Tôi đã đọc thơ Hồng Thanh Quang từ khi anh mới xuất hiện. Bẵng đi một dạo khá lâu tôi ít đọc anh ở thơ. Gần đây khi anh thường xuyên làm thơ trên Facebook, tôi lại có dịp tiếp xúc với thơ anh. Đọng lại trong tôi thơ Hồng Thanh Quang là da diết và khắc khoải. Da diết trong giọng điệu. Khắc khoải trong tâm trạng.
Đọc thơ anh có cảm giác như bài thơ nào anh cũng vắt kiệt mình mà viết, cảm xúc cứ ùa ra chảy tràn câu chữ, dù câu chữ trong thơ anh thường là ngay hàng thẳng lối của những thể thơ quen thuộc, nhưng rồi độc giả bị hút theo dòng chảy cảm xúc tâm trạng của nhà thơ tưởng hụt hơi ở bài thơ này thì anh lại cho người đọc được đầy tràn bằng bài thơ khác. Cứ thế miên man, nồng nàn những cung bậc tình yêu, tình đời trong thơ Hồng Thanh Quang. Mà ai đã từng nghe Hồng Thanh Quang đọc thơ thì khi đọc thơ anh trên văn bản, con mắt sẽ dễ bị cuốn đi theo giọng đọc của anh trong tâm tưởng. Nói thế nghĩa là nói thơ anh giàu nhạc điệu, âm thanh. Cho nên có khi cả người làm thơ và người đọc thơ phải có sức chống chọi với quán tính, thói quen của vần điệu kéo đi, dù được đắm chìm vào đó đã là hạnh phúc (ý này tôi mượn ý một câu thơ anh).
| Bìa hai tập thơ "Nỗi buồn tốc ký" I và II của nhà thơ Hồng Thanh Quang. |
Tôi vừa nói mạch thơ, điệu thơ Hồng Thanh Quang chuyển động chủ yếu trong khuôn khổ những thể thơ quen thuộc như ngũ ngôn, lục ngôn, thất ngôn, lục bát, anh rất ít khi phá cách sang các thể thơ phóng túng hơn. Nhưng chịu bó mình trong cái khung giới hạn của thể loại về câu chữ, vần điệu mà vẫn khiến người đọc nhớ thơ, thuộc thơ, và có khi ám ảnh thơ, ấy là nhờ ở cách diễn đạt thơ và hình ảnh thơ của anh.
Hãy lấy khổ thơ này trong bài thơ "Khúc mùa thu" đã thành quen thuộc và nổi tiếng của anh (nhờ thơ và nhờ cả nhạc): "Tôi đã yêu như chết là hạnh phúc/ Tôi đã quên mình chỉ để yêu em/ Người-đàn-bà-giấu-đêm-vào-trong-tóc/ Còn điều chi em mải miết đi tìm". Tình thì đã rõ là yêu thương đến cùng cực và cũng xót xa đến cùng cực. Cái cùng cực đó của tình yêu khiến cho lời nói ra thành thơ sâu sắc, thấm thía mà bình dị, như không thể khác. Chết là hạnh phúc chỉ có khi yêu. Và "Người đàn bà giấu đêm vào trong tóc" là một cách nói tả tình chứ không phải tả hình.
Liên tưởng đến câu thơ của Bích Khê "đêm u huyền ngủ mơ trên mái tóc" như chỉ là để tả mái tóc đen nhánh của một nàng mỹ nữ lõa thể. Chú ý thêm nữa là ở câu thơ của Hồng Thanh Quang có dấu gạch nối giữa các chữ, một cách hiển thị mà nhà thơ có ý làm để dùng ấn tượng thị giác giúp thêm ấn tượng tâm lý cho độc giả khi tiếp nhận riêng một câu thơ được lặp lại y nguyên cách viết hai lần trong bài và cả bài thơ. Hồng Thanh Quang chịu khó tìm hình ảnh vì thơ anh nói nhiều về tình yêu (cố nhiên không chỉ thơ tình mới cần hình ảnh), vì thơ anh là thơ tình, tình đôi lứa và tình đời.
