hát có nhắc đến tên Hà Nội và các địa danh của Hà Nội. Tiếp đó là những tác phẩm được sáng tác ở Hà Nội, mang âm hưởng Hà Nội. Những bài hát được nhạc sĩ viết về nơi khác, nhưng lại viết tại Hà Nội, xuất phát tại Hà Nội cũng được tuyển lựa, như bài của nhạc sĩ Lưu Cầu, ông viết về quê hương ông ở miền Nam nhưng mà câu mở đầu lại ở Hà Nội: "Chiều nay bên hồ Tây tôi cất tiếng ca mặt hồ êm đẹp bao la, tiếng hát vang tới quê hương ở nhà, miền Nam tiếng ai hò ơi!". Quan niệm Hà Nội trong ca khúc tuyển lựa của tôi là một quan niệm mở. 1.000 ca khúc trong tuyển tập cho chúng ta một bức tranh toàn cảnh về Hà Nội. Với tình yêu Hà Nội, mọi cá nhân sáng tạo đều bình đẳng. Không có nhạc sĩ nổi tiếng hay không nổi tiếng ở đây. Rất nhiều tác giả không phải hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam cũng có bài hát được tuyển chọn trong tuyển tập này.

- Bài hát về Thăng long - Hà Nội cổ nhất trong tuyển tập 1.000 ca khúc mà anh thực hiện là của tác giả nào?

+ Đó là bài hát không nói một chữ nào về Hà Nội nhưng lại rất Hà Nội, là bài "Bình minh" của nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát phổ thơ của nhà thơ Thế Lữ. Bài hát này đã được đăng trên báo Ngày nay năm 1938.

- Kỷ lục người có nhiều bài hát về Hà Nội nhất thuộc về ai, thưa anh?

+ Hai nhạc sĩ có nhiều bài hát về Hà Nội nhất là Phú Quang và Quỳnh Hợp. Họ đều là hai người Hà Nội gốc, có một điểm chung là đều đi xa và đắm đuối tình cảm với Hà Nội. Một tác giả nữa có nhiều bài hát về Hà Nội khiến cho không ít người bất ngờ, đó là nhạc sĩ Hữu Xuân. Thời tiền chiến, Đoàn Chuẩn là nhạc sĩ có nhiều bài hát viết về Hà Nội.

- Theo như tổng kết của anh, trong 1.000 ca khúc viết về Hà Nội, có những hình ảnh nào, chi tiết nào được lặp đi lặp lại nhiều nhất?

+ Những hình ảnh được lặp đi lặp lại nhiều nhất trong các ca khúc viết về Hà Nội chính là các địa danh: ví dụ tên phố, tên cửa ô, tên các di tích lịch sử. Rồi cây cỏ Hà Nội cũng được nhắc đi nhắc lại nhiều lần như cây liễu, cây hoa sữa. Các cụm từ chỉ thời gian như thu Hà Nội, ngày Hà Nội, đêm Hà Nội, đặc biệt là chiều Hà Nội cũng được nhắc đến với tần số lớn. Trong tuyển tập 1.000 ca khúc này, tôi thấy vỉa hè Hà Nội, một nơi gắn với văn hóa sống của người Hà Nội lại rất ít được nhắc đến. Bài hát "Vỉa hè Hà Nội" của Hữu Ước là một bài hát hay về chủ đề này. Nhân đây tôi cũng tổng kết luôn là nhạc sĩ trẻ nhất viết về Hà Nội có mặt trong tuyển tập là nhạc sĩ Đức Cường. Anh sinh năm 1982.

- Trong ba thời kỳ: tân nhạc, tiền chiến, chống Mỹ và đương đại, cá nhân anh thích âm nhạc Hà Nội thời kỳ nào hơn?

+ Nói một cách chính xác thì tôi thích nhất âm nhạc viết về Hà Nội thời kỳ chống Mỹ. Thời tiền chiến, âm nhạc Hà Nội rất hay, rất sang, nhưng thiếu cái bi hùng. Chỉ có thời chống Mỹ, toàn bộ cái đẹp của âm nhạc Hà Nội mới được khơi gợi một cách đầy đủ nhất.

- Từ góc nhìn của một người làm lý luận phê bình âm nhạc, anh có thể lý giải vì sao Hà Nội lại trở thành một chủ đề lớn, rất quyến rũ đối với các thế hệ nhạc sĩ như vậy?

+ Theo tôi, điều cốt tủy nhất khiến cho Hà Nội trở thành đặc biệt trong tâm tưởng và tinh thần của người sáng tạo, chính là vẻ đẹp hào hoa của nó. Mảnh đất này là nơi thiêng liêng, nơi hội tụ của địa linh nhân kiệt, nơi thiên nhiên mang vẻ đẹp của thi ca, nhạc họa. Vẻ hào hoa của nó khi thì lẩn khuất, lúc lại hiện ra mơ màng. Trong lịch sử âm nhạc, Hà Nội được nhìn bằng nhiều cặp mắt khác nhau, có khi là niềm vui, có khi là ưu tư, đau buồn, có khi hào hùng, bi tráng. Số lượng lớn các ca khúc và sự phong phú trong cách thể hiện chỉ riêng trong âm nhạc viết về Hà Nội đã khiến cho người nghe phải ngỡ ngàng.

- Một cuốn sách nhạc cầu kỳ và dày dặn như thế sẽ tốn không ít tiền mới có thể ra mắt bạn đọc. Ai sẽ làm "Mạnh Thường Quân" để anh in cuốn sách này?

+ Tôi không có "Mạnh Thường Quân" chính thức nào cả. Tôi tự thấy mình cần phải thực hiện cuốn sách này cho 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, vì ý nghĩa sâu sắc của nó. Tôi cho rằng dẫu có đi vay tiền để làm chăng nữa thì cũng không ngại, bởi cái lãi về mặt văn hóa của cuốn sách là vô giá. Hiện tại đã có một số doanh nghiệp giúp tôi bằng cách ứng tiền mua sách trước. Đây là một cách ủng hộ rất hay và tôi biết ơn họ.

- Xin cảm ơn nhà thơ, nhạc sĩ Nguyễn Thụy Kha

Thực hiện chuyên đề: Vũ Quỳnh Trang

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.