Fan cuồng họ từ đâu đến?

Đã tưởng nhạt rồi, sau vài bài báo nghiêm khắc, dư luận im ắng dần, những người từng ôm ghế Bi Rain ngồi mà hôn lấy hôn để chắc đã tĩnh trí lại. Những người gay gắt phê phán chắc cũng đã bớt giận, để mà có cái nhìn thể tình hơn. Nghĩa là thôi, thế là đủ, không nói nữa. Nhưng không! Khi đề thi môn văn tuyển đại học khối D có câu II: "Ngưỡng mộ thần tượng là nét đẹp văn hóa nhưng mê muội thần tượng là thảm họa" yêu cầu thí sinh bày tỏ quan điểm của mình về quan niệm đó thì các trang mạng sôi lên sùng sục về những comment (ý kiến phản hồi).

Nếu nói theo cách nói bây giờ, những ý kiến phản đối trên mạng là "ném đá" thì đá bay rào rào từ cả hai phía. Ở phía phản đối, người ta thành lập cả một Hội những người tẩy chay đề thi, một số thí sinh không làm bài để phản đối đề thi dù phải trượt đại học, một người có nickname là Lê Minh Hồ, thí sinh khối D, 18 tuổi (tất cả những thông tin này có thể không thật vì đây chỉ là bản tự khai trên mạng) đã viết thư gửi Bộ Giáo dục & Đào tạo, yêu cầu bộ này xin lỗi vì đã ra đề thi như vậy. Tác giả bức thư này còn tuyên ngôn hùng hồn: "Tôi đã hiểu mình sinh ra là người của Suju (tên viết tắt của ban nhạc Hàn Quốc Super Junio), chết là người của Suju rồi"; "Dù khiêm tốn đến đâu, tôi cũng khám phá ra rằng Suju chính là ánh dương soi đường chỉ lối cho chúng tôi vững bước. Suju là Đấng toàn năng mang lại nụ cười hạnh phúc đến với nhân loại" và vì vậy, Bộ Giáo dục & Đào tạo phải chính thức xin lỗi vì đã chửi xéo Suju, Bigbang, TVXQ, Tara… (những ban nhạc Hàn Quốc) nếu không thì "máu và nước mắt sẽ nhuộm khắp Việt Nam ". Và cũng tưởng vài ba ngày, kỳ thi xong thì chuyện cũng nguội dần, nhưng không. Thế là không ổn rồi. Giải quyết vấn đề "fan cuồng" (những người hâm mộ cuồng nhiệt đến cực đoan) này phải tận gốc, không thể trên bề mặt như thấy sông chảy êm tưởng nước lặng. Và cũng đừng coi thường lời đe dọa tắm máu. Đã có biết bao văn nghệ sĩ và người nổi tiếng phải chết vì súng, vì dao găm, vì thuốc nổ… của các "fan" mà John Lennon của ban nhạc Beatles là một nạn nhân điển hình. Vậy hãy điềm tĩnh ngồi lại, lần giở từ đầu…

Trừ khi sống không mục đích, được đâu hay đó, còn nói chung, đã là người thì đều có thần tượng. Tùy mục đích sống, niềm say mê mà mỗi người có một thần tượng riêng. Người mê bóng đá chọn một cầu thủ bóng đá, một đội bóng đá. Người mê nhạc chọn một ca sĩ, một ban nhạc nào đó. Người tôn sùng Mạnh Tử, người thờ phụng Tuân Tử. Những người theo chủ nghĩa dân tộc, chủ nghĩa chủng tộc cực đoan từng coi A.Hitler là thần tượng. Khi nhiều người cùng chung một thần tượng, họ có thể hình thành một trường phái, một tôn giáo. Khổng Tử, Lão Tử, Thích ca Mâu ni, Jesus Christ, Abraham… là những thần tượng lớn, có hàng tỷ người ngưỡng mộ, suốt đời coi là tấm gương sáng để cố gắng noi theo.

Các fan Việt chen lấn xô đẩy để được thấy "thần tượng".

Các fan Việt chen lấn xô đẩy để được thấy "thần tượng".

Tôn sùng thần tượng cũng có ba bảy đường nhưng nói chung, có đức tin, sau đó là có một hình mẫu của đức tin đó qua một con người cụ thể - tức thần tượng, là rất cần thiết cho mỗi con người. Loài vật không có tri thức, không có văn hóa, nó không có thần tượng. Cho nên mất niềm tin, khủng hoảng thần tượng là một thảm họa. Văn hóa, đạo đức xuống cấp, tha hóa có nguyên nhân này.

Thần tượng quan trọng như thế nên cuộc sống cần có thần tượng, không để có những thế hệ trống vắng thần tượng, chối bỏ mọi thần tượng vì khi không còn thần tượng nữa, con người sẽ mất cả quá khứ và tương lai, mất phương hướng sống và trở thành những động vật nguy hiểm. Nhưng từ đây lại nảy sinh một vấn đề mang tính cốt tử, đó là không có thần tượng là nguy hiểm, nhưng chọn thần tượng sai cũng nguy hiểm không kém. Chọn thần tượng đúng là có đích đúng để cuộc đời đi đúng hướng. Chọn thần tượng sai có khi lái cả cuộc đời đi theo hướng sai lầm. Nhưng làm sao để con người lựa chọn thần tượng đúng? Chỉ có một cách gần như duy nhất là giáo dục. Giáo dục từ nhỏ, qua gia đình, nhà trường và xã hội. Giáo dục bằng nhiều phương pháp. Không thể có việc lựa chọn luôn luôn đúng dù không qua giáo dục, rèn luyện kiên trì, thường xuyên, lâu dài.