Thơ tình "ăn" ở cảm xúc trong cách nói, nhưng cũng "ăn" ở hình ảnh độc đáo, khác lạ. Như nhà thơ đã ước "viết được một câu thơ không bình dân". Thú thực, thơ Hồng Thanh Quang có khi gây cảm giác cho tôi như Thơ Mới lãng mạn hồi nào, nhưng nhờ có những cách nói và hình ảnh bất chợt mà ta lại thấy đang ở hiện tại.
Hai tập thơ "Nỗi buồn tốc ký" I và II của Hồng Thanh Quang trình làng hôm nay là kết quả hai chặng đường đời, đường thơ của một hành trình làm người, làm tình nhân của nhà thơ. Có thể coi hai chặng là trước và sau không gian mạng. Công cụ Internet với trang mạng xã hội Facebook đã cho anh mở rộng không gian giao tiếp, thỏa mãn con người thơ trong mình.
Có lẽ trước đây Hồng Thanh Quang đã luôn làm thơ, làm thơ liên tục, nhưng thơ ấy nhiều khi còn trong tâm tưởng, chưa viết ra giấy. Nay thì cứ mở Facebook là anh post thơ lên, cái chỗ "Hang ổ Nhâm Dần" ấy, thơ ào ạt tuôn trào (điểm này tôi chỉ thấy có một người có thể cạnh tranh với anh là nhà thơ, dịch giả Thái Bá Tân). Thơ được giải tỏa và người thơ cũng được giải tỏa, từ đó lan đến cộng đồng, trước tiên là cộng đồng mạng. Tập I "Nỗi buồn tốc ký" là những bài thơ được gom chọn lại từ màn hình xuống trang sách để có thể đến trong tầm đọc của khối độc giả phi-mạng.
Ai đã quen thơ Hồng Thanh Quang rồi thì thấy trên mạng và ngoài mạng vẫn là Hồng Thanh Quang ấy, có khi như nói vần "Nhưng khi ta có em cùng/ Lòng ta như đã bớt xung khí nhiều", và lại có khi rất thơ "Chỉ quờ nhẹ là chạm gió/ Đang bồng thổi những huyền tơ.../ Để quá khuya rồi bất giác/ Tay mình mãi cứ thơm tho...".
Còn có một điểm này đáng chú ý khi anh đưa thơ lên mạng, đó là nhiều câu mở đầu của bài cũng là tên bài (hay là ngược lại, câu buột ra đầu tiên là câu tạo dựng bài thơ nên nhà thơ lấy luôn câu đó làm tên bài) và thường đó là những câu khẳng định, dứt quyết. Lại nữa, trong một số bài thơ dạng "tốc ký" này của Hồng Thanh Quang, có những câu được lặp lại ở mỗi khổ, như đó là câu kéo ý thơ, câu bắt mạch, bắc nhịp cho bài thơ thành hình và trọn vẹn. Dẫu là thế, dẫu là đọc thơ anh có lúc thấy thừa thãi lời và chữ, nhưng dòng cảm xúc dào dạt tuôn chảy cứ cuốn người đọc thơ theo âm hưởng rung động của người làm thơ. Hình như thế mới là Hồng Thanh Quang trong thơ!
Ờ, mà khi tốc ký nỗi buồn thành thơ chắc hẳn Hồng Thanh Quang muốn cố định những khoảnh khắc, cất giữ những bất chợt, chuyển tải những thoáng qua, trên dòng miên viễn thời gian và thời cuộc, cho mình trước hết. Bây giờ anh mời độc giả lật giở những tốc ký buồn này của mình thì tâm trạng đã thành thơ sẽ níu giữ người lật trang sách để đọc chậm. Thơ là một cách con người lắng lại, sống chậm. Hy vọng Hồng Thanh Quang không phải chỉ còn ta với nồng nàn lần ra thơ này. Và điều anh muốn "tôi sẽ giữ lại cho mình cùng lắm một câu thơ" được chia sẻ từ người yêu thơ.
28/10/2013
