Theo Nghị định số 185/2026/NĐ-CP, thôn và tổ dân phố là tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư, không phải là một cấp hành chính. Đây là nơi thực hiện dân chủ trực tiếp, tổ chức để nhân dân thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước.
Đáng chú ý, nghị định nhấn mạnh yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố nhằm nâng cao hiệu quả tự quản và tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ công.
Nghị định phân định rõ tiêu chuẩn thành lập thôn, tổ dân phố mới dựa trên đặc thù từng vùng miền. Theo đó, nghị định quy định tại Hà Nội và TP Hồ Chí Minh thì thôn phải có từ 500 hộ gia đình trở lên, tổ dân phố phải có từ 700 hộ gia đình trở lên. Vùng đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long thì thôn là từ 400 hộ, tổ dân phố là từ 550 hộ trở lên.
Các vùng khác như miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ, duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên cũng có các tiêu chuẩn riêng, dao động từ 150 đến 350 hộ đối với thôn và 300 đến 450 hộ đối với tổ dân phố nhằm phù hợp với mật độ dân cư.
Về nhân sự, mỗi thôn, tổ dân phố bố trí tối đa không quá 3 người hoạt động không chuyên trách, bao gồm các chức danh: Bí thư Chi bộ; trưởng thôn (hoặc tổ trưởng tổ dân phố) và trưởng ban công tác mặt trận.
Nghị định quy định rõ nhiệm kỳ của trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố là 5 năm. Những người đảm nhiệm vị trí này phải từ đủ 21 tuổi trở lên, có phẩm chất đạo đức tốt, có uy tín, có kiến thức văn hóa và đặc biệt phải có khả năng ứng dụng công nghệ thông tin để thực hiện nhiệm vụ.
Theo quy định mới, ngân sách nhà nước sẽ khoán quỹ phụ cấp hằng tháng để chi trả cho người hoạt động không chuyên trách ở thôn, tổ dân phố. Khoán quỹ phụ cấp bằng 8 lần mức lương cơ sở đối với thôn có từ 700 hộ gia đình trở lên; tổ dân phố có từ 1.000 hộ gia đình trở lên hoặc các thôn, tổ dân phố thuộc đơn vị hành chính cấp xã trọng điểm về quốc phòng an ninh, khu vực biên giới, hải đảo, vùng đặc biệt khó khăn. Khoán quỹ phụ cấp bằng 6,5 lần mức lương cơ sở được áp dụng đối với các thôn, tổ dân phố còn lại.
Bên cạnh đó, người hoạt động không chuyên trách còn được hưởng chế độ bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định của pháp luật hiện hành và được ưu tiên bồi dưỡng kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng về chuyển đổi số.
Nghị định số 185/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành từ ngày 26/5/2026.
