Áp lực từ các nền tảng xuyên biên giới
Tại thị trường Việt Nam, ngoại trừ Zalo, hầu hết các nền tảng số xuyên biên giới đa quốc gia đang chiếm ưu thế lớn đều do người nước ngoài vận hành và kiểm soát kinh doanh. Từ công cụ nhắn tin, mạng xã hội cho đến các ứng dụng giải trí, dòng người dùng trong nước phần lớn vẫn phụ thuộc vào hệ sinh thái ngoại. Mặc dù, các doanh nghiệp công nghệ Việt đã nỗ lực phát triển những nền tảng thuần Việt như Mocha, Gapo hay Lotus, nhưng mức độ thành công thương mại thực tế vẫn chưa đạt được như kỳ vọng. Sự chênh lệch về tiềm lực tài chính, công nghệ và khả năng tối ưu hóa trải nghiệm người dùng của các tập đoàn toàn cầu tạo ra rào cản rất lớn cho các doanh nghiệp nội địa ngay trên sân nhà.
Ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp công nghệ số (Bộ KH&CN) đã đưa ra những phân tích toàn diện. Xét riêng phân khúc ứng dụng nhắn tin và gọi điện miễn phí qua Internet (OTT), trên toàn thế giới hiện nay chỉ có khoảng dưới 10 nền tảng thực sự thành công. Do đó, việc Việt Nam sở hữu Zalo, nền tảng nội địa phát triển mạnh mẽ, có lượng người dùng (hơn 81 triệu người dùng thường xuyên hàng tháng) thuộc nhóm dẫn đầu thị trường và đủ sức cạnh tranh sòng phẳng với các đối thủ quốc tế, là một tín hiệu rất tích cực mà rất ít quốc gia làm được.
Cùng với đó, các nền tảng xuyên biên giới lớn hoạt động tại Việt Nam như Viber hay WhatsApp về cơ bản đều đã tuân thủ quy định pháp luật Việt Nam. Các đơn vị này thực hiện đầy đủ việc thông báo cung cấp dịch vụ và phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý nhà nước khi có yêu cầu, giúp bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Tuy nhiên, ông Nguyễn Khắc Lịch cũng cho rằng, để bứt phá, doanh nghiệp Việt không thể chỉ dừng lại ở việc bảo vệ thị trường nội địa mà phải chủ động hướng ra thế giới. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Đề án đưa doanh nghiệp công nghệ số ra nước ngoài. Để vươn tầm quốc tế, doanh nghiệp buộc phải kiên trì con đường nghiên cứu, thiết kế, sáng tạo và sản xuất các sản phẩm công nghệ số "Make in Viet Nam" ngay tại trong nước, tận dụng lợi thế nhân lực sẵn có.
Những lợi thế cạnh tranh nội sinh của doanh nghiệp Việt
Mới đây, vào cuối tháng 8, tại buổi họp báo tháng, thông tin từ phía Bộ KH&CN cho biết, dù phải đối mặt với sức ép khổng lồ, doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam vẫn nắm giữ những quân bài chiến lược để tự tin cạnh tranh và bứt phá. Ví như nguồn nhân lực trẻ và nhạy bén công nghệ. Cụ thể, Việt Nam đang sở hữu một lực lượng lập trình viên và nhân sự công nghệ thông tin (IT) vô cùng dồi dào, có năng lực chuyên môn tốt và khả năng tiếp cận nhanh chóng các xu hướng công nghệ mới như Trí tuệ nhân tạo (AI) hay bán dẫn. Đây chính là bệ đỡ vững chắc giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí nghiên cứu và phát triển (R&D), chủ động làm chủ quy trình từ thiết kế đến sản xuất sản phẩm.
Tiếp đó là khả năng thấu hiểu sâu sắc thị trường bản địa. Doanh nghiệp nội địa có lợi thế tự nhiên trong việc nắm bắt thói quen hành vi, văn hóa tiêu dùng và những bài toán thực tiễn của người dân, doanh nghiệp cũng như chính quyền Việt Nam. Bằng cách tập trung giải quyết các nhu cầu đặc thù này, điều mà các tập đoàn đa quốc gia khó có thể cá nhân hóa hiệu quả, doanh nghiệp Việt có thể tạo ra các sản phẩm ngách cực kỳ sắc bén và hiệu quả.
Một lợi thế nữa là hành lang pháp lý số tại Việt Nam đang được hoàn thiện đồng bộ, mở ra không gian phát triển rất lớn. Bản thiết kế đồng bộ khung kiến trúc tổng thể Quốc gia số phiên bản 1.0 (Quyết định số 1425/QĐ-TTg) đã thiết lập chuẩn chung cho toàn bộ hệ thống chính trị. Khung kiến trúc này tuân thủ nguyên tắc "Dữ liệu là trung tâm" và "Ưu tiên trí tuệ nhân tạo" ngay từ khâu thiết kế. Chiến lược quốc gia về trí tuệ nhân tạo đến năm 2030 (Quyết định số 1671D/QĐ-TTg ngày 28/8/2026) đặt mục tiêu đưa kinh tế AI đóng góp khoảng 6% GDP. Chiến lược này thúc đẩy doanh nghiệp AI Việt Nam làm lực lượng chủ lực để làm chủ các công nghệ cốt lõi. Cùng đó là Giải thưởng “Sản phẩm công nghệ số Make in Viet Nam” do Bộ KH&CN chủ trì tổ chức thường niên là bệ phóng quan trọng giúp tôn vinh trí tuệ Việt. Các sản phẩm đoạt giải sẽ nhận được sự hỗ trợ mạnh mẽ về xúc tiến đầu tư, đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ và đặc biệt là cơ hội ưu tiên tham gia cơ chế thử nghiệm chính sách (sandbox) trong các lĩnh vực mới nổi như AI, dữ liệu lớn, chuỗi khối (blockchain)...
Trên hành trình tiến ra biển lớn, doanh nghiệp Việt luôn có sự đồng hành từ mạng lưới đại diện khoa học và công nghệ tại 22 thị trường trọng điểm trên thế giới. Đây chính là những "bến đỗ" quan trọng, sẵn sàng hỗ trợ doanh nghiệp tìm hiểu nhu cầu thực tế của thị trường bản địa, kết nối trực tiếp với chính quyền và đối tác nước ngoài để thâm nhập thị trường một cách bài bản nhất.
Nhìn một cách tổng quan, ông Nguyễn Khắc Lịch bày tỏ: Sức ép từ các nền tảng xuyên biên giới là thách thức nhưng cũng là động lực để doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam không ngừng đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất lao động. "Bằng cách tập trung vào thế mạnh nguồn nhân lực, thấu hiểu nhu cầu bản địa, tận dụng tối đa các hỗ trợ thể chế và chủ động tư duy hướng ra toàn cầu, các doanh nghiệp công nghệ Việt hoàn toàn có thể kiến tạo vị thế vững chắc trên bản đồ công nghệ số quốc tế", ông Nguyễn Khắc Lịch nhấn mạnh.
