Giải pháp và định hướng phát triển thanh toán không dùng tiền mặt

Tăng trưởng kép lên đến 92%/năm

Ông Sapan Shah, Phó Chủ tịch cấp cao, phụ trách mạng lưới chấp nhận thanh toán khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Mastercard cho biết, Việt Nam đã và đang đạt được những bước tiến quan trọng trong hành trình chuyển đổi sang nền kinh tế không dùng tiền mặt. Tuy nhiên, tiềm năng phát triển thanh toán số vẫn còn rất lớn.

Theo dữ liệu của Mastercard, tổng số giao dịch không tiếp xúc tại Việt Nam đang ghi nhận tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) lên đến 92%/năm trong giai đoạn từ quý IV/2022 đến quý IV/2024.

Động lực tăng trưởng đến từ sự tiện lợi và nhanh chóng của phương thức thanh toán này, cùng với việc người dùng ngày càng chấp nhận Apple Pay, Google Pay và hệ thống giao thông công cộng mở (open-loop).

Đáng chú ý, 60% giao dịch tại điểm bán được thực hiện thông qua các phương thức thanh toán không tiền mặt, theo nghiên cứu của Stonewater Partners. Trong đó, ví điện tử (nội địa và quốc tế) chiếm 33%, thẻ thanh toán chiếm 26%.

Để đáp ứng nhu cầu đang thay đổi của người tiêu dùng và đảm bảo an toàn cho các giao dịch, Chính phủ, các ngân hàng và tổ chức tài chính đang không ngừng hiện đại hóa hạ tầng thanh toán với các công nghệ đổi mới.

Các công nghệ thanh toán hiện đại đang dần phổ biến như Tap to Pay/Tap to Phone cho phép thanh toán không tiếp xúc một cách nhanh chóng, an toàn và tiết kiệm chi phí, giúp cả người dùng lẫn đơn vị chấp nhận thanh toán dễ dàng tiếp cận. Bên cạnh đó, việc mã hóa dữ liệu thanh toán giúp bảo vệ thông tin người dùng khi giao dịch trực tuyến và ngoại tuyến, tăng cường độ tin cậy và bảo mật.

Một khảo sát mới đây do Cốc Cốc Research và Báo Tuổi trẻ phối hợp thực hiện cũng cho thấy, có tới 59% giao dịch sinh hoạt hằng ngày của người dân Việt Nam đã sử dụng thanh toán không tiền mặt. Ở nhóm tuổi 25 - 44, tỷ lệ này lên đến 72%.

Thực tế cho thấy, thanh toán không dùng tiền mặt giờ đây ngoài là thói quen đã là một nền tảng quan trọng cho chuyển đổi số, cho tăng trưởng kinh tế và cho hiện đại hóa quốc gia. Điều đó thể hiện qua việc rút ngắn thời gian thanh toán, gia tăng tốc độ lưu thông hàng hóa. Việc giao dịch được số hóa cũng giúp tạo ra minh bạch trong quản lý tài chính.

Dẫn dữ liệu thống kê của ngành Ngân hàng, ông Nguyễn Hưng Nguyên, Phó Tổng giám đốc Công ty cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho biết, trong quý I/2025, người dân Việt Nam thực hiện 5,5 tỷ giao dịch không dùng tiền mặt; trong đó 4,5 tỷ giao dịch trên kênh số với giá trị đạt 40 triệu tỷ đồng. Đây là con số cực kỳ ấn tượng. Giao dịch bình quân trên đầu người của Việt Nam đã tiệm cận với Thái Lan, Ấn Độ và chỉ theo sau Trung Quốc một chút.

Hoàn thiện khung pháp lý cho thanh toán số

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Tiến Dũng, nhìn lại chặng đường qua, thanh toán không dùng tiền mặt đã đóng vai trò then chốt, không chỉ thúc đẩy hiệu quả hoạt động ngân hàng - tài chính mà còn góp phần tăng tính minh bạch trong quản lý kinh tế, thúc đẩy thương mại điện tử, dịch vụ công và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Hoạt động thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ và tích cực.

Dữ liệu của Ngân hàng Nhà nước cho thấy, hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng xử lý bình quân 820 nghìn tỷ đồng/ngày trong khi hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử xử lý 26 triệu giao dịch/ngày.

