Đau đời là nợ, mỉm cười vẫn đau...

Trên phương diện xã hội, Khổng Minh Dụ là một nhân vật “chính thống” một cách toàn vẹn nhất của từ này. Ông từng là cán bộ quân đội thuộc Đoàn Tình báo chiến lược J22, nhiều năm có mặt trên chiến trường ác liệt và phức tạp ở miền Đông và miền Tây Nam Bộ thời chống Mỹ.

Sau chiến tranh, gia nhập lực lượng Công an nhân dân, ông đã có nhiều đóng góp vào sự nghiệp gìn giữ và bảo vệ an ninh chính trị nội bộ và văn hóa tư tưởng. Ông được tổ chức đánh giá là một vị chỉ huy tận tụy, tận tâm, hết mình vì việc chung. Và rất nhân văn trong những xử lý tình huống lắm khi cực kỳ rối rắm trong lĩnh vực đảm bảo an ninh trên trường văn trận bút... Trước khi về hưu, Khổng Minh Dụ đã ở cấp Cục trưởng, mang quân hàm Thiếu tướng... Nhìn từ góc độ này, có thể hình dung về ông như một người đã hoàn thành xuất sắc chức phận của mình, một mẫu mực của sự thành công trong kiếp nhân sinh...

Và suốt những tháng ngày mang quân phục (quân đội) và sắc phục (an ninh), bận bịu rất nhiều việc chuyên môn, Khổng Minh Dụ vẫn không ngừng viết văn, làm thơ. Thực sự, đó mới là niềm đam mê lớn nhất và dai dẳng nhất của ông. Và có một điều lạ là, theo đúng quy luật gừng càng già càng cay không phải lúc nào cũng đúng trong văn chương, Khổng Minh Dụ càng có tuổi viết càng thấm thía hơn về nhân tình thế thái. Những năm gần đây, ông đã liên tiếp cho ra tới bốn, năm đầu sách, cả văn xuôi lẫn thơ. Tập thơ mới nhất của ông vừa được phát hành mùa thu này, với nhan đề Nỗi niềm và đồng đội...

Tôi đã đọc tập thơ này của Khổng Minh Dụ với rất nhiều suy tư. Và với rất nhiều đồng cảm. Trong một tâm thế có phần ngỡ ngàng vì trước đó đã không nghĩ rằng trái tim một vị tướng như ông lại có thể dội lên được những vân vi đau đớn thế về thời mà chúng ta đang sống. Những vân vi có sức lan tỏa như sóng bể...

Khổng Minh Dụ đã mở đầu tập thơ mới của mình bằng bài tự bạch, với lời tâm sự thực ra không mấy điển hình cho những người thành công:

“Cái nghiệp văn chương là như thế,
Số phận nhận gian - số phận mình.
Ước chi mãi được là con trẻ,
Để khỏi đau đời, đau kiếp văn...”

Bìa tập thơ Nỗi niềm
Bìa tập thơ Nỗi niềm

Có lẽ nếu không mang trong mình tố chất văn nhân bẩm sinh, chắc Khổng Minh Dụ đã không phải cảm thán như thế. Nhìn từ bên ngoài, ông dường như không có lý do để phải tư lự đến vậy. Nhưng trái tim người cầm bút đã khiến ông không thể không nhạy cảm với thực tế có vẻ như đang ngày càng nảy sinh nhiều lý do để chúng ta không thể an tâm mà khoanh tay thúc thủ. Chính vì thế những câu thơ của Khổng Minh Dụ trong Nỗi niềm và đồng đội luôn thấm đẫm những dằn vặt và chua xót. Và có lúc kèm theo sự bất lực, tìm về Góc khuất:

“Chẳng còn đường tới bậc cao
Ta đành ngồi dưới đất
Dưới đất rồi
Cũng chỉ còn một góc khuất
Góc khuất trước thênh thang đấu trường”

Cũng rờn rợn khi đó là tâm sự của một vị tướng về hưu, từng qua biết bao nhiêu trận chiến đấu ác liệt và cả đẫm máu với kẻ thù trong chiến tranh bảo vệ tổ quốc. Hóa ra là thời bình rồi vẫn còn có những trận chiến khác không kém phần nguy hiểm và bất trắc... Và chính vì thế nên trái tim người lính trong lồng ngực ông tướng không thể biết tới sự nghỉ hưu, không thể nào bình yên được, một khi còn những chuyện bất công và hắc ám tồn tại... Khổng Minh Dụ đã không né tránh những tình tiết chênh vênh dễ bị suy diễn theo kiểu chụp mũ nếu người đọc nào đó có định kiến hay có thói quen suy diễn quá đà theo kiểu nâng quan điểm. Không thể nào dửng dưng khi đọc Tản mạn mùa Vu Lan của ông:

“Cuộc sống muôn màu muôn mặt,
Nghĩ tình đậm nhạt như không.
Oan khiên tấm lòng ngay thật,
Lọc lừa tội hóa thành công.