Hiện tượng có một bộ phận thanh niên mê âm nhạc vừa qua đã bộc lộ cách tôn sùng thần tượng đến mức mê mụ, thái quá, thậm chí có những hành vi đến mất lòng tự trọng, mất tư cách. Đọc những dòng trong thư của Nickname có tên Lê Minh Hồ gửi Bộ Giáo dục & Đào tạo: "Suju chính là ánh dương soi đường chỉ lối cho chúng tôi vững bước. Suju là đấng toàn năng mang lại nụ cười hạnh phúc đến với nhân loại" tôi không khỏi giật mình lo lắng. Suy nghĩ của lớp trẻ bây giờ đã đến mức này ư? Suju dù sao cũng chỉ là một ban nhạc pop, một ban nhạc có tính thương mại của một số chàng trai Hàn Quốc. Dẫu thành công đến đâu, nó cũng mới chỉ là một trong vô số ban nhạc đang thành công hiện nay, thậm chí còn chưa vượt được biên giới châu lục. Câu nói này nếu không là cố tình chọc tức thì đã bộc lộ sự ngây thơ, bốc đồng của một người ít hiểu biết, bề dày văn hóa rất mỏng mà thôi.

Nói những "fan cuồng" này là kém hiểu biết và bề dày văn hóa rất mỏng không hề oan vì với những người có hiểu biết và có bề dày văn hóa thâm hậu, dù ở lĩnh vực nào đi nữa thì thần tượng cũng phải là những người có tài năng kiệt xuất, có đạo đức mẫu mực, có lẽ sống cao cả… làm gương được cho nhiều người. Đằng này, thần tượng của họ là những ngôi sao nhạc nhẹ, ở tất cả các mặt chưa được đến mức ấy. Nói họ kém hiểu biết và thiếu văn hóa còn từ cách họ biểu hiện sự sùng mộ. Thì cứ cho thần tượng của họ là những ngôi sao nhạc nhẹ đang lên ở một vài nước trong khu vực đi, chọn ai là thần tượng là quyền của mỗi người, có thể thể tất, nhưng hò hét, khóc lóc, hôn ghế, chen lấn mất trật tự, ngất xỉu và nhiều cử chỉ cực đoan khác thì khó có thể chấp nhận được. Không thể cực đoan đến mức vì thần tượng mà xúc phạm, thậm chí dọa giết cả cha mẹ mình; bỏ cả học hành, thi cử; lên mạng chửi bới những người khác hoặc nguy hiểm hơn, đua đòi thác loạn.

Vậy họ từ đâu đến? Không đâu xa lạ, các fan cuồng từng có những hành động, câu nói cực đoan khiến chúng ta sửng sốt đó là những người thân của chúng ta, hàng ngày sống bên cạnh chúng ta. Họ là người Việt Nam, chịu sự giáo dục Việt Nam và trong một tương lai rất gần, họ là chủ nhân của đất nước, đại diện cho văn hóa đất nước. Có những hành vi và câu nói cực đoan như vừa kể, trước hết các fan cuồng phải chịu trách nhiệm. Nhưng chẳng lẽ trách nhiệm chỉ thuộc về họ? Theo tôi, không phải vậy. Đẩy họ đến sự thái quá, có phần trách nhiệm của người lớn, người lớn từ trong gia đình đến ngoài xã hội. Nếu không làm rõ trách nhiệm này, không kiên quyết thay đổi nó thì không thể điều chỉnh được hiện tượng fan cuồng như đang xảy ra.

Cách đây hơn 20 năm, không mấy ai biết nhiều đến phim, nhạc, văn hóa phẩm Hàn Quốc, Mỹ, Trung Quốc và nhiều nước khác. Những nước này không bao giờ xuất khẩu văn hóa theo kiểu cho không. Họ luôn gắn văn hóa với văn hóa, văn hóa với kinh tế. Cùng với phim và nhạc, vô số quảng cáo, vô số thứ hàng hóa, các mốt thời trang, cách ăn, cách ở tràn vào theo. Kết quả là ngoài những lợi ích kinh tế tính bằng tiền, họ đã tạo được một lớp trẻ người Việt coi đất nước, con người, nhất là nghệ thuật của họ là những đỉnh cao, những mẫu mực cần noi theo. Lớp người này coi khinh truyền thống Việt, khinh văn học, nghệ thuật Việt và hướng thị hiếu cũng như sự phấn đấu của mình ra nước ngoài. Khi nghệ thuật, nhất là những nghệ thuật đương đại của nước ngoài trở thành đích vươn tới thì việc tôn sùng những ban nhạc, những ngôi sao nước ngoài như chúng ta từng kể ở đầu bài này sẽ là tất nhiên, không thế mới đáng ngạc nhiên.

Một nguyên nhân rất quan trọng khác, chúng ta thiếu sự noi gương, chúng ta đang làm hư hỏng trẻ chính từ lối sống thiếu lý tưởng, băng hoại về đạo đức và văn hóa của chính mình. Hệ thống giáo dục từ gia đình, nhà trường đến xã hội đang xuống cấp và chệch hướng nghiêm trọng. Hiện tượng fan cuồng hiện nay là một lời cảnh báo rất đáng lo ngại, nó lờ mờ hiện lên những tai ương mà chúng ta phải gánh chịu nếu không sớm soi lại mình, điều chỉnh mình.

Cuối cùng, cần thẳng thắn và công bằng để nói rằng hệ thống báo chí, truyền thông đã góp phần làm hư hỏng thế hệ trẻ vì phim ảnh, thông tin rất tùy tiện, góp phần đầu độc dù vô tình hay hữu ý công chúng của mình. Nền văn học nghệ thuật đã không làm được cái điều lẽ ra phải làm được là dựng lên được các thần tượng xứng đáng cho chính các fan hâm mộ. Và bây giờ thì la toáng lên, như những kẻ vô can

V.D.T.

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.