Đề nghị xem xét, xử lý hành vi mua bán thai nhi trong bụng mẹ

Nhiều quy định nhân đạo, ưu việt hơn so với luật hiện hành

"Dự thảo luật đã bổ sung những nguyên tắc và chính sách quan trọng của Nhà nước về phòng, chống mua bán người như: chính sách hỗ trợ nạn nhân, người đang trong quá trình xác định là nạn nhân, quy định về miễn trách nhiệm hình sự và hành chính trong trường hợp nạn nhân bị ép buộc thực hiện hành vi vi phạm pháp luật... Việc bổ sung những nguyên tắc này là rất cần thiết, khẳng định sâu sắc hơn chính sách nhân đạo của Đảng, Nhà nước trong công tác phòng, chống mua bán người" - ĐBQH Quàng Thị Nguyệt (Điện Biên) đánh giá.

Theo đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng), việc sửa đổi toàn diện Luật Phòng, chống mua bán người năm 2011 đã góp phần thực hiện tốt hơn trách nhiệm thành viên của Việt Nam đối với các điều ước quốc tế, theo đó Việt Nam có trách nhiệm tuân thủ, thực hiện các điều ước quốc tế về vấn đề này một cách tận tâm, thiện chí. Bà cho rằng, dự thảo luật đã xây dựng hệ thống các điều, khoản quy định về quyền của nạn nhân, về tiếp nhận, xác minh và bảo vệ nạn nhân, người thân thích của họ..., cho thấy tính ưu việt so với luật hiện hành trong bảo vệ quyền con người.

ĐBQH Lê Thị Ngọc Linh (Bạc Liêu) đề cập khoản 4, Điều 5 dự thảo luật về chính sách của Nhà nước về phòng, chống mua bán người: "Hằng năm, Nhà nước bố trí ngân sách cho công tác phòng, chống mua bán người, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn" và khẳng định đây là chính sách mới, phù hợp thực tế, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước trong công tác phòng, chống mua bán người tại những địa bàn này.

Dẫn báo cáo của Bộ Công an, trong 5 năm (2018 đến 2022), cả nước đã phát hiện 394 vụ, 837 đối tượng vi phạm pháp luật và tội phạm về mua bán người, đại biểu Trần Khánh Thu (Thái Bình) cho rằng, nếu như trong giai đoạn trước đây từ 2012- 2020 mua bán người chủ yếu là mua bán người ra nước ngoài, chiếm trên 80% số vụ, thì thời gian gần đây xuất hiện ngày càng nhiều vụ mua bán người ở trong nước; riêng năm 2022 số vụ mua bán trong nước chiếm đến 45% tổng số vụ.

"Mua bán người được Liên Hợp Quốc xác định là một trong 4 loại tội phạm nguy hiểm nhất thế giới. Ngày nay công nghệ phát triển các đối tượng chỉ cần ngồi tại một vị trí sử dụng mạng Zalo, Facebook để kết nối, dụ dỗ đưa người ra nước ngoài hoặc trao đổi mua bán nạn nhân ngay trong nội địa. Chính vì vậy, để tăng cường hiệu lực, hiệu quả trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm mua bán người, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống mua bán người là cần thiết", nữ đại biểu bổ sung.

Tình hình mua bán thai nhi diễn ra ngày càng phức tạp và tinh vi

Góp ý vấn đề cụ thể, ĐBQH Huỳnh Thị Phúc (Bà Rịa - Vũng Tàu) đề nghị dự thảo luật cân nhắc điều chỉnh hành vi mới phát sinh trong thực tiễn về mua bán người là hành vi mua bán thai nhi trong bụng mẹ. Việc mua bán thai nhi bắt đầu diễn ra từ thời điểm mang thai đến khi đứa trẻ chưa chào đời nên chưa có hậu quả xảy ra, dẫn đến khó khăn trong công tác xử lý. "Theo pháp luật hình sự của nước ta hiện nay, chỉ được coi là người và có quyền công dân khi đứa trẻ được sinh ra đời, còn khi vẫn đang là bào thai trong bụng mẹ thì chưa được điều chỉnh để xem xét là đối tượng của hành vi phạm tội. Cho nên cơ quan chức năng không có cơ sở, căn cứ pháp lý để xử lý hành vi mua bán thai nhi", đại biểu nói.

Xét dưới góc độ pháp luật, hành vi của người mẹ có con rồi bán cũng là hành vi phải quy định là hành vi mua bán người và có dấu hiệu phạm tội của mua bán người. Đại biểu đề nghị Ban soạn thảo cần cân nhắc, xem xét có giải pháp phù hợp đối với hành vi mua bán thai nhi đang trong bụng mẹ trước tình hình mua bán thai nhi đang diễn ra ngày càng phức tạp và tinh vi như giai đoạn hiện nay.

Đồng quan điểm, ĐBQH Trần Khánh Thu cho rằng, việc mua bán thai nhi bắt đầu diễn ra từ thời điểm đang mang thai đến khi đứa trẻ chưa chào đời nên chưa có hậu quả xảy ra, dẫn tới khó khăn cho công tác xử lý. "Pháp luật hình sự Việt Nam chưa quy định đối với trường hợp mua bán thai nhi, vì thai nhi không phải là trẻ em được sinh ra. Tuy nhiên, trên thực tiễn tình trạng mua bán thai nhi đã xảy ra tại nhiều địa phương, là hành vi nguy hiểm cho xã hội và vi phạm đạo đức, vi phạm thuần phong mỹ tục và chưa có quy định pháp luật điều chỉnh. Do đó, cần bổ sung truy cứu trách nhiệm hình sự trong trường hợp mua bán thai nhi", đại biểu góp ý.

Trao đổi thêm về căn cứ pháp lý và cơ sở thực tiễn của đề xuất này, ĐBQH Thạch Phước Bình (Trà Vinh) cho biết, theo các công ước quốc tế về quyền trẻ em, trẻ em bao gồm cả thai nhi cần được bảo vệ ngay từ khi còn trong bụng mẹ; việc mua bán thai nhi có thể xem là một hình thức vi phạm nghiêm trọng quyền con người và quyền trẻ em. Điều này đòi hỏi các quốc gia thành viên, trong đó có Việt Nam phải có những quy định pháp lý cụ thể để bảo vệ thai nhi khỏi các hành vi mua bán.

ĐBQH Nguyễn Thị Việt Nga (Hải Dương) băn khoăn với khái niệm mua bán người vì xuất hiện tình trạng mua bán thai nhi như các đại biểu đã nêu. "Theo quy định pháp luật, khi thai nhi được sinh thành công thì hành vi mua bán được xem xét, xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự về tội "Mua bán người dưới 16 tuổi". Tuy nhiên, nếu trường hợp đứa trẻ không được sinh ra do rủi ro khi mang thai, hoặc hành vi bị phát hiện khi đứa trẻ chưa được sinh ra nhưng đã có hành vi thoả thuận, trao đổi, đặt hàng thai nhi trước đó thì sẽ được xử lý như thế nào?", đại biểu phân tích và đề nghị tiếp tục hoàn thiện khái niệm mua bán người trong dự thảo luật để bao quát hết các hành vi trên thực tế, từ đó có biện pháp xử lý thích đáng.