Khơi thông nguồn lực, đưa công nghệ thành nền tảng tăng trưởng
Phát biểu khai mạc, đồng chí Vũ Hải Quân, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ KH&CN khẳng định, thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh chiến lược mới, nơi công nghệ quyết định năng lực cạnh tranh và mức độ tự chủ của mỗi quốc gia. Ông nhấn mạnh, đối với Việt Nam, KH&CN và đổi mới sáng tạo (ĐMST) không còn là lĩnh vực hỗ trợ mà đã trở thành nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, là điều kiện tiên quyết để vượt qua bẫy thu nhập trung bình.
Bộ trưởng chỉ rõ ưu tiên chiến lược hiện nay là phải khơi thông các nguồn lực, từ trí tuệ của nhà khoa học, năng lực của doanh nghiệp đến nguồn lực thể chế và hạ tầng. Theo định hướng mới, Bộ KH&CN sẽ tái cấu trúc 42 chương trình KH&CN quốc gia thành 06 chương trình lớn, trong đó tập trung đặc biệt vào các công nghệ chiến lược như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng mới. Ông cũng khẳng định sự cần thiết của việc đổi mới tư duy quản lý: "Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển; không chỉ kiểm soát rủi ro mà phải tạo không gian cho đổi mới sáng tạo".
Tự chủ công nghệ để bảo vệ Tổ quốc
Tham dự hội nghị, đại diện Bộ Công an, Trung tướng Đặng Hồng Đức, Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an cũng đã có bài phát biểu về việc làm chủ công nghệ chiến lược trong xây dựng và bảo vệ đất nước. Đồng chí Thứ trưởng khẳng định công tác công nghệ và kỹ thuật đóng vai trò đặc biệt quan trọng, là sự kết hợp tất yếu giữa con người và phương tiện hiện đại để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ. Bộ Công an đã làm chủ được một số công nghệ và sản phẩm chiến lược quan trọng, đồng thời cam kết tiếp tục đẩy mạnh lĩnh vực này.
Đáng chú ý, Thứ trưởng Đặng Hồng Đức nhấn mạnh quan điểm: "Tự chủ chiến lược không đồng nghĩa với biệt lập". Bộ Công an bày tỏ mong muốn nhận được sự phối hợp, giúp đỡ từ các bộ, ngành, nhà khoa học và doanh nghiệp, đồng thời sẵn sàng hỗ trợ ngược lại các đơn vị để cùng hoàn thành nhiệm vụ tự chủ công nghệ quốc gia mà Đảng và Nhà nước giao phó.
Cùng dự hội nghị, đại diện cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Trọng Khang, Chủ tịch MK Group chia sẻ, từ thực tiễn 27 năm phát triển rằng năng lực cạnh tranh quốc gia nằm ở khả năng tự chủ công nghệ lõi và sở hữu trí tuệ. MK Group đã minh chứng khả năng của doanh nghiệp Việt khi làm chủ hệ điều hành chip bảo mật Lotus OS cho căn cước công dân và phát triển camera AI xử lý tại biên. Ông kiến nghị Nhà nước cần có cơ chế đặt hàng công nghệ chiến lược và chấp nhận rủi ro trong đầu tư dài hạn cho nghiên cứu phát triển.
Trong lĩnh vực nông nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Tập đoàn ThaiBinh Seed, khẳng định nếu không làm chủ công nghệ gen và công nghệ sinh học phân tử, nông nghiệp Việt Nam sẽ khó cạnh tranh toàn cầu. ThaiBinh Seed cam kết đầu tư khoảng 500 tỷ đồng giai đoạn 2026-2030 cho hạ tầng nghiên cứu và ứng dụng AI vào chọn tạo giống cây trồng thế hệ mới. Ông cũng đề xuất Nhà nước cần sớm ban hành cơ chế sandbox (khung thể chế thử nghiệm) để doanh nghiệp có thể triển khai nhanh các công nghệ mới như dữ liệu lớn và nông nghiệp số.
Năm định hướng chiến lược để bứt phá
Phát biểu chỉ đạo tại Lễ chào mừng Ngày KH,CN&ĐMST Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh đây là những nền tảng, động lực và đột phá chiến lược hàng đầu để Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới, vươn mình trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển thu nhập cao vào năm 2045.
Thủ tướng khẳng định, Đảng và Nhà nước luôn đặc biệt quan tâm đến lĩnh vực này, thể hiện qua Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị và Kết luận số 18 của Ban Chấp hành Trung ương. Trong mô hình tăng trưởng mới, KH,CN&ĐMST cùng chuyển đổi số không chỉ là yếu tố hỗ trợ mà đã trở thành động lực chính và yếu tố sống còn để đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Tuy nhiên, Thủ tướng cũng thẳng thắn chỉ ra rằng hoạt động KH&CN thời gian qua vẫn còn những hạn chế, chưa thực sự trở thành đột phá bứt phá cho phát triển kinh tế - xã hội. Cơ chế tài chính còn chậm hoàn thiện, việc đào tạo và trọng dụng nhân tài vẫn còn nhiều bất cập.
Để đưa KH&CN thực sự trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, Thủ tướng Chính phủ đã đưa ra 5 nhóm định hướng chỉ đạo cụ thể: Thứ nhất, tập trung vào công nghệ và sản phẩm chiến lược, trong đó Bộ KH&CN phải đóng vai trò hạt nhân, phối hợp với các bộ, ngành triển khai hiệu quả Danh mục công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược theo Quyết định 21 và Quyết định 808. Các sản phẩm tạo ra phải có giá trị gia tăng cao, tính áp dụng thực tiễn và tỷ lệ nội địa hóa lớn để thực sự đóng góp vào năng suất lao động. Tiếp theo, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành phải nhanh chóng xây dựng nhiệm vụ, "đặt hàng" cụ thể cho các doanh nghiệp và viện, trường để phát triển công nghệ lõi phục vụ quản lý và sản xuất.
Tiếp nữa, Thủ tướng chỉ đạo phải khẩn trương tháo gỡ các điểm nghẽn về tài chính. Bài toán đặt ra là phải chấp nhận rủi ro có kiểm soát, lấy sản phẩm đầu ra làm thước đo đánh giá thay vì quản lý theo quy trình thông thường. Đồng thời, thúc đẩy thị trường vốn và các quỹ đầu tư mạo hiểm cho ĐMST. Đồng thời, Nhà nước cần làm tốt vai trò hướng dẫn, kết nối và đặc biệt là ưu tiên mua sắm các sản phẩm công nghệ chiến lược nội địa khi đủ điều kiện. Tinh thần chỉ đạo là: "Rõ bài toán, rõ sản phẩm, rõ chủ trì, rõ nguồn lực và rõ thời hạn". Cuối cùng, Thủ tướng yêu cầu phải có cơ chế vượt trội để phát hiện, thu hút và trọng dụng nhân tài, nhất là các nhà khoa học trẻ và chuyên gia đầu ngành.
Kết thúc bài phát biểu, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng kêu gọi sự chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy. Chuyển từ "làm cho có" sang tạo ra sản phẩm thực chất, hiệu quả thực chất. Mọi chương trình nghiên cứu phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp. Chính phủ cam kết sẽ luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ mọi khó khăn để cộng đồng khoa học, các doanh nhân công nghệ có thể phát huy mạnh mẽ tinh thần yêu nước và khát vọng cống hiến, góp phần xây dựng đất nước Việt Nam giàu mạnh, phồn vinh.
