Đã hết giờ vàng cho phim Việt?

Hình thành khái niệm "Giờ vàng phim Việt", Đài Truyền hình Tp HCM trở thành đơn vị đầu tiên mở cửa cho tư nhân sản xuất phim truyện truyền hình, mà cụ thể là Hãng Lasta với những bộ phim khởi điểm có ít nhiều tiếng vang như "Vòng xoáy tình yêu" hay "Mộng phù du". Đã có không ít lời ra tiếng vào về chuyện truyền hình bán sóng cho tư nhân. Thế nhưng, gạt qua những thị phi không chính đáng, nhìn trực diện vào những tác phẩm được mệnh danh "Giờ vàng phim Việt", tuy những bộ phim chưa có gì đảm bảo chất lượng "vàng" nhưng đã đem lại lợi nhuận cho cả hai đối tác: Đài Truyền hình và Hãng phim tư nhân. Phía Đài truyền hình không phải tốn kinh phí làm phim, chỉ ngồi sắp xếp lịch và thu phí kiểm duyệt, phí trình chiếu… Phía hãng phim tư nhân có cơ hội quảng bá thương hiệu và chạy quảng cáo riêng… Nhất cử lưỡng tiện, một chiến lược tuyệt vời, nếu chỉ xét ở yếu tố doanh thu!

Với vài khoảnh khắc hé mắt thấy mảnh đất màu mỡ trên màn ảnh nhỏ, nhiều hãng phim tư nhân lần lượt ra đời. Ngay cả những công ty vốn đã quen với những hoạt động tổ chức sự kiện cũng trang bị thêm chức năng sản xuất phim như Đất Việt, BHD hay Cát Tiên Sa. Sự hăng hái của những tư nhân tham gia làm phim truyền hình đã khiến những nhà làm phim công chức của Hãng phim Truyền hình Việt Nam - VFC và Hãng phim Truyền hình Tp HCM - TFS bớt chủ quan và nghiêm túc nhìn lại bản thân. Và chính thực tế cạnh tranh khá quyết liệt ấy đã giúp nội lực những nghệ sĩ phim ảnh của nước ta được phô diễn một cách trọn vẹn. Ưu điểm lộ ra, mà khuyết điểm cũng lộ ra. Bộ phim truyền hình sau thì nhiều tập hơn bộ phim truyền hình trước. Nếu độ dài có thể lấy làm thước đo tin cậy thì phim truyền hình Việt Nam đang phát triển chăng? Đáng tiếc, mọi thứ có chiều hướng ngược lại. Phim truyền hình càng dông dài càng tẻ nhạt, càng ồn ào càng kém cỏi, càng xem lâu càng thấy khó chịu. Nguyên nhân ở đâu và giải pháp thế nào, không thể chỉ trông vào vài cuộc hội thảo mang nặng tính hình thức mà thấu đáo ngọn nguồn!

Danh mục sản xuất phim truyền hình nhiều tập vẫn sôi nổi từng ngày, từng giờ. Những thước phim chọn nhằm thời điểm đông đảo khán giả xem truyền hình để trình chiếu cũng thực sự trăm hồng nghìn tía. Hai khía cạnh ấy đã đủ khẳng định phim truyền hình đang ăn nên làm ra? Đúng, nếu chúng ta cứ tiