Vừa qua, Công ty Cổ phần Sách và truyền thông Quảng Văn phối hợp với Thư viện - Cà phê sách Đông Tây tổ chức tọa đàm "Văn học mạng và sự xuất hiện của làn sóng sáng tác trẻ". Cũng trong tọa đàm này, Quảng Văn giới thiệu "Cuộc thi sáng tác văn học Đoàn Thị Điểm" nhằm tìm kiếm những gương mặt mới của dòng văn học trẻ trung này, tạo sân chơi cho những ai yêu thích văn chương và đam mê sáng tác, giúp các tác giả trẻ có cơ hội giới thiệu tác phẩm của mình tới đông đảo độc giả. Quan tâm đến đời sống văn học mạng và xem đây là một hướng đi, một lợi thế cũng là một trong những việc làm phù hợp với xu thế hiện nay nhưng lại có những mối lo ngại khác ở đó.
Những tín hiệu vui
Buổi tọa đàm đã đề cập tới nhiều vấn đề của trào lưu sáng tác và phổ biến tác phẩm trên mạng internet. Văn học mạng từ lâu đã không còn xa lạ với những ai yêu thích văn chương và sáng tác. Với mạng internet, người viết có thể thoải mái đăng tác phẩm và tự mình tìm kiếm độc giả. Không cần một nhà xuất bản, nhà phát hành, truyền thông... mà chính tác giả sẽ đảm nhận tất cả các vai trò này. Chỉ cần bạn có tác phẩm, bạn sẽ có "đất" để đăng tải và có thể tiếp cận với độc giả theo những con đường khác nhau. Với môi trường mở và tự do như thế, văn học mạng sản sinh ra một lớp người viết trẻ. Họ nổi lên đầu tiên có thể chỉ là những người viết bán chuyên nghiệp, sau đó có khi trở thành "hiện tượng", có cộng đồng độc giả với tính tương tác riêng. Và từ sự "nổi danh" ban đầu trên các mạng xã hội, họ bước ra ngoài đời thực cùng những cuốn sách in có thể cầm nắm trong tay chứ không còn trong thế giới ảo nữa.
Những cái tên đại diện cho làn sóng sáng tác trẻ này có thể kể đến Anh Khang, Iris Cao, Hamlet Trương, Jun Phạm, Hân Như, Lê Ngọc Mẫn, Nguyễn Thu Thủy, Quỳnh Thy, Leng Keng… Sự xuất hiện của họ trước hết đem đến không khí mới mẻ, trẻ trung cho văn học mạng. Người đọc có thể dễ dàng tìm thấy cho mình những tác phẩm giải trí nhẹ nhàng, phù hợp với tâm trạng của tuổi trẻ. Trong số những tác giả trẻ đã kể tên trên đây, có thể kể cụ thể hơn về Anh Khang, Hân Như và Lê Ngọc Mẫn - những tác giả trưởng thành từ văn học mạng và chính mạng internet đem đến cho họ thành công ngày hôm nay: sự nổi tiếng, số lượng bản in lớn, có cộng đồng độc giả riêng.
Có thể nói, Anh Khang là một tác giả 8X đã là người làm "ồn ã" thế giới "văn chương ảo" suốt mấy năm qua. "Buồn làm sao buông" là tựa sách thứ ba của cây bút trẻ Anh Khang - chàng trai đang được thế hệ độc giả trẻ yêu mến qua ba tác phẩm "Ngày trôi về phía cũ" (2012), "Đường hai ngả, người thương thành lạ" (2013) và ''Buồn làm sao buông''â . Tính đến nay, sau 3 tác phẩm, Anh Khang đã trở thành tác giả trẻ đầu tiên có tổng lượng sách đạt đến 10 vạn bản sau một năm rưỡi chạm ngõ văn chương trong đó "Ngày trôi về phía cũ" tiêu thụ được 25.000 bản in sau 5 lần tái bản, còn "Đường hai ngả, người thương thành lạ" in đến lần thứ 3 với 35.00 ấn bản.
Với "Buồn làm sao buông" ra mắt tại Hội chợ sách TP HCM lần thứ 8 hồi tháng 4/2014 với 40.000 bản in được đặt hàng ngay trước đợt phát hành đầu tiên. Không những thế, có nhiều thông tin cho rằng, sau đó Công ty Văn hóa Phương Nam đã phải in thêm đến 15.000 cuốn để bán tiếp. "Buồn làm sao buông" chính thức lập kỷ lục sách bán chạy nhất trong Hội chợ sách TP HCM của một tác giả 8X, gây ra hàng loạt những ngạc nhiên, thậm chí là cả sự... tức giận và câu hỏi, có hay không một "nhu cầu đọc" khổng lồ mà các đơn vị làm sách chưa tiếp cận được hay đây chỉ là một trào lưu nhất thời của một bộ phận giới trẻ?
Hân Như sinh năm 1989. Cô được biết đến và yêu thích khi còn ngồi trên giảng đường đại học với tác phẩm đầu tay "Chỉ có thể là yêu" (2011). "Chỉ có thể là yêu" tạo nên cơn sốt trên mạng thời bấy giờ và giúp tên tuổi Hân Như được nhiều người biết đến. Điều này hoàn toàn có thể được kiểm chứng với việc gõ từ khóa "Chỉ có thể là yêu - Hân Như" sẽ cho 3.850.000 kết quả trong 0,52 giây, còn nếu gõ "Chỉ có thể là yêu" sẽ cho 129.000.000 kết quả trong 0,26 giây. Thật sự đây là điều bất ngờ. Về sau tiểu thuyết còn được xây dựng thành phim truyền hình cùng tên và có ca khúc cùng tên khá nổi tiếng được giới trẻ yêu thích, đã cho thấy sức hút mãnh liệt của tác phẩm cũng như một đối tượng độc giả rất riêng đang hàng ngày hàng giờ cùng ăn, cùng ngủ với internet.
"Chỉ có thể là yêu" được yêu mến bởi nó giản dị, gần gũi với sinh viên nhưng lại đan xen mơ mộng, lãng mạn và kịch tính. Sau "Chỉ có thể là yêu", Hân Như cho ra mắt nhiều tác phẩm được bạn đọc đón nhận như "Giấu anh vào nỗi nhớ" (2012), "Yêu không hối tiếc" (2012); "Điều bí mật" (2014) và "Interpol". Còn Lê Ngọc Mẫn là một tác giả trẻ sinh năm 1991. Cô là admin của hai trang mạng xã hội được nhiều người yêu thích: Mạng xã hội văn học (hơn 800 nghìn người thích); Những truyện ngắn hay (hơn 1 triệu 200 nghìn người thích). Sau tác phẩm "Người đi bán nắng" của Mẫn được bạn đọc đón nhận khá nhiệt tình, Mẫn cho ra đời "Trái đất tròn lòng người góc cạnh" thể hiện sự trưởng thành trong cả nội dung và cách viết. Hiện tại, Lê Ngọc Mẫn đang ấp ủ nhiều dự định liên quan đến sáng tác và văn chương.
Ngoài ra, có thể kể một số cây bút trẻ khác như Lâm Phương Lam, với tác phẩm đã xuất bản: "Say đắm", "Vấp ngã tuổi hai mươi", "Chạy theo ánh mặt trời", "Ai dắt em đi qua nỗi đau" hay Nguyễn Thu Thủy với "Gái già xì tin", "Mắt híp và môi cuốn lô"...Không chỉ khiến cho đời sống văn học phong phú và đa dạng hơn mà văn học mạng cũng như các tác giả của nó phần nào làm thay đổi cách thức biên tập truyền thống, cổ điển. Từ trước đến nay, với những tác giả trẻ không có tên tuổi, họ sẽ hiếm được xuất hiện một cách... tự nhiên cho đến khi cơ chế xuất bản sách có những thay đổi khi có sự tham gia của các nhà sách tư nhân. Nhưng giờ đây, nhiều biên tập viên của các NXB đã chủ động tìm nguồn bản thảo ở trên mạng rồi trực tiếp liên hệ với tác giả, tìm kênh phát hành phù hợp.