Sống giữa bể đời bon chen,
Thật, giả ai lường hết được.
Cái ác - hòn đạn mũi tên,
Cái thiện - bọt bèo bóng nước…

Ta ru ta vào lãng quên
Bao nỗi đau đời đè nén
Quên đi những gì phù phiếm
Có chăng còn lại ưu phiền...”

Cái khổ là ở chỗ, “đã mang lấy nghiệp vào thân” (Nguyễn Du), Khổng Minh Dụ không thể nào dửng dưng quên lãng “những nhiệm vụ còn dang dở” trong chiến trường nhân văn của người cầm bút. Khúc hát Trương Chi của ông không phải tâm sự của người bị phụ tình yêu đôi lứa mà là ở một cấp độ cao hơn, khác hơn của người tới cuối nẻo đường càng ngộ ra được sự trớ trêu của thực tại:

“Giặc tan,
Đất nước ca khúc khải hoàn
Bao thứ bon chen ập tới
Xung quanh chiếc ghế - quyền uy

Quá khứ lãng quên
Công bằng, công lý đo bằng nén bạc, đồng tiền,
Ta mang nỗi đau đời trước nhân tình thế thái
Thảo dân buồn ôm khúc hát Trương Chi...”

Thực tế xung quanh đang có nhiều hiện tượng khiến những câu thơ Khổng Minh Dụ căng lên trong những thảng thốt cay đắng. Nhưng ông không bi quan. Ông dựa vào quá khứ để củng cố tâm thế thời hiện tại. Sử dụng cái tên tiểu thuyết quen thuộc Ăn mày dĩ vãng của nhà văn quân đội Chu Lai như một  thuật ngữ, Khổng Minh Dụ đã tuyên ngôn:

“Ta một kẻ ăn mày dĩ vãng,
Cái dĩ vãng khổ đau nhưng rất đỗi tự hào
Nguyện hiến cả cuộc đời cho con đường ta đã chọn
Nên buồn khổ đến tột cùng mà cuộc sống vẫn thanh cao

Xin đừng hỏi vì sao! Vì sao?...
Trước nhiễu nhương cùng bao điều ngang trái
Ta vẫn vô tư âm thầm nhẫn nại
Cái vô tư của đứa ăn mày nơi dĩ vãng thanh cao...”

Buồn. Nhưng đó là nỗi buồn mang ánh sáng, nỗi buồn thanh lọc...

Nói một cách công bằng, Khổng Minh Dụ làm thơ không quá dụng công. Ông chỉ đơn giản bộc bạch những con sóng cảm xúc và suy tư bất ngờ cồn lên trong lòng mình thành câu chữ. Nhưng không phải vì thế mà sức lay động của thơ Khổng Minh Dụ lại bị suy giảm. Giá trị của thơ lắm khi chính là ở sự chân thành...

Thơ Khổng Minh Dụ chỉ dịu lại khi nhắc về những đồng đội cũ, kỷ niệm cũ. Và đó cũng là phần trong trẻo của tập thơ mới... Nhưng ngay ở những bài thơ viết về đồng đội với nụ cười tươi, ta có thể cảm nhận sau đó vẫn song hành một nỗi đau thế sự mà chẳng biết đến bao giờ mới may ra trở thành thanh thản...

Minh Huyền

Các tin khác

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Bắc Cực, “nguồn nhiệt” cạnh tranh đang sôi dưới lớp băng

Băng đang tan nhanh hơn và Bắc Cực cũng “hiện ra” rõ hơn trong vị thế một trung tâm mới của cạnh tranh địa chính trị, nơi các cường quốc vừa ra sức tìm kiếm lợi ích kinh tế - an ninh cho riêng mình, vừa buộc phải hợp tác để bảo vệ một trong những “điểm tựa khí hậu” mong manh nhất của Trái đất.

