"Giữ lửa" ngành y bằng chiến lược nâng cao nhân lực

Sáng 21/2, UBND TP và Sở Y tế TP Hồ Chí Minh đã tổ chức buổi gặp gỡ giữa những thầy thuốc tiêu biểu TP Hồ Chí Minh với đội ngũ các y bác sĩ (BS) trẻ. Đã có rất nhiều ý kiến đóng góp tâm huyết của những người thầy trong ngành y, xoay quanh chủ đề xuyên suốt, đó là củng cố chất lượng nhân lực y tế.

22/02/2022 10:34

Cần giải bài toán "mô hình tháp ngược" trong đào tạo nhân lực y tế

Theo PGS. TS Tăng Chí Thượng, Giám đốc Sở Y tế TP, đợt dịch COVID-19 bùng phát vừa qua, các thầy cô cùng học viên lăn xả vào tâm dịch không quản ngại khó khăn, hăng hái ra tuyến đầu chống dịch. Hình ảnh của các anh, chị thế hệ đi trước với những buổi huấn luyện cho thế hệ sau ngày tại hiện trường để sử dụng các phương tiện chống dịch, phương tiện hồi sức cấp cứu… là những hình ảnh không thể nào quên đối với người dân.

Hình ảnh những người thầy thuốc làm việc quên mình trong tâm dịch.

Tuy nhiên, cũng theo ông Tăng Chí Thượng, chất lượng nhân lực y tế thành phố hiện nay đang gặp một thách thức không nhỏ. Tuy thành phố có tỉ lệ BS/vạn dân cao nhất trên cả nước (20 BS/vạn dân) nhưng nếu so sách với các nước có hệ thống y tế phát triển như tại Australia tỉ lệ này là 38, tại New Zealand là 34, Hàn Quốc và Nhật Bản là 25.

Ngoài ra, nhân lực y tế TP cũng đang cần phải điều chỉnh. Đó là thực trạng BS chuyên khoa nhiều hơn là BS thực hành tổng quát. Mô hình "tháp ngược" nhân lực gây nhiều trở ngại cho công tác y tế cơ sở và khó phát triển được, tình trạng quá tải bệnh viện (BV) đã diễn ra ngay trong đợt dịch bùng phát vừa qua. Đặc biệt, loại hình chuyên viên cấp cứu ngoài BV (Paramedic) cho đến nay Việt Nam vẫn chưa có trong danh mục đào tạo trong các trường y khoa.

Để điều chỉnh, thời gian vừa qua ngành y tế đã triển khai thí điểm "Chương trình thực hành lâm sàng dành cho BS y khoa mới tốt nghiệp để cấp chứng chỉ hành nghề với phạm vi hoạt động chuyên môn khám bệnh, chữa bệnh đa khoa". Gần 300 y, BS trẻ mới ra trường được trực tiếp đưa về phường, xã, cơ sở để thực hành tại các trạm y tế dưới sự hướng dẫn chuyên môn của BS tại BV đa khoa hạng 1.

Chiến lược "giữ lửa" ngành y

Là một người thầy đã từng có nhiều năm trong công tác thực tiễn và giảng dạy tại nhiều trường y khoa cho sinh viên ngành y, GS Lê Hoàng Ninh, nguyên Viện trưởng Viện Y tế công cộng TP Hồ Chí Minh phân tích thêm về sự cần thiết phải quan tâm tới y tế cơ sở. Thực trạng thời gian vừa qua có nhiều cán bộ y tế vì vấn đề lương bổng mà bỏ nghề là điều rất buồn cho ngành.

Theo GS Lê Hoàng Ninh, qua khảo sát cho thấy, 80% nhu cầu là chăm sóc sức khoẻ tổng quát; 20% là nhu cầu chăm sóc chuyên khoa. Nên trong việc đào tạo y khoa, trước hết là đào tạo BS đa khoa trong trường, sau đó mới có cơ chế đào tạo tiếp tục chuyên khoa. Trong đó, lực lượng chính chăm sóc y tế là BS chăm sóc tổng quát. Tuy nhiên, thực trạng y tế của ta hiện nay là tất cả y, BS đa số ra trường chừng 1-2 năm là đi theo chuyên khoa. Trong khi nhu cầu của người dân là tới 80% cần được chăm sóc tổng quát. Như vậy nhân lực y tế được đào tạo ra đang "đi ngược" lại nhu cầu.