Và những nỗi lo
Văn học mạng đem đến cho đời sống văn chương thêm nhiều màu sắc mới nhưng đồng thời nó cũng mang đến nhiều tác phẩm non kém, dễ dãi, hời hợt, sa đà vào yêu đương, giải trí. Cũng giống như nhiều loại hình giải trí khác, tình trạng thương mại hóa, chạy theo các đề tài "thời thượng" kiểu "hot boy", "hot girl"... khiến văn chương nhiều chỗ chỉ chú trọng vào chức năng giải trí, coi nhẹ giá trị nhân văn, ít trí tuệ, tri thức và hầu như không có tính phản biện xã hội mà chỉ đơn thuần đi vào những góc khuất tâm trạng vui buồn của tuổi trẻ. Không những thế, văn học mạng sản sinh ra nhiều cái gọi là "hiện tượng văn chương" nhưng đồng thời cũng khiến nhiều người lầm tưởng về giá trị đích thực của văn chương ở cả người viết và người đọc.
Thẳng thắn mà nói, người đọc trẻ của văn học mạng hiện nay số nhiều có gu đọc không cao, yêu thích những truyện giải trí, vui vui, không mang nhiều giá trị văn học. Còn người viết dễ rơi vào lầm tưởng việc một cuốn sách có lượt đọc cao, bán được nhiều là tác phẩm có giá trị, là sự khẳng định tài năng. Âu cũng là điều thật đáng ngại.
Thực tế, "Buồn làm sao buông" với số đầu sách bán ra khổng lồ như đã nói, ở thị trường Việt Nam đây là con số gây... sốc nặng cho bất kỳ một nhà văn chuyên nghiệp nào. Dẫu đúng là "Buồn làm sao buông" đã chạm được vào tâm tư, tình cảm của giới trẻ nhưng nó hình như chỉ phù hợp với độc giả trẻ, đọc để tìm cảm xúc, đắm mình trong những hoài niệm, triết lý yêu đương...
Tác giả Anh Khang cũng từng chia sẻ: "Xin đừng đặt quá nhiều gánh nặng trên vai các tác giả trẻ với sứ mệnh cáng đáng cả nền văn học đương đại. Hãy cứ nhìn nhận công tâm rằng, dù cho chúng tôi là những người viết mới thì điều mà chúng tôi đang cố gắng mỗi ngày là truyền cảm hứng và tiếp lửa cho giới trẻ sống trọn vẹn với lòng mình. Vì hơn hết, giới trẻ như chúng tôi luôn cần được lắng nghe và thấu hiểu, bằng những trang sách để nối gần những tấm lòng với nhau".
Ý kiến này nhận được khá nhiều sự cổ vũ, ủng hộ. Nhưng cũng phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, nhiều bạn trẻ cầm bút đang chạy theo các đề tài thời thượng, khiến tác phẩm chỉ chú trọng vào chức năng giải trí và hầu như họ không có ý định theo đuổi sự nghiệp văn chương lâu dài nên thiếu đi chiều sâu, sự trăn trở, tìm tòi thực sự. Tuy vậy, dòng văn học này cần có những cái nhìn cởi mở và bao dung để nó tự phát triển, tự thanh lọc, "gạn đục khơi trong", thời gian và công chúng sẽ cho biết đâu là các tác phẩm có giá trị.
Sự "nổi như cồn" để rồi biến mất của tác giả "Huyền Chíp" với các tập ký sự của mình đã phần nào cho thấy, trong thế giới ảo, nhiều "giá trị ảo" đã được tôn vinh, song cùng với thời gian, chúng đã được đặt về đúng vị trí khi có sự vào cuộc, định hướng của những "người lớn" trong làng văn hóa đọc hôm nay