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Tái thiết Syria: không chỉ là hàng trăm tỷ USD

Sau hơn 13 năm xung đột, con số cần để tái thiết một Syria đổ nát, theo ước tính của Ngân hàng Thế giới (WB), có thể là 216 tỷ USD, hoặc lớn hơn rất nhiều. Nhưng với Syria, thách thức chính trị, kinh tế và an ninh đan xen chặt chẽ, và thành công của tiến trình chuyển tiếp sẽ phụ thuộc vào việc nước này có thể xây dựng được thể chế bao trùm, có tính chính danh, đồng thời ngăn chặn nguy cơ lún vào vòng xoáy bạo lực và chủ nghĩa chuyên chế hay không.

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Nước Đức lúng túng trong việc trấn áp tội phạm tài chính

Đức - nền kinh tế lớn nhất châu Âu, đang rất lúng túng trước làn sóng tội phạm tài chính gia tăng nhanh chóng. Tình trạng nghiêm trọng đến mức Hiệp hội Thẩm phán nước này mới đây phải lên tiếng cảnh báo, nếu không sớm có hành động hiệu quả, Đức sẽ trở thành “thiên đường cho tiền bẩn”.

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Giấc mộng Greenland và giới hạn quyền lực Mỹ

Greenland nhiều lần xuất hiện trong tầm ngắm chiến lược của Washington, từ những ý tưởng trao đổi lãnh thổ thời hậu Nội chiến Mỹ cho tới các toan tính địa chính trị công khai dưới thời Tổng thống Donald Trump. Ẩn sau lớp băng dày của hòn đảo là tiềm năng quân sự, nguồn tài nguyên khổng lồ và những tuyến hàng hải mới đang dần lộ diện. Nhưng cũng tại đó, tham vọng của Mỹ “va chạm” với giới hạn của tình đồng minh phương Tây, luật pháp quốc tế và của một Bắc Cực đang biến đổi nhanh hơn mọi tính toán chiến lược.

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Lợn chồng, lợn mồng lợn cuống

Trong Truyện Kiều, vì ghen nên Hoạn Thư mắng Thúy Kiều:

Con này chẳng phải thiện nhân

Chẳng phường trốn chúa thì quân lộn chồng

Ta hiểu thế nào về từ lộn trong ngữ cảnh này?

Phỏng vấn một cái chén

Phỏng vấn một cái chén

PV: Sống cùng chị Chén quá nửa đời mà chưa được phỏng vấn chị lần nào. Xin chị giới thiệu bản thân với độc giả ngắn gọn nhất có thể!

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Lo cho dân sau nạn lụt năm Nhâm Thìn

Mùa thu năm Nhâm Thìn 1832, miền Bắc bị lũ lụt, mùa màng thất thu, dân nghèo xiêu tán, nhiều người dân tỉnh Hà Nội phải xiêu dạt kiếm ăn vào Thanh Hóa hay ra Hải Dương, Yên Quảng. Triều đình Vua Minh Mạng đã tiến hành nhiều biện pháp cứu trợ.

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Libya: khi hòa giải dân tộc kẹt giữa hai bờ quyền lực

Sau hơn một thập kỷ kể từ khi cựu lãnh đạo Muammar Gaddafi bị lật đổ năm 2011, Libya vẫn chưa thoát khỏi tình trạng chia cắt chính trị và bất ổn kéo dài. Quốc gia Bắc Phi này hiện tồn tại song song hai chính quyền đối lập, một là Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) được Liên hợp quốc và cộng đồng quốc tế công nhận, có trụ sở tại Tripoli, và Chính phủ Ổn định Quốc gia (GNS) ở miền Đông, gắn với Hạ viện Libya đặt tại Tobruk.

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Đừng để tàu cổ Cẩm An lại bị nhấn chìm dưới đáy biển

Gần cuối tháng 12/2023 và đầu tháng 11/2025, vì một sự may mắn nào đó, sóng biển đã hai lần làm lộ diện một phần lớn tàu cổ Cẩm An tại khu vực biển Thịnh Mỹ, phường Hội An Tây, TP Đà Nẵng. Nhưng sự may mắn ấy chưa được cấp thẩm quyền chớp lấy bởi đang vấp phải sự lừng khừng từ nhiều phía. Nếu không chủ động nắm bắt cơ hội do sóng biển hung dữ mang lại, một ngày không xa, tàu cổ Cẩm An mang chứa trong mình nhiều điều bí ẩn về lịch sử, văn hóa… sẽ lại bị nhấn chìm dưới đáy biển.

