Một trong những thành tích thiết thực nhất mà tập thể cán bộ, chiến sĩ Cục An ninh điều tra lựa chọn để chào mừng ngày truyền thống chính là hoàn thành điều tra, ban hành kết luận điều tra, chuyển Viện KSND Tối cao đề nghị truy tố hai vụ án đặc biệt nghiêm trọng về hoạt động chuyển tiền trái phép qua biên giới với số tiền đặc biệt lớn.
Viết tiếp truyền thống bằng những bản kết luận điều tra
Đó không chỉ là việc hoàn thành đúng thời hạn hai vụ án lớn. Đằng sau hai bản kết luận điều tra là hàng trăm ngày lao động bền bỉ. Đó còn là sự tập trung cao độ của nhiều tập thể, nhiều cán bộ điều tra, là sự chỉ đạo quyết liệt, sát sao của Đảng ủy, lãnh đạo Cục An ninh điều tra và trên hết là tinh thần thượng tôn pháp luật, kiên trì đi đến tận cùng của sự thật. Trong thời điểm toàn lực lượng hướng về cột mốc 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, hai bản kết luận điều tra ấy trở thành món quà ý nghĩa nhất, phản ánh sinh động bản lĩnh, trí tuệ và trách nhiệm của thế hệ cán bộ An ninh điều tra hôm nay.
Hai vụ án được hoàn thành điều tra là hai vụ án độc lập, có phương thức hoạt động khác nhau nhưng đều phản ánh rõ xu hướng tội phạm ngày càng lợi dụng hoạt động kinh tế, tài chính và quá trình hội nhập quốc tế để thực hiện hành vi phạm tội.
Ở vụ án thứ nhất, các đối tượng đã lợi dụng hoạt động thanh toán quốc tế, thành lập và sử dụng nhiều pháp nhân doanh nghiệp, mở tài khoản tại nhiều tổ chức tín dụng, sử dụng quay vòng hồ sơ xuất nhập khẩu nhằm hợp thức hóa việc chuyển tiền ra nước ngoài. Kết quả điều tra xác định các đối tượng đã thực hiện 3.270 giao dịch chuyển tiền thông qua 29 ngân hàng thương mại, sử dụng 861 tờ khai hải quan để hợp thức hóa hồ sơ thanh toán, chuyển trái phép hơn 519 triệu USD, tương đương trên 12.138 tỷ đồng ra nước ngoài. Quy mô đặc biệt lớn của vụ án không chỉ thể hiện ở giá trị tài sản mà còn ở phương thức tổ chức chặt chẽ, lợi dụng nhiều doanh nghiệp, nhiều giao dịch và nhiều tầng chứng từ để che giấu hành vi phạm tội.
Ở vụ án còn lại, Cơ quan An ninh điều tra không chỉ điều tra làm rõ hành vi vận chuyển trái phép tiền tệ qua biên giới với tổng số tiền lên tới hơn 29.000 tỷ đồng tương đương hơn 1,3 tỷ USD, trong đó các bị can phải chịu trách nhiệm hình sự đối với số tiền từ hàng trăm tỷ đến hàng chục nghìn tỷ đồng, mà còn mở rộng điều tra, làm rõ các hành vi giả mạo trong công tác, đưa hối lộ và nhận hối lộ của một số cán bộ Công an và Kiểm sát phát sinh trong quá trình giải quyết vụ án trước đây. Việc điều tra đồng thời cả hành vi phạm tội ban đầu và các sai phạm phát sinh trong hoạt động tố tụng đã khiến đây trở thành một trong những vụ án có tính chất đặc biệt phức tạp, đòi hỏi cơ quan điều tra phải đánh giá lại toàn bộ hệ thống chứng cứ, làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân và từng hành vi trên cơ sở khách quan, toàn diện.
Nhìn từ góc độ nghiệp vụ, tuy hai vụ án có phương thức phạm tội khác nhau nhưng đều đặt lực lượng điều tra trước những thách thức rất lớn. Cả hai đều có phạm vi điều tra rộng, liên quan nhiều bị can, nhiều doanh nghiệp, nhiều tổ chức tín dụng, nhiều địa phương; khối lượng tài liệu cần nghiên cứu đặc biệt đồ sộ với hàng trăm nghìn trang hồ sơ, dữ liệu điện tử, chứng từ ngân hàng, tài liệu kế toán, hồ sơ hải quan và tài liệu do các cơ quan, tổ chức cung cấp. Nhiều nội dung phải đồng thời xác minh tại nhiều địa phương; nhiều giao dịch phải đối chiếu qua nhiều ngân hàng; nhiều chứng cứ phải kiểm tra từ nhiều nguồn khác nhau mới đủ căn cứ xác định giá trị chứng minh. Không ít tài liệu, nếu chỉ xem xét riêng lẻ, hoàn toàn mang dáng vẻ của một giao dịch hợp pháp; chỉ khi được đặt trong mối liên hệ tổng thể với hàng nghìn tài liệu khác, bản chất của hành vi phạm tội mới dần được làm rõ.
