Thượng tá Xa Duy Nô, Phó Trưởng Công an huyện Đà Bắc (Hòa Bình) cho biết: Từ năm 2005, UBND tỉnh Hòa Bình đã có Chỉ thị 12/UBND-CT, thành lập Ban chỉ đạo vận động thu hồi vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ sử dụng trái phép trong nhân dân. Tại 21 xã của huyện Đà Bắc, chúng tôi đã thu hồi được hơn 4.000 khẩu súng các loại (chủ yếu là súng tự chế), cùng nhiều lựu đạn, vật liệu nổ, kiểm tra thu hồi triệt để súng nguyên liệu tại các lò rèn. Tuy nhiên, gần đây vẫn xảy ra tình trạng có nhiều người chết, bị thương do người dân vẫn lén lút sử dụng súng săn mới tự chế để săn bắn trên địa bàn.
Giá súng rẻ hơn giá thú rừng săn trộm
Theo chân anh Hà Văn Lễ, Phó Trưởng Công an xã Tân Pheo (huyện Đà Bắc) đến xóm Thùng Lùng vận động người dân tự giác giao nộp súng tự chế, mới thấy hết sự phức tạp của tình trạng sử dụng súng săn của người dân. Xóm Thùng Lùng có 104 hộ/591 khẩu, nằm lọt giữa Khu bảo tồn thiên nhiên Pu Canh, thì qua nắm tình hình của cơ quan Công an và tố giác của người dân, đã xác định được có khoảng 80% số hộ còn sử dụng súng săn tự chế. Đây cũng là địa bàn trọng điểm đã thu được nhiều súng nhất của xã Tân Pheo tại các đợt thu hồi trước.
Việc thu hồi triệt để súng trong nhân dân cũng gặp vô vàn khó khăn bởi tâm lý thích đeo dao, vác súng vào rừng là thói quen của người dân miền núi, nhưng nguyên nhân chính vẫn là sự chủ quan, thiếu ý thức của người dân. Tuy không còn cảnh người dân vác súng công khai, nhưng bà con vẫn làm mới khá nhiều để sử dụng lại. Họ không đem súng về nhà mà thường cất giấu kỹ trong hang hốc ở rừng, chỉ khi nào đi săn mới lục tìm để sử dụng. Khi chúng tôi đến, Công an viên Xa Văn Nghìn đang tất tả chạy ngược xuôi trong xóm, đưa giấy triệu tập đến tận nhà một nhóm lâm tặc vừa bị phát hiện, thu hồi 2 khẩu súng săn tại lán giữa rừng.
Người dân giao nộp súng cho Công an xã Tân Pheo (huyện Đà Bắc, Hòa Bình).
Anh Xa Văn Nghìn cho biết: Chỉ có vi phạm hoặc bị bắt quả tang thì người dân mới chịu giao nộp súng, còn sự tự giác thì kém lắm. Rừng Pu Canh rộng mênh mông, mà bất cứ chỗ nào họ cũng giấu, cũng làm xưởng rèn tạm bợ được, nên không dễ trong việc quản lý. Ngay cả thuốc súng, nếu ngăn chặn nguồn thuốc nổ trôi nổi dọc sông Đà, họ thường tự chế với các nguyên liệu sẵn có, rẻ tiền như lưu huỳnh, than gỗ xoan nghiền vụn, cà hoa trắng… để sử dụng.
Trao đổi với ông Bàn Thanh Sơn, Chủ tịch UBND xã Tân Pheo về tình trạng người dân vẫn lén lút sử dụng súng săn, ông Sơn ngán ngẩm: Các công tác vận động bà con giao nộp, kiểm tra chặt chẽ các lò rèn chế tạo súng cũng rất thường xuyên, nhưng có thể khẳng định, súng còn nhiều lắm. Cứ thu khẩu này bà con lại chế tạo hoặc mua khẩu khác, bởi công nghệ làm súng săn rất đơn giản, chỉ cần vài ba ngày là bà con đã chế được súng.
