Sáng 18/3, tại Hà Nội, tiếp tục Chương trình Phiên họp thứ 55, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ở nước ngoài.
Tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung trình bày Tờ trình của Chính phủ. Theo đó, Luật CQĐD nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (gọi tắt là “Luật CQĐD”) được Quốc hội khóa XII, Kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 18/6/2009, có hiệu lực từ ngày 2/9/2009, được sửa đổi, bổ sung năm 2017.
Luật CQĐD ra đời đã tạo khuôn khổ pháp lý thống nhất góp phần tăng cường hiệu quả tổ chức bộ máy và việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các CQĐD (bao gồm Đại sứ quán, Tổng Lãnh sự quán, Lãnh sự quán và Phái đoàn Việt Nam tại các tổ chức quốc tế liên chính phủ). Nhìn chung, hệ thống CQĐD được xây dựng và phân bổ đều khắp tại các khu vực trên thế giới, phù hợp với tầm quan trọng và mức độ hợp tác trên các lĩnh vực với quốc gia, tổ chức quốc tế.
Bên cạnh các CQĐD, nhiều địa bàn có đại diện của các cơ quan Việt Nam khác như các cơ quan thông tấn báo chí Việt Nam ở nước ngoài, Văn phòng Đại diện hàng không Việt Nam, một số văn phòng đại diện của các bộ, ngành ở nước ngoài có kinh phí và trụ sở riêng. Trên cơ sở triển khai thực hiện nghiêm túc các quy định của Luật, các CQĐD đã phát huy hiệu quả vai trò của mình trên tất cả các lĩnh vực được giao.
Tuy nhiên, trong quá trình triển khai Luật CQĐD cũng bộc lộ một số khó khăn, bất cập liên quan đến chức năng, nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức và hoạt động của CQĐD, công tác lãnh sự, chế độ, chính sách đối với thành viên CQĐD và thân nhân…
Do đó, dự án luật Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD được xây dựng nhằm khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017); sửa đổi, bổ sung một số quy định nhằm bảo đảm hiệu quả hoạt động của CQĐD đáp ứng các yêu cầu mới của tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, thực hiện thống nhất quản lý hoạt động đối ngoại, tăng cường tính chuyên nghiệp trong hoạt động của CQĐD, đáp ứng yêu cầu về chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần xây dựng nền ngoại giao hiện đại, thể hiện vị trí của công tác đối ngoại là trọng yếu, thường xuyên.
Dự thảo luật gồm 2 điều. Điều 1: Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật CQĐD năm 2009 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), gồm 14 khoản. Điều 2: Điều khoản thi hành, gồm 2 khoản: khoản 1 quy định về ngày hiệu lực và khoản 2 quy định về việc sửa đổi, bổ sung khoản 11 Điều 8 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam số 49/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung bởi Luật số 23/2023/QH15).
Trong đó, dự thảo luật bổ sung phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các CQĐD bao gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam phát triển và hoạt động tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế (thể hiện tại khoản 2 Điều 1 dự thảo luật).
Sửa đổi, bổ sung quy định về các chức vụ ngoại giao đặc thù tại CQĐD để phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế: Tùy viên Quốc phòng, Phó Tùy viên Quốc phòng, Trợ lý Tùy viên Quốc phòng, và chức vụ ngoại giao đặc thù khác theo lĩnh vực chuyên ngành do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định (thể hiện tại khoản 8 Điều 1 dự thảo luật).
Về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, chỉnh sửa chức năng của CQĐD theo hướng khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, thúc đẩy bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt (thể hiện tại khoản 4 Điều 1 dự thảo luật). Bảo tồn tiếng Việt được xác định là một trong các nhiệm vụ trọng tâm của công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài theo Chỉ thị 45-CT/TW (2015) và Kết luận 12-KL/TW (2021) của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới…
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại (QPANĐN) Lê Tấn Tới cho biết, về sửa đổi, bổ sung Điều 6 (khoản 2 Điều 1 dự thảo luật), Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi, chức năng, nhiệm vụ của các CQĐD gồm công tác đối ngoại và các lĩnh vực hợp tác mới chưa được thể chế hóa trong luật, công tác xây dựng và thi hành pháp luật tại quốc gia tiếp nhận, thúc đẩy giao lưu nhân dân, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tại quốc gia tiếp nhận, theo dõi và thúc đẩy việc thực hiện cam kết quốc tế.
Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị rà soát kỹ lưỡng các nội dung về các lĩnh vực hợp tác được liệt kê để bảo đảm bao quát đúng và đầy đủ các lĩnh vực cần tập trung đẩy mạnh hợp tác quốc tế, góp phần nâng cao vị thế của đất nước trong khu vực và trên thế giới. Cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc gộp khoản 1 và khoản 6 do hai khoản này cùng có nội dung về nghiên cứu chính sách, pháp luật.
Thường trực Ủy ban QPANĐN đánh giá cao việc dự thảo luật sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 9 (khoản 4 Điều 1 dự thảo luật) khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài giữ gìn bản sắc dân tộc, thúc đẩy bảo tồn và lan tỏa tiếng Việt. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị, lưu ý quy định, hướng dẫn chi tiết hơn về cơ chế hỗ trợ từ ngân sách và huy động nguồn lực từ cộng đồng, doanh nghiệp cho hoạt động này để bảo đảm tính khả thi.
Bên cạnh đó, cho ý kiến về sửa đổi, bổ sung khoản 3 Điều 18 (khoản 8 Điều 1 dự thảo luật), Thường trực Ủy ban đề nghị, làm rõ căn cứ pháp lý về thẩm quyền quy định chức vụ ngoại giao đặc thù như “tuỳ viên quốc phòng”, “phó tuỳ viên quốc phòng”, “trợ lý tuỳ viên quốc phòng” tại dự thảo luật.
Có ý kiến đề nghị, giao Chính phủ quy định về chức vụ ngoại giao đặc thù để bảo đảm đúng thẩm quyền; làm rõ đối với cùng chức vụ ngoại giao đặc thù nhưng trong lĩnh vực quốc phòng thì quy định trong luật, còn các chức vụ ngoại giao đặc thù khác theo lĩnh vực chuyên ngành thì do Bộ trưởng Bộ Ngoại giao quyết định.
Kết luận nội dung phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc Hội Trần Quang Phương nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật CQĐD, cơ bản nhất trí với nhiều nội dung dự thảo luật do Chính phủ trình và các nội dung thẩm tra của Thường trực Ủy ban QPANĐN. Dự án luật đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI sau khi được Chính phủ tiếp thu và Ủy ban QPANĐN thẩm tra chính thức.
Bên cạnh đó, một số ý kiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội cũng nêu rõ, dự thảo luật đã bổ sung, làm rõ hơn vị trí, vai trò, nhiệm vụ của CQĐD, việc cần rà soát kỹ hơn Điều 6 về vị trí, nhiệm vụ nghiên cứu chiến lược phục vụ đất nước. Đồng thời đề nghị, các cơ quan liên quan tiếp tục rà soát dự thảo luật để đảm bảo phù hợp với chủ trương của Đảng, bảo đảm tính hợp hiến hợp pháp, nâng tầm CQĐD…
Tổ chức lực lượng bảo vệ an toàn các Cơ quan đại diện Ngoại giao 
