Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương là quần thể di tích Quốc gia đặc biệt. Nơi đây gắn bó mật thiết với cuộc đời và sự nghiệp của Anh hùng dân tộc Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn; Anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi; Là chốn tổ của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm thời Trần; Nơi tu hành, viên tịch của Thiền sư Huyền Quang - vị tổ thứ 3 của thiền phái Trúc Lâm.
Hằng năm, tại khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc có 2 kỳ lễ hội mùa xuân và mùa thu, thu hút hàng vạn nhân dân và phật tử từ mọi miền đất nước hành hương về tưởng niệm các bậc vĩ nhân. Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại và phát triển, lễ hội Côn Sơn - Kiếp Bạc trở thành lễ hội truyền thống không thể thiếu trong đời sống tâm linh của dân tộc.
Sau lễ Cáo yết (xin phép mở hội) diễn ra vào ngày 3/9 (ngày 10/8 ÂL), lễ đúc tượng La Hán chùa Côn Sơn diễn ra vào 8/9 (ngày 15/8 ÂL) mở đầu cho các hoạt động lễ hội mùa Thu năm 2014. Tiếp đó là lễ rước văn từ Tổ đường chùa Côn Sơn lên đền thờ Ức Trai vào sáng 9/9 (16/8 ÂL), với sự tham gia của đội múa lân, múa rồng, các kiệu rước, kiệu lễ phẩm, cùng hàng nghìn người dân phường Cộng Hòa, xã Lê Lợi, nhân dân thập phương. Với sự chuẩn bị công phu, khoa học, chắc chắn lễ rước sẽ diễn ra trang trọng, tạo thêm chiều sâu tâm linh cho lễ hội.
Lễ tưởng niệm 572 năm ngày mất anh hùng dân tộc, danh nhân văn hoá thế giới Nguyễn Trãi được tổ chức ngay sau khi đoàn rước tập kết lên đền thờ Ức Trai. Có lẽ trong nhiều năm qua, đến nay chúng ta mới tổ chức lễ tưởng niệm Nguyễn Trãi một cách trọng thể, xứng đáng với công lao to lớn của ông đối với lịch sử dân tộc.
Chương trình lễ hội được tiếp nối bằng lễ khai ấn diễn ra vào đêm ngày 9/9 (ngày 16/8 ÂL). Đây là nghi lễ cổ truyền ở đền Kiếp Bạc, theo lệ xưa cứ vào trước ngày đại kỵ của Đức Thánh, chính quyền sở tại cùng các cụ Thủ từ làm lễ đóng ấn vào một tấm lụa màu vàng rồi làm lễ, xong đem ban phát cho khách thập phương.
Ngày 10/9 (ngày 17/8 ÂL) diễn ra nhiều nội dung quan trọng trong chương trình lễ hội năm 2014, buổi sáng là lễ rước bộ truyền thống của nhân dân làng Vạn Yên và Dược Sơn, sau đó là lễ tưởng niệm và khánh thành công trình tu bổ đền Kiếp Bạc. Lễ hội quân trên sông Lục Đầu diễn ra từ 9h - 10h30 là nghi lễ quan trọng, đặc sắc trong lễ hội truyền thống Côn Sơn - Kiếp Bạc. Một điển lễ, với nghi thức trang nghiêm của một mỹ tục, lễ rước bộ và hội quân trên sông Lục Đầu từ nhiều thế kỷ qua đã quy tụ đông đảo quần chúng nhân dân khắp các vùng miền với các khí trượng, cờ hoa… rực rỡ tạo nên cảnh quan hoành tráng, linh thiêng độc đáo hiếm thấy.
Lễ cầu an và hội hoa đăng trên sông Lục Đầu cũng là nét độc đáo của lễ hội mùa thu Côn Sơn - Kiếp Bạc. Lễ hội hoa đăng Kiếp Bạc nhằm mục đích tưởng niệm các anh hùng, liệt sỹ đã hy sinh vì Tổ quốc ở các triều đại. Đặc biệt cầu siêu thoát cho vong hồn tướng sỹ nhà Trần và vong hồn trong cuộc kháng chiến chống giặc Mông Nguyên trên sông Lục Đầu.
Qua đó, cầu cho quốc thái dân an, nhân khang vật thịnh. Một trong những nghi lễ nhằm tôn vinh công lao, uy đức của Đức Thánh Trần trong công cuộc đấu tranh, bảo vệ đất nước là diễn xướng hầu Thánh, diễn ra vào buổi tối các ngày từ 16 -18/8 ÂL. Khép lại chương trình lễ hội mùa Thu Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2014 là lễ giỗ Đức Thánh Trần, được tổ chức vào sáng 20/8 ÂL tại núi Mâm Xôi và đền Kiếp Bạc.
Lễ hội truyền thống Côn Sơn - Kiếp Bạc không chỉ chinh phục du khách bởi các nghi lễ, diễn xướng linh thiêng, đẳng cấp mà còn hấp dẫn bởi các hoạt động Hội đa dạng, phong phú mang tính đặc thù gắn liền tính chất và sự tích nhân vật được thờ phụng ở đây và những chiến công oanh liệt của quân, dân ta trong cuộc kháng chiến chống quân Mông Nguyên xâm lược, như: các trò chơi dân gian, biểu diễn nghệ thuật …