Chính vì vậy, khó khăn lớn nhất đối với quá trình điều tra không đơn thuần là khối lượng công việc rất lớn mà là yêu cầu phải tái hiện trung thực toàn bộ diễn biến của sự việc trên cơ sở chứng cứ khách quan. Đối với vụ án chuyển tiền trái phép qua biên giới, việc chứng minh hành vi phạm tội không thể bắt đầu từ một giao dịch chuyển tiền hay một bộ hồ sơ nhập khẩu riêng lẻ, mà phải dựng lại toàn bộ dòng chảy của tiền, của hàng hóa, của chứng từ và mối quan hệ giữa các cá nhân, doanh nghiệp trong suốt thời gian dài. Đối với vụ án còn lại, khó khăn không nằm ở việc phát hiện một hành vi phạm tội mới, mà ở việc đánh giá lại toàn bộ hệ thống tài liệu của vụ án, xác định chính xác bản chất từng hành vi và làm rõ trách nhiệm của từng cá nhân trong toàn bộ quá trình giải quyết vụ án.
Đấu trí với tội phạm
Trong quá trình điều tra, nhiều cán bộ đã ví công việc của mình như việc ghép lại một bức tranh khổng lồ từ hàng nghìn mảnh ghép nhỏ. Mỗi chứng từ ngân hàng, mỗi tờ khai hải quan, mỗi dữ liệu điện tử hay mỗi lời khai chỉ là một mảnh ghép. Nếu thiếu một mảnh, hoặc đặt sai vị trí, toàn bộ bức tranh có thể bị sai lệch. Vì vậy, có những nội dung phải kiểm tra, đối chiếu nhiều lần, có những tài liệu phải xác minh lại từ đầu, có những cuộc làm việc với doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và người liên quan kéo dài nhiều giờ chỉ để làm rõ một chi tiết tưởng như rất nhỏ. Đó là những công việc không xuất hiện trên các bản tin, không được ghi nhận bằng những hình ảnh trực quan, nhưng lại là yếu tố quyết định để mỗi bản kết luận điều tra đủ sức đứng vững trước pháp luật và thực tiễn.
Nhận thức rõ tính chất đặc biệt nghiêm trọng của hai vụ án, ngay từ khi tiếp nhận hồ sơ và xác định phương hướng điều tra, Đảng ủy Cục An ninh điều tra đã xác định đây không chỉ là nhiệm vụ giải quyết hai vụ án cụ thể mà còn là phép thử đối với năng lực, bản lĩnh và phương pháp tổ chức điều tra của lực lượng An ninh điều tra trong bối cảnh mới. Dưới sự lãnh đạo của đồng chí Bí thư Đảng ủy, Cục trưởng Cục An ninh điều tra, quan điểm chỉ đạo xuyên suốt được quán triệt đến từng đơn vị, từng điều tra viên là phải bảo đảm tuyệt đối nguyên tắc khách quan, toàn diện và đúng pháp luật; tiến độ điều tra rất quan trọng nhưng không bao giờ được đánh đổi bằng chất lượng chứng cứ. Mỗi kết luận điều tra không chỉ là căn cứ để xử lý trách nhiệm hình sự đối với các bị can mà còn phải đủ sức thuyết phục trước các cơ quan tiến hành tố tụng, góp phần bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật và giữ vững niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp.
Để hiện thực hóa yêu cầu đó, lãnh đạo Cục An ninh điều tra đã trực tiếp chỉ đạo, kiểm tra tiến độ giải quyết từng nội dung, thường xuyên tổ chức các cuộc họp chuyên môn để nghe báo cáo, phân tích những vấn đề còn có ý kiến khác nhau và kịp thời định hướng xử lý đối với từng nhóm chứng cứ. Đối với những tài liệu chưa đủ cơ sở đánh giá hoặc những tình tiết còn mâu thuẫn, quan điểm được thống nhất là tiếp tục xác minh, tiếp tục thu thập chứng cứ, tuyệt đối không vội vàng đưa ra kết luận.
Đồng chí Phó Cục trưởng Cục An ninh điều tra cùng lãnh đạo các đơn vị nghiệp vụ trực tiếp theo dõi quá trình điều tra, chỉ đạo rà soát từng nhóm tài liệu, tháo gỡ những khó khăn phát sinh, bảo đảm mọi nội dung của kết luận điều tra đều được kiểm chứng kỹ lưỡng trước khi ban hành. Sự chỉ đạo chặt chẽ, thống nhất ấy không chỉ tạo điều kiện để các đơn vị hoàn thành nhiệm vụ đúng tiến độ mà còn giúp các điều tra viên giữ vững phương pháp làm việc khoa học, thận trọng và khách quan trong suốt quá trình giải quyết vụ án.
Quá trình điều tra cũng phản ánh rõ sự trưởng thành về trình độ chuyên môn của lực lượng An ninh điều tra trước những phương thức phạm tội mới. Nếu trước đây, việc chứng minh tội phạm chủ yếu dựa vào lời khai, vật chứng và kết quả khám nghiệm hiện trường thì ở hai vụ án này, phần lớn chứng cứ lại nằm trong các hệ thống dữ liệu điện tử, chứng từ ngân hàng, hồ sơ hải quan, hợp đồng ngoại thương và tài liệu kế toán. Điều đó đòi hỏi người điều tra viên không chỉ nắm vững quy định của pháp luật hình sự và tố tụng hình sự mà còn phải am hiểu pháp luật về tài chính, ngân hàng, quản lý ngoại hối, thuế, hải quan, thương mại quốc tế, kế toán và quản trị doanh nghiệp. Mỗi tài liệu đều phải được đánh giá trong mối quan hệ với toàn bộ hệ thống chứng cứ; mỗi giao dịch đều phải được đặt trong bức tranh tổng thể của vụ án để xác định đúng bản chất. Đây là yêu cầu rất cao về tư duy điều tra, đồng thời phản ánh quá trình hiện đại hóa hoạt động điều tra của lực lượng An ninh điều tra trong những năm gần đây.
Đối với cán bộ, điều tra viên trực tiếp tham gia điều tra, điều đáng nhớ nhất không phải là thời điểm ký ban hành kết luận điều tra mà là quá trình vượt qua những khó khăn tưởng chừng không dễ tháo gỡ. Có những thời điểm, khối lượng tài liệu cần nghiên cứu tăng lên từng ngày khi kết quả xác minh tiếp tục được bổ sung; có những giao dịch phải đối chiếu nhiều vòng giữa dữ liệu ngân hàng, dữ liệu doanh nghiệp và tài liệu của cơ quan quản lý nhà nước; có những nội dung phải làm việc nhiều lần với các đối tượng và những người có liên quan để làm rõ bản chất sự việc. Không ít cán bộ phải làm việc liên tục ngoài giờ hành chính, tranh thủ cả ngày nghỉ để rà soát hồ sơ, bổ sung chứng cứ và hoàn thiện dự thảo kết luận điều tra. Những công việc âm thầm ấy không xuất hiện trên mặt báo, nhưng lại là nền tảng làm nên chất lượng của mỗi bản kết luận điều tra.
Thành công của hai vụ án không chỉ được đo bằng số lượng bị can bị xử lý hay giá trị tài sản được xác định trong vụ án. Điều quan trọng hơn là từ kết quả điều tra, nhiều phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và thanh toán quốc tế đã được nhận diện đầy đủ; những sơ hở trong công tác quản lý nhà nước được phát hiện để kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu hoàn thiện; nhiều kinh nghiệm quý trong tổ chức điều tra các vụ án có yếu tố nước ngoài, có quy mô đặc biệt lớn cũng được tổng kết, bổ sung vào thực tiễn công tác. Đây chính là giá trị lâu dài của hoạt động điều tra an ninh, không chỉ xử lý người phạm tội mà còn góp phần phòng ngừa vi phạm, hoàn thiện cơ chế quản lý và bảo vệ an ninh quốc gia từ sớm, từ xa.
Ở góc độ rộng hơn, việc hoàn thành điều tra hai vụ án còn mang ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ môi trường đầu tư, kinh doanh lành mạnh và bảo đảm sự minh bạch của nền tài chính quốc gia. Trong bối cảnh Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới, việc xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng hoạt động thanh toán quốc tế để chuyển tiền trái phép, lợi dụng kẽ hở của pháp luật để trục lợi không chỉ góp phần giữ vững kỷ cương pháp luật mà còn khẳng định quyết tâm của Đảng, Nhà nước và lực lượng Công an nhân dân trong việc xây dựng một môi trường đầu tư an toàn, minh bạch, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân hoạt động đúng pháp luật. Đó cũng là thông điệp mạnh mẽ gửi tới các đối tượng có ý định lợi dụng những thành tựu của quá trình hội nhập để thực hiện hành vi phạm tội: mọi hành vi vi phạm pháp luật, dù được che giấu tinh vi đến đâu, cuối cùng cũng sẽ bị phát hiện và xử lý nghiêm minh.
Giữa những ngày tháng 7 lịch sử, khi toàn lực lượng An ninh điều tra tự hào nhìn lại chặng đường 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, hai bản kết luận điều tra được hoàn thành đúng dịp kỷ niệm không chỉ là kết quả của hai vụ án lớn. Đó còn là minh chứng cho sự kế thừa và phát triển của một lực lượng luôn biết thích ứng với những yêu cầu mới của thực tiễn, luôn lấy pháp luật làm chuẩn mực, lấy sự thật khách quan làm mục tiêu cao nhất của hoạt động điều tra và lấy lợi ích của Đảng, của Nhà nước và của nhân dân làm động lực để hoàn thành nhiệm vụ. 80 năm trước, các thế hệ cán bộ An ninh điều tra đã viết nên truyền thống bằng lòng dũng cảm, sự mưu trí và tinh thần tận hiến. Hôm nay, thế hệ cán bộ, điều tra viên Cục An ninh điều tra tiếp tục viết tiếp truyền thống ấy bằng những bản kết luận điều tra được xây dựng trên nền tảng của chứng cứ, trí tuệ và trách nhiệm, góp phần giữ vững sự nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ an ninh quốc gia và sự bình yên của đất nước trong thời kỳ hội nhập và phát triển.
