Mới làm đã... vấp

Vào ngày 8/1 vừa qua, cuộc họp bình xét kết nạp hội viên mới của Hội đồng Thơ đã tiến hành xong, với việc chọn được 17 tác giả (trong số gần 300 đơn xin gia nhập Hội ở riêng lĩnh vực thơ) có số phiếu quá bán để trình lên BCH. Và ngày 10/1, BCH Hội Nhà văn Việt Nam đã tiến hành phiên bỏ phiếu mà kết quả là đã thông qua danh sách 26 tác giả (của cả thơ, văn, lý luận phê bình, dịch thuật) được chính thức trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam . Theo đó, số 17 tác giả được Hội đồng Thơ giới thiệu lên chỉ "đậu" được có… 7, còn thì rớt. Một số trường hợp không được Hội đồng thông qua, thậm chí có trường hợp không được phiếu nào, vẫn được BCH Hội "nhấc bổng" vào Hội, với lý do, họ đã có số phiếu quá bán của Hội đồng Thơ nhiệm kỳ trước.

Sau kết quả bỏ phiếu của BCH Hội Nhà văn Việt Nam , một số thành viên trong Hội đồng Thơ đã không giấu được sự bức xúc. Theo quan điểm của họ, một khi BCH Hội đã lựa chọn họ vào Hội đồng, thì phải tôn trọng tư cách và "mắt xanh" của họ, mà cụ thể là tôn trọng lá phiếu của họ. Chứ lựa mãi, lựa mãi trong mấy trăm người mới ra 17 người, vậy mà lại bị rớt tới… 10 trường hợp thì rõ là… chẳng ra thế nào? "Ai người ta còn tin cái Hội đồng này nữa" - Một thành viên Hội đồng ngao ngán nói.

Thật ra, ngay từ các khóa trước, tôi đã nghe một số thành viên Hội đồng Thơ bày tỏ nỗi bực bõ khi mà những tác giả họ lựa chọn đưa lên đã không trúng vào "tầm ngắm" của một số thành viên BCH. Có người yêu cầu, phải để cho Hội đồng có quyền hạn tuyệt đối trong việc xét kết nạp, BCH chỉ có trách nhiệm loại trừ những trường vi phạm pháp luật, còn thì… chuẩn y. Ngay buổi tối trước hôm họp Hội đồng Thơ vừa qua, có dịp ngồi đàm đạo với non nửa thành viên Hội đồng, tôi cũng đã nghe có thành viên nhắc lại yêu cầu này, và tôi đã có ý kiến lại rằng: Việc đặt vấn đề như vậy là… không tưởng.

BCH Hội Nhà văn Việt Nam , nếu nói về "quyền lực" thì quyền lực trước nhất thể hiện ở hai lĩnh vực: Xét kết nạp hội viên và xét giải thưởng văn học hàng năm. Bao nhiêu khóa nay, hàng mấy trăm hội viên của Hội phải mất bao lần bầu đi bầu lại (ngoại trừ Đại hội vừa rồi, một "phát" ăn ngay), mới có được một BCH đủ cáng đáng công việc. Vậy hà cớ gì, những người chỉ được BCH cấu tạo nên sau đó lại có thể tước đi hoàn toàn cái quyền ấy của các Ủy viên BCH? Vả chăng, khi mà các thành viên trong BCH Hội có hướng chốt lại danh sách hội viên mới mỗi năm chỉ tầm hai, ba chục người, vậy mà có năm, các Hội đồng thoải mái chọn đưa lên tới gần 150 người, thì việc BCH không "can thiệp" mới là chuyện lạ.

Ý kiến của tôi sau đó cũng được một số thành viên Hội đồng nghe ra. Và anh em quay sang bàn thảo, thống nhất với nhau: Muốn để BCH không can thiệp sâu vào danh sách họ đưa lên, thì tốt nhất chỉ chọn "vừa vừa" thôi, đừng "O kê" nhiều quá. Vậy là, thay vì bỏ phiếu chọn tới dăm, bảy chục người như những nhiệm kỳ trước, lần này Hội đồng Thơ chỉ chọn 16 người. Và kết quả như thế nào thì… ở đầu bài tôi đã nói.

Thật ra, theo quan điểm của tôi, việc BCH Hội Nhà văn Việt Nam can thiệp và thậm chí là thay đổi kết quả của Hội đồng Thơ cũng có một số trường hợp không phải là không có lý, và không phải không cần thiết. Ví như, với trường hợp nhà thơ Đồng Đức Bốn, một thi sĩ đến nay hầu như ai cũng thừa nhận là có tài thơ, vậy mà việc vào Hội Nhà văn của ông thì vô cùng chật vật (chủ yếu là vướng ở Hội đồng Thơ). Có mấy năm liền, lá phiếu dành cho ông luôn là… bốn (ứng với tên ông), trong khi quá bán phải là… năm. Năm sau, hễ Đồng Đức Bốn thêm được một người mới ủng hộ thì lại bị một người cũ… đổi ý. Giả sử, nếu BCH Hội khóa ấy không "mạnh bạo" bưng thẳng ông vào, bất chấp việc ông không được số phiếu quá bán ở Hội đồng Thơ, chắc chắn chúng ta sẽ không thấy tên Đồng Đức Bốn trong danh sách hội viên Hội Nhà văn Việt Nam.

Với trường hợp nữ thi sĩ trẻ Vi Thùy Linh cũng vậy, nếu không được BCH Hội mạnh tay can thiệp thì năm ấy cũng khó "xong việc" để rồi trở thành hội viên trẻ nhất của Hội cho đến hôm nay. Nói vậy để thấy, trong một số trường hợp ngoại lệ, việc BCH Hội Nhà văn Việt Nam có làm "trái ý" một số thành viên ở các Hội đồng chuyên môn, âu cũng là điều cần phải "cảm thông".