Giá tiền mua một khẩu súng mới chỉ tốn chừng 150 nghìn đồng, chưa bằng giá 1kg don, nhím, cầy nên bà con rất chủ quan, liều lĩnh coi thường những nguy hiểm do sử dụng súng đạn mang lại. Suốt từ năm 2005 đến nay, chúng tôi chưa bao giờ ngừng nghỉ trong việc thu hồi súng vật liệu nổ, và hiện nay vẫn đang đẩy mạnh công tác này.
Những câu chuyện đau lòng
Thượng tá Xa Duy Nô cho biết, trong thời gian từ năm 2005 đến nay, trên địa bàn huyện Đà Bắc đã xảy ra khoảng 9 vụ sử dụng súng bắn nhầm, trong đó có 2 vụ gây chết người ở xã Đoàn Kết (năm 2008) và Đồng Ruộng (năm 2009). Đặc biệt nghiêm trọng có 2 vụ người dân dùng súng săn gây án, giải quyết mâu thuẫn cá nhân tại các xã Suối Nánh (năm 2007) và Vầy Nưa (tháng 12/2009).
Khi chúng tôi đến xóm Thùng Lùng (xã Tân Pheo), anh Xa Văn Tạ (35 tuổi) vừa xuất viện về nhà với 7 vết thương do đạn súng trên mặt, đang chờ bình phục. Anh Xa Văn Tạ vốn có một khẩu súng quân dụng, tự chế thành súng săn bắn đạn ghém cỡ nòng 30mm, giấu rất kỹ trong rừng, thỉnh thoảng đem ra sử dụng bắn trộm thú của Khu Bảo tồn thiên nhiên Pu Canh. Chính quyền, Công an huyện và xã đã biết từ nhiều năm trước, liên tục vận động mà anh Tạ cứ chối, nên chưa thu hồi được. Hôm 31/12/2009, anh ta lôi súng ra nhồi thuốc để vào rừng. Do bất cẩn, đạn nổ vào mặt, người nhà phải khiêng ra trạm xá xã cấp cứu, rồi chuyển lên tuyến trên. Đến lúc đó anh ta mới chịu giao nộp súng cho chính quyền.
Cũng vào một ngày cuối năm 2009, tại xóm Hạ (xã Đồng Ruộng), hai anh em họ Hà Văn Thuần, Hà Văn Dâu vác nỏ vào rừng Pù Canh săn chuột. Nằm trong bụi rậm chờ mồi mãi cũng chán, một người lấy điện thoại di động ra chơi điện tử. Ánh sáng xanh từ điện thoại phản chiếu, khiến một người đi săn khác là ông Hà Văn Thu (45 tuổi, người cùng xóm) tưởng nhầm là mắt thú, giương súng nhằm vào bụi bóp cò. Viên đạn ghém to như chiếc đũa có 9 mảnh thì găm vào người anh Dâu 3 vết khiến anh bị thương nặng, găm vào người anh Thuần 7 mảnh khiến anh này tử vong...
Sau liên tiếp các sự việc đau lòng, cộng với tình trạng phức tạp về tình trạng sử dụng súng, Công an huyện Đà Bắc đã triển khai quyết liệt kế hoạch vận động thu hồi súng. Bước đầu đã thu hồi được hơn 300 khẩu súng tự chế, trong đó tại xã Đồng Ruộng đã thu hồi được hơn 100 khẩu. Công việc cũng được triển khai mạnh mẽ tại các xã xung quanh khu vực Khu Bảo tồn thiên nhiên Pu Canh và vùng cao khác như Đoàn Kết, Đồng Chum, Đồng Nghê, Tân Pheo, Suối Nánh, Vầy Nưa…
Thượng tá Xa Duy Nô nhận định: Cuộc chiến với nạn sử dụng súng săn bảo vệ tính mạng, sức khỏe của người dân, bảo vệ môi trường còn tiếp tục gian nan, vất vả. Nhưng chỉ khi nào ý thức của người dân được nâng cao, thì tình trạng sử dụng súng săn, vật liệu nổ trái phép tại Đà Bắc mới có thể chấm dứt