Phân tích sâu hơn cho thấy, trong 100 người bệnh thì có 70-80 người bệnh cần chăm sóc tổng quát. Nhưng y tế của ta lại bị "hổng", không có đội ngũ này. Dẫn tới tình trạng trong đợt dịch vừa qua, y tế có lúc rơi vào tình trạng "vỡ trận", quá tải ở tuyến trên. Trong thực tế nhiều bệnh nhân chỉ cần điều trị ở mức "chăm sóc tổng quát".

GS Lê Hoàng Ninh cũng thêm dẫn chứng: Một khảo sát y tế thế giới đã trở thành một kiến thức giáo khoa về quản lý BV là khảo sát trong hàng ngàn người có nguy cơ mắc bệnh phải nhập viện thì chỉ có khoảng 750 bệnh nhân có triệu chứng lâm sàng là thực sự phải vào BV. Trong số này chỉ có khoảng hơn 200 người thực sự phải gặp BS, phần còn lại họ tự chữa bệnh. Do vậy, nếu nhân lực y tế đảm bảo được việc chăm sóc tổng quát, ban đầu tốt thì người dân không cần phải chạy hết vào BV làm quá tải.

Góp ý cho chiến lược đào tạo nhân lực ngành y sắp tới, GS Lê Hoàng Ninh nói, khi nào ta có đủ BS tổng quát thì y tế thành phố sẽ kiểm soát được sự quá tải. Ngoài ra, cũng phải có chính sách y tế bền vững, như chính sách đãi ngộ, cơ hội học tập để củng cố được hệ thống y tế cơ sở để "giữ lửa" cho cán bộ ngành y. Các đề án điều chỉnh nhân lực còn chưa có sự căn cơ. Nếu không làm đúng phương pháp, thì ta vẫn sẽ loanh quanh ở việc chuyển từ dạng quá tải này sang dạng quá tải khác.

GS. TS Trần Diệp Tuấn, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Y Dược TP Hồ Chí Minh cũng cho rằng, cần phải có một sự "đặt hàng" cụ thể để hệ thống giáo dục đào tạo đáp ứng. Điều này có nghĩa đang thiếu sự kết nối, trao đổi giữa bộ phận đào tạo và sử dụng nguồn nhân lực. Như vậy sẽ đào tạo các bác sĩ nội trú đi vào chuyên khoa sâu. Phần còn lại sẽ đào tạo theo nhu cầu về BS gia đình, phục vụ cho y tế tuyến cơ sở.

Cũng theo ý kiến của PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Dung, Chủ tịch Hội Y học TP Hồ Chí Minh, BS ra trường hiện nay ngoài chuẩn về năng lực chuyên môn, cũng phải chuẩn về kiến thức, kỹ năng giao tiếp. BS phải thực sự là một nhà truyền thông y tế. Giữa giờ phút căng thẳng như đợt dịch vừa qua, điều cần phải có ở một cán bộ y tế là phải giao tiếp được với bệnh nhân. Hiểu được tâm tư, nguyện vọng của bệnh nhân thì mới phát huy được chuyên môn. Tức là phải có tài, có tâm và có tầm. Nếu không đủ tầm, đủ tài và đủ chuyên môn thì không giải quyết được hết các nghịch lý trong tình hình thực tế.

Ông Phan Văn Mãi, Chủ tịch UBND TP Hồ Chí Minh chia sẻ tại buổi gặp gỡ, còn nhiều vấn đề của y tế cơ sở đã tồn tại hàng chục năm, nay được các thầy thuốc đầu ngành nhắc lại. Đây là những đóng góp quý báu cho ngành y tế nói riêng và cho chính quyền TP nói chung.