Tuy nhiên, nói vậy, cái gì cũng có ngưỡng của nó. Chẳng hạn, theo quan điểm của tôi, ngoại trừ một vài ngoại lệ kể trên, còn thì BCH Hội chỉ nên căn cứ vào danh sách các tác giả được Hội đồng chọn lựa đưa lên, rồi từ đó gạt bớt đi những trường hợp có "điều tiếng", vừa để nâng cao chất lượng hội viên, vừa khống chế được số lượng theo yêu cầu đặt ra. Chứ việc bình xét, lọc lựa theo kiểu "làm lại từ đầu", để rồi một hội viên không được Hội đồng bỏ một phiếu nào, mà vẫn được BCH xét kết nạp thì thật khó giải thích với anh em. Vả chăng, "chọn lựa lại" kiểu gì thì chọn, chứ 17 trường hợp mà chỉ chọn được có 7 thì anh em Hội đồng nếu có phản ứng, cũng là điều đương nhiên. Kết quả ấy dễ làm họ nghĩ: Nếu Hội đồng bỏ phiếu "trúng ý" BCH thì BCH để nguyên, còn "khác ý" thì BCH "làm lại". Mà nếu vậy thì chỉ cần BCH bỏ phiếu bình xét là được, cần gì đến họ nữa. Và việc lập nên một Hội đồng như vậy chỉ là để làm vì mà thôi.

Khác với các khóa trước (BCH Hội chỉ có 5 hoặc 6 người), đến khóa này, BCH Hội lên tới 15 người. Số người nhiều hơn, ắt việc được xét kết nạp đối với các tác giả cũng… "dích dắc" hơn. Ai đó nói, cứ viết cho thật tốt, gây được dư luận ắt "đâu có đó". Nói thì nói vậy chứ ở thời buổi này, để có tác phẩm vừa hay, vừa tốt, vừa gây được dư luận đâu có dễ. Tôi từng biết có những tác giả viết thì hay, nhưng không hẳn đã được nhiều người biết đến. Và tôi cũng biết, có những tác giả mà tác phẩm được nhiều người biết đến, thậm chí là còn được giải, nhiều giải là khác, nhưng trượt vẫn cứ trượt (cụ thể như trường hợp nữ thi sĩ Nguyễn Phan Quế Mai trong năm nay chẳng hạn). Chung qui lại, dù anh lý luận thế nào thì kết quả cuối cùng cũng vẫn chỉ được quyết định bởi lá phiếu của BCH. Mà những lá phiếu này thì không cần… lý lẽ nhiều.

Nhân nói về việc này, tôi cũng xin kể ra đây câu chuyện mà tôi nghe được từ nhà thơ Trương Nam Hương sau hôm bình xét kết nạp hội viên vừa qua. Tối ấy, khi biết kết quả bình xét, một tác giả (xin không nhắc tên) đã nhắn tin cho Trương Nam Hương - thành viên Hội đồng Thơ khóa này - trách anh tại sao không bỏ phiếu cho anh ta. Trương Nam Hương ngạc nhiên, gọi điện lại nói, đại ý, tôi đâu có biết nhiều về thơ anh mà anh bảo tôi phải bỏ cho anh. Cũng vậy, nhà thơ Đặng Huy Giang cho tôi biết, trước ngày xét kết nạp, anh cũng nhận được nhiều cú điện thoại "gửi gắm". Có trường hợp, anh phải thoái thác bằng cách nói thẳng: "Tôi chưa bao giờ đọc thơ của người này cả".

Quả tình, ngoại trừ trường hợp đặc biệt, còn thì không ai lại đi bỏ phiếu cho một người mà họ không biết (không biết về thơ, không biết về người). Mà, để các thành viên Hội đồng Thơ "biết" được về một tác giả nào đó, nhất lại là với tác giả ở vùng hẻo lánh, ít có điều kiện giao du, cũng khó. Cho nên, với cá nhân tôi, trước một tác giả nào đó được kết nạp vào Hội mà mình ít biết tên, thì bao giờ tôi cũng giữ thái độ im lặng chứ không dám bình luận theo kiểu "Ông (hay bà) này là ai mà cũng vào Hội thế nhỉ".

Thì hãy xem, đến ngay như một số người có quyền cầm cân nảy mực, là các Ủy viên BCH kia thôi, nói đằng thẳng có phải người nào mình cũng biết rõ họ viết gì, viết như thế nào đâu. Tôi từng chứng kiến một tác giả có đơn xin vào Hội, khi viết lời đề tặng sách các ủy viên BCH, đã viết sai tên của một vài vị. Người họ "cần" mà họ còn biết lỗ mỗ thế, thì thử hỏi, với các Ủy viên Hội đồng Thơ (hoặc văn, hoặc lý luận phê bình, dịch thuật), các vị không "biết" đến một số trường hợp có đơn xin vào Hội, trong bối cảnh xuất bản xô bồ, hỗn tạp như hiện nay, âu cũng là điều dễ hiểu và có thể cảm thông.

Vấn đề là trước khi bình xét, các ban giúp việc cho các Hội đồng chuyên môn phải có trách nhiệm đốc thúc người có đơn xin gia nhập Hội cung cấp đầy đủ cơ sở dữ liệu (trong đó có tác phẩm của mình) cho các thành viên Hội đồng (cũng như BCH). Khi người ta có đủ cơ sở thì việc bình xét mới được kỹ càng, chính xác. Còn không, mọi kết quả vẫn chỉ là xuất phát từ sự quen biết hoặc dựa dẫm ý kiến người này người khác một cách cảm tính mà thôi