Hạ tầng thông tin tín dụng quốc gia nâng cấp để gia tăng khả năng xử lý, cập nhật dữ liệu tự động, đồng thời mở rộng thu thập và cập nhật dữ liệu trong và ngoài ngành với tỉ lệ cập nhật số liệu thành công từ tổ chức tín dụng đạt mức cao trên 98%. Hơn 110,8 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 711 nghìn hồ sơ khách hàng tổ chức đã được đối chiếu thông tin sinh trắc học.

"Nhiều sản phẩm, dịch vụ ngân hàng thân thiện giàu tiện ích, đem lại giá trị thiết thực đáp ứng tốt nhu cầu đa dạng của khách hàng. Việt Nam cũng tiên phong kết nối thanh toán bán lẻ xuyên biên giới qua mã QR với Thái Lan, Campuchia và Lào, hướng tới mở rộng trong khu vực châu Á. Đây là những kết quả đáng mừng, thể hiện sự thay đổi rõ rệt trong nhận thức và hành vi tiêu dùng của người dân, doanh nghiệp cũng như nỗ lực chuyển đổi của các cơ quan quản lý nhà nước", ông Dũng cho biết.

Phát biểu chỉ đạo tại hội thảo, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc nhấn mạnh, việc phát triển thanh toán không tiền mặt không chỉ mang lại lợi ích cho ngành ngân hàng mà còn có tác động tích cực đến nền kinh tế quốc gia. Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, thanh toán không tiền mặt là yếu tố không thể thiếu để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế số.

Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều luật và nghị định quan trọng tạo điều kiện cho việc phát triển nền tảng số và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt. Bên cạnh những kết quả tích cực, Phó Thủ tướng chỉ ra vẫn còn một số thách thức như thói quen dùng tiền mặt của một bộ phận người dân và tâm lý ngại lưu vết giao dịch; hạ tầng công nghệ tại một số nơi còn sóng yếu. Đặc biệt, rủi ro về vấn đề an ninh bảo mật là một thách thức lớn, như tin nhắn giả mạo lừa đảo liên quan đến căn cước công dân hoặc mã OTP. Một số nền tảng thanh toán trực tuyến chưa được hoàn thiện như các vấn đề liên quan đến "tiền mã hóa", thanh toán xuyên biên giới…

Để thúc đẩy thanh toán không tiền mặt - một mắt xích quan trọng của nền kinh tế số, Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc nhấn mạnh một số giải pháp và định hướng phát triển trong thời gian tới. Theo đó, Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu để ban hành các quy định pháp luật nhằm tạo ra khuôn khổ pháp lý vững chắc, để vừa xử lý các hành vi sai phạm vừa thúc đẩy phát triển thanh toán không tiền mặt.

Chính phủ cũng đang nghiên cứu ban hành quy định pháp luật thí điểm về phát triển tài sản số, tiền mã hóa. Theo ông, dù đây là vấn đề khó, rủi ro nhưng là xu thế của thế giới và Việt Nam không thể đứng ngoài cuộc.

Song song đó, Chính phủ cũng quan tâm đến việc nâng cấp và phát triển hạ tầng công nghệ thông tin, lấy các doanh nghiệp công nghệ thông tin hàng đầu như Viettel, VNPT làm nòng cốt để phát triển hạ tầng cáp quang, công nghệ 5G tiến tới 6G...; đồng thời khuyến khích doanh nghiệp phát triển các loại hình dịch vụ thanh toán mới, sáng tạo, tiện lợi và nhanh chóng.

Phó Thủ tướng Hồ Đức Phớc nhấn mạnh các bên cần lưu ý các giải pháp nâng cao an ninh bảo mật và phòng, chống tội phạm mạng trong bối cảnh đẩy mạnh nền kinh tế số. Đây là giải pháp quan trọng để bảo vệ người tiêu dùng, tránh các trường hợp bị lừa đảo, mất tiền…; đồng thời cũng là yếu tố then chốt cần được củng cố cả về mặt pháp lý lẫn kỹ thuật để đảm bảo sự phát triển bền vững và an toàn cho các hoạt động kinh tế số, thanh toán không dùng tiền mặt.