Chiều 13/8, tiếp tục chương trình Phiên họp chuyên đề pháp luật tháng 8/2024, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Tư pháp người chưa thành niên. Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định điều hành phiên họp.
Báo cáo tóm tắt một số vấn đề lớn về việc tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật Tư pháp người chưa thành niên, Chủ nhiệm Ủy ban Tư pháp của Quốc hội Lê Thị Nga cho biết, tiếp thu ý kiến của nhiều đại biểu Quốc hội, Thường trực Ủy ban Tư pháp và các cơ quan thống nhất đề nghị cho giữ quy định của dự thảo luật về giáo dục tại Trường giáo dưỡng là biện pháp xử lý chuyển hướng; đồng thời đã phối hợp rà soát kỹ lưỡng từng trường hợp được áp dụng biện pháp này để bảo đảm chặt chẽ.
Thường trực Ủy ban Tư pháp và các cơ quan thống nhất đề nghị cho giữ quy định về thẩm quyền áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng như dự thảo luật. Trong đó, 3 cơ quan (Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án) đều có thẩm quyền xem xét, quyết định áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng tại mỗi giai đoạn tố tụng, nhằm giúp người chưa thành niên có đủ điều kiện theo luật định sẽ sớm được áp dụng biện pháp xử lý chuyển hướng. Riêng đối với biện pháp giáo dục tại Trường giáo dưỡng, cần tiếp tục giao duy nhất cho Tòa án quyết định vì đây là biện pháp nghiêm khắc nhất.
Về tổng hợp hình phạt trong trường hợp phạm nhiều tội, Thường trực Ủy ban Tư pháp và TAND tối cao thống nhất đề nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho phép chỉnh lý quy định về tổng hợp hình phạt theo hướng: không quá 12 năm tù đối với người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và không quá 18 năm tù đối với người từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi và áp dụng thống nhất với mọi tội phạm (không chỉ áp dụng với 5 tội như dự thảo luật trình Quốc hội).
Theo dự thảo, trại giam riêng hoặc phân trại dành riêng cho người chưa thành niên phải được bố trí, thiết kế phù hợp với lứa tuổi, giới tính. Khu giam giữ phải có công trình phục vụ học tập, sinh hoạt, chăm sóc y tế; khu thể thao, vui chơi; khu lao động, dạy nghề; khu thăm gặp và công trình khác theo quy định của Luật Thi hành án hình sự. Buồng giam thoáng mát về mùa hè, kín gió về mùa đông, hợp vệ sinh môi trường. Diện tích chỗ nằm tối thiểu cho mỗi phạm nhân 2,5 m2. Khu giam giữ cũng phải có thiết bị để người chưa thành niên sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, nghe đài, đọc sách, báo, xem truyền hình và các hình thức giải trí phù hợp. Căn cứ điều kiện thực tế, Bộ trưởng Bộ Công an, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng quyết định trại giam có phân trại dành riêng cho người chưa thành niên.
Thảo luận tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với đề xuất về sự cần thiết tách vụ án có người chưa thành niên phạm tội nhằm thực hiện các chính sách mới, bảo đảm yếu tố thân thiện và rút ngắn thời hạn tố tụng.
Đồng tình với quy định có thể tách riêng vụ án đối với người chưa thành niên để giải quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội Hoàng Thanh Tùng cho rằng, phương án này tạo sự linh hoạt trong quá trình tổ chức thực hiện, giao cơ quan tiến hành tố tụng cân nhắc, quyết định. Trên cơ sở từng vụ án cụ thể, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ đối chiếu với các quy định của Luật Tư pháp người chưa thành niên và Bộ luật Tố tụng Hình sự để quyết định tách riêng vụ án với người chưa thành niên hoặc vẫn giải quyết chung trong cùng vụ án với người trưởng thành.
Chánh án Tòa án nhân dân Tối cao Nguyễn Hòa Bình nêu quan điểm, nếu không thể tách riêng vụ án đối với người chưa thành niên để giải quyết thì luật này trở nên vô nghĩa. Quy định này cũng để giải quyết ngay các vụ án, bảo đảm cho người chưa thành niên được hưởng các chính sách tốt nhất tại thời điểm độ tuổi chưa thành niên. “Chúng tôi đã có biện pháp nhằm bảo đảm không ảnh hưởng đến tiến trình xử lý vụ án và người chưa thành niên cũng không phải ra tòa hai lần” - Chánh án TAND Tối cao nói.
Về giam riêng người chưa thành niên, Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Hòa Bình nói, điều kiện cơ sở hiện nay theo báo cáo của Bộ Công an là chưa thể đáp ứng trại giam riêng với người chưa thành niên. Tuy nhiên, về lâu dài, việc đầu tư, xây dựng phân trại và trại giam riêng cho người chưa thành niên là rất cần thiết để giúp các cháu nhận được sự quan tâm của gia đình.
Đồng tình quan điểm này, Phó Chủ tịch Quốc hội Trần Quang Phương cho rằng, việc giam giữ riêng phù hợp với nguyên tắc hệ thống tư pháp thân thiện với người chưa thành niên. Trước mắt, điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng, việc giam giữ có thể áp dụng bằng các phân trại riêng trong trại giam sẵn có. Nơi nào có điều kiện thì xây trại giam riêng cho người chưa thành niên và Nhà nước cần khuyến khích đầu tư xây dựng.
Chia sẻ chuẩn mực quốc tế về tư pháp người chưa thành niên và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam 
