ĐMST không thể dừng lại ở khâu nghiên cứu lý thuyết hay các mô hình thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, mà phải gắn liền với năng lực tự chủ công nghệ, thương mại hóa sản phẩm và giải quyết trực tiếp các bài toán phát triển kinh tế-xã hội.
Doanh nghiệp làm chủ công nghệ lõi và nâng cao năng lực cạnh tranh
Quán triệt tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về việc coi khoa học, công nghệ, ĐMST và chuyển đổi số là động lực chính của phát triển quốc gia, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo Nguyễn Mai Dương cho rằng, hiệu quả của đổi mới sáng tạo phải được đo bằng những kết quả thực chất: làm chủ công nghệ, tạo ra sản phẩm, khai thác tài sản trí tuệ, nâng cao năng lực doanh nghiệp và mở rộng thị trường.
Để đạt được mục tiêu này, đại diện Bộ chỉ rõ doanh nghiệp phải giữ vai trò hạt nhân điều phối và hấp thụ công nghệ. Các viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức trung gian, nhà đầu tư và cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm thiết lập các cơ chế hợp tác thực chất xung quanh doanh nghiệp.
Tại các phiên tham luận, đại diện nhiều doanh nghiệp ĐMST điển hình đã chia sẻ những kết quả thực tế, chứng minh tính đúng đắn của việc đặt doanh nghiệp làm trung tâm. Trình bày về chiến lược làm chủ công nghệ lõi, ông Lê Quang Hiệp – Giám đốc Kinh doanh (CCO) của Phenikaa-X cho biết, doanh nghiệp phát triển hệ sinh thái bền vững dựa trên mô hình hợp tác "3 Nhà": Nhà Sản xuất Kinh doanh- Nhà Giáo dục-Nhà Khoa học. Doanh nghiệp đã tự chủ các nền tảng công nghệ chiến lược như phương tiện tự hành, cảm biến LiDAR, bản đồ số HD độ chính xác cấp cen-ti-mét và công nghệ mô phỏng Digital Twin.
Minh chứng cho hiệu quả thực tế, hệ thống Drone tự hành của Phenikaa-X đã thực hiện giám sát 480 km² rừng Kẻ Gỗ (Hà Tĩnh) và khảo sát đánh giá thiệt hại do Bão số 5 trên diện tích hơn 245 ha với tốc độ hoàn thành công việc nhanh gấp nhiều lần phương pháp truyền thống. Đồng thời, nền tảng AI nội bộ XGeni Enterprise AI giúp các doanh nghiệp rút ngắn thời gian xử lý báo cáo từ 3,5 ngày xuống còn 2,4 phút (tiết kiệm 98% thời gian vận hành) với độ chính xác trên 98%.
Cùng với đó, trường hợp của Công ty Dệt len NAKATO cũng là đại diện cho mô hình ĐMST tích hợp sâu (Integrated Innovation). Xuất phát từ doanh nghiệp sản xuất theo đơn đặt hàng (OEM/ODM), NAKATO đã tự thiết kế hệ thống máy móc cơ khí tùy biến (Custom Engineering) kết hợp nhúng mô hình AI tại biên (Edge AI) cùng camera quét thời gian thực. Việc tự phát triển giải pháp kỹ thuật giúp máy móc nhận diện và phân loại chính xác các lỗi phức tạp như lỗi tuột mũi, vết bẩn và chỉ thừa trên sợi dệt co giãn, từ đó giảm đáng kể tỷ lệ hàng hỏng và đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu nghiêm ngặt sang thị trường Mỹ.
Trong lĩnh vực công nghệ sâu, Công ty Cổ phần Thời đại Men vi sinh (YEAST ERA) là minh chứng điển hình cho việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu phòng thí nghiệm. Nhờ ứng dụng công nghệ sinh học tổng hợp kết hợp tự động hóa (SynBio × AI × Automation), doanh nghiệp đã làm chủ công nghệ lên men tự động quy mô 20.000 lít từ nguồn nông sản bản địa, sở hữu 4 bằng độc quyền sáng chế do Cục Sở hữu trí tuệ cấp phép. Mô hình sản xuất xanh này tái chế đến 99% lượng nước, phát thải khí nhà kính gần như bằng 0 và đã huy động thành công 100 tỷ đồng vốn đầu tư để mở rộng quy mô.
Cộng đồng doanh nghiệp ĐMST đề xuất gì?
Để giải phóng tối đa tiềm năng của doanh nghiệp, đại diện các doanh nghiệp và chuyên gia tại Diễn đàn đã đưa ra 3 nhóm kiến nghị cốt lõi gửi tới các cơ quan quản lý nhà nước. Các doanh nghiệp đề xuất Nhà nước cần đẩy mạnh cơ chế đặt hàng bài toán lớn (theo Quyết định 808/QĐ-TTg) và mở rộng các không gian thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) theo quy định của Luật Trí tuệ nhân tạo. Trong mô hình này, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và mở dữ liệu ưu tiên; Viện, Trường nghiên cứu tri thức lõi và đào tạo nhân lực; còn doanh nghiệp là đầu mối đồng tài trợ và đưa sản phẩm ra thị trường.
Cụ thể hơn, ông Keeheon Cho-Giám đốc Điều hành hiệp hội định giá Hàn Quốc (KVA) chỉ ra trở ngại lớn nhất hiện nay là các doanh nghiệp công nghệ số và AI thường không có tài sản thế chấp hữu hình để vay vốn ngân hàng. KVA đề xuất Bộ Khoa học và Công nghệ sớm phối hợp xây dựng hệ thống định giá công nghệ chuẩn hóa, đào tạo chuyên gia định giá tài sản vô hình và thành lập sàn giao dịch công nghệ để biến "tri thức thành vốn" (turning technology into capital).
Cùng đó, một số doanh nghiệp cũng kiến nghị Chính phủ áp dụng cơ chế ưu tiên mua sắm, sử dụng các sản phẩm AI, trợ lý ảo và thiết bị công nghệ chiến lược do doanh nghiệp trong nước làm chủ (theo Quyết định 21/2026/QĐ-TTg), tạo "thị trường mồi" để các sản phẩm ĐMST Việt Nam có cơ hội thử nghiệm, hoàn thiện và vươn ra quốc tế.