"Nhảy dù" giữa thời bình

"Nhảy dù" giữa thời bình

Trong các lực lượng tinh nhuệ thì lực lượng nhảy dù là đứng đầu. Tiền tuyến hậu phương sẽ mơ hồ bởi lính dù luôn xuất hiện sau lưng đối phương. Lính dù phải khỏe như hổ, nhanh như sóc, gan đầy mình, thần kinh thép, trí dũng song toàn… Tiêu chuẩn tuyển chọn rất cao.

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Xung quanh một di vật đá đầy bí hiểm ở di chỉ Vườn Chuối

Sau bao năm đối diện với không ít khó khăn, thử thách, thậm chí đôi lúc suýt rơi vào nguy cơ bị "khai tử" bởi dự án xây dựng hạ tầng giao thông, đô thị, đến nay di chỉ khảo cổ học Vườn Chuối (Hà Nội) đã chính thức được định danh là di tích cấp thành phố, mở ra nhiều hướng tiếp cận mới từ góc độ nghiên cứu, bảo tồn và phát huy di sản.

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Cuộc đối thoại về ký ức đô thị

Nếu họa sĩ Nguyễn Thế Sơn kể chuyện Hà Nội bằng nhiếp ảnh phù điêu thì kiến trúc sư Trần Huy Ánh tiếp cận thành phố bằng trực giác của người “khảo cổ” đô thị. Cuộc đối thoại về những ký ức đô thị trong triển lãm “Những ngã rẽ” đang diễn ra ở ngôi biệt thự Pháp cổ ở Hà Nội gợi mở nhiều suy tư về hồn cốt của đô thị, về di sản trong cơn lốc đô thị hóa hiện nay.

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Nga nhận "món quà lớn" từ cựu thù

Mối quan hệ Nga - Syria đang bước vào một giai đoạn mới, khi chuyến thăm mới nhất của Tổng thống lâm thời Syria tới Moscow đi cùng những cam kết được đánh giá là "món quà địa chính trị" dành cho Điện Kremlin. Trong bối cảnh các cục diện quyền lực ở Trung Đông tiếp tục dịch chuyển, những thỏa thuận này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn phản ánh chiến lược dài hơi của Moscow trong việc củng cố vị thế khu vực và đối trọng ảnh hưởng phương Tây.

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Gaza, nơi sự thật bị chôn vùi dưới bom đạn

Chưa từng có cuộc chiến nào trong lịch sử hiện đại lại cướp đi mạng sống của nhiều nhà báo như ở Gaza. Chỉ trong 2 năm, hơn 200 phóng viên và nhân viên truyền thông đã ngã xuống, biến vùng đất nhỏ bé ven Địa Trung Hải thành nơi nguy hiểm nhất hành tinh cho tự do báo chí. Không chỉ là chết chóc, Gaza còn là minh chứng cho một sự thật đáng sợ khác: khi nhà báo bị giết, thế giới sẽ bị tước đoạt quyền được biết.

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Nước Anh có thực sự bị “xâm lược”?

Cuộc biểu tình với hơn 100.000 người tham gia tại London vừa qua đánh dấu bước ngoặt mới của phe cực hữu trong việc đưa vấn đề nhập cư thành trung tâm chú ý trên chính trường Anh. Mặc dù những người biểu tình khẳng định đất nước đang "bị xâm lược", nhưng đằng sau những khẩu hiệu mạnh mẽ ấy là gì? Liệu đó có phải là sự thật hay chỉ là chiến lược chính trị của một phong trào đang lớn mạnh?

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

Hai câu hỏi từ vụ học sinh hành hung giáo viên

"Buồn" và "shock" là những gì mà cộng đồng nhận xét về vụ nam sinh lớp 7 túm tóc, nhấn đầu cô giáo ngay trong lớp học ở trường THCS Đại Kim, Định Công, Hà Nội. Trớ trêu thay, vụ việc đó lại xảy ra ngay sau khi Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định về khen thưởng và xử phạt học sinh vừa được ban hành.

Bạn thân yêu

Bạn thân yêu

Ta thường nghe câu "Đời chẳng ai cho không ai cái gì bao giờ". Thế mà có những mối quan hệ người trao đi không hy vọng gì nhận lại, bởi hoàn cảnh người nhận như tận cùng của hoạn nạn.

Phỏng vấn một KOL

Phỏng vấn một KOL

PV: Xin chào anh KOL! Anh cho độc giả một hình dung ngắn gọn về công việc của mình được chứ?