Ý kiến ngắn

Đôi điều góp ý về văn hoá trong dự thảo sửa đổi hiến pháp năm 1992

Nhân dân cả nước đang sôi nổi tham gia ý kiến vào dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992. Đây thực sự là một đợt sinh hoạt chính trị lớn của cả nước. Những vấn đề lớn đang được tập trung thảo luận…Tất cả đang làm cho không khí dân chủ trong cả nước thực sự sôi động, là biểu hiện sinh động về quyền làm chủ của nhân dân.

Trong các lĩnh vực có vẻ như êm ắng hơn, ít có ý kiến hơn có lĩnh vực văn hóa. Qua theo dõi trên các phương tiện truyền thông, báo chí thì thấy rõ điều đó. Người viết bài này có cảm giác vui buồn lẫn lộn.Vui vì có vẻ về văn hóa, bản dự thảo đã nêu quá đầy đủ, không còn gì để góp ý nữa. Nhưng không biết có phải vì thế không, hay là nó đã bị lãng quên trước những vấn đề đang được dư luận quan tâm.Trong lúc đó văn hóa cũng là một lĩnh vực có ảnh hưởng rất lớn đến sự hoàn thiện Hiến pháp nước ta trong giai đoạn

 mới này. Với lí do đó, xin có mấy điều góp ý về văn hóa trong dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992 như sau:

Trong điều  64 chương III bản dự thảo nêu: "Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, là động lực phát triển của đất nước". So với Hiến pháp 1992, dự thảo lần này mang nội dung sâu sắc hơn, mới hơn. Nó khẳng định vai trò và ý nghĩa của văn hóa trong sự phát triển của con người và xã hội Việt Nam . Hiến pháp nhất thiết phải khẳng định điều đó.

Thêm nữa, thừa kế nội dung Hiến pháp năm 1992 trong dự thảo lần này đã xác định Nhà nước và xã hội cùng phải có trách nhiệm  chăm lo xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa của các dân tộc Việt Nam, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại. Đồng thời trong dự thảo lần này còn bổ sung  thêm tính nhân văn, dân chủ, tiến bộ trong văn hóa.

Thiết nghĩ, nói xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc là đủ rồi, không nên thêm các từ: nhân văn, dân chủ, tiến bộ. Bởi vì nội hàm của "nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc" đã chứa đựng các yếu tố này rồi. Mặt khác nếu như thế tại sao không đề cập đến các yếu tố khác như khoa học, đại chúng…Hiến pháp là văn bản pháp lí mang tính khái quát cao, cho nên có khi nói ngắn lại đầy đủ, chặt chẽ, nói cụ thể  lại hóa ra thiếu mà không chặt chẽ.

Trong khoản 2 điều 64 có một phần nội dung nói "phát triển văn học, nghệ thuật đáp ứng nhu cầu tinh thần đa dạng và lành mạnh của nhân dân, góp phần bồi dưỡng nhân cách và tâm hồn của người Việt Nam ". Nói như dự thảo là đúng nhưng chưa đủ. Trong Hiến pháp năm 1992 có một vấn đề rất quan trọng, mang tính đặc trưng của văn học nghệ thuật, đó là tài năng sáng tạo. Theo tôi dự thảo sửa đổi lần này nên giữ lại điều đó trong Hiến pháp năm 1992 và viết lại là: "Phát huy mọi tài năng sáng tạo để có nhiều tác phẩm có giá trị trong nước và thế giới". Đây cũng là một yêu cầu đang đặt ra không chỉ trước mắt mà cả lâu dài cho những người làm công tác sáng tạo văn học nghệ thuật ở nước ta.

Về khoản 3 trong điều 64 dự thảo viết: "Xây dựng gia đình Việt nam ấm no, tiến bộ, hạnh phúc; xây dựng con người Việt nam giàu lòng yêu nước, có văn hóa, có ý thức làm chủ, có trách nhiệm công dân, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật". Bổ sung điểm mới này là rất đúng. Tuy nhiên, nói về gia đình, đưa yếu tố "ấm no" lên đầu tôi e rằng chưa phù hợp. Thực tế tình hình kinh tế của đất nước ta tuy còn gặp những khó khăn nhưng tỉ lệ người ấm no là chiếm rất cao. Theo mục tiêu nhà nước ta đề ra thì đến năm 2020 nước ta sẽ là nước có nền kinh tế phát triển vào loại khá. Như vậy mục tiêu của chúng ta phấn đấu trong những năm tới cho cuộc sống của mỗi gia đình không phải là ấm no mà là sung túc. Mặt khác, trong các chỉ thị, nghị quyết của Đảng, Nhà nước khi nói đến xây dựng gia đình thì yếu tố đầu tiên là xây dựng gia đình văn hóa. Do vậy nên viết là: "xây dựng gia đình Việt Nam văn hóa, hạnh phúc, tiến bộ, sung túc".

Về khoản 4 trong điều 64 của dự thảo: "Nghiêm cấm hành vi lợi dụng hoạt động văn hóa, thông tin làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, phá hoại nhân cách, đạo đức và lối sống tốt đẹp của người Việt Nam, truyền bá tư tưởng, xuất bản phẩm và các hình thức khác có nội dung phản động, đồi trụy, mê tín, dị đoan". Đề nghị thay các cụm từ sau: cụm từ "phá hoại" thay bằng cụm từ "làm suy thoái", cụm từ "mê tín,dị đoan" bằng cụm từ "lạc hậu" cho phù hợp

Phạm Văn Thạch

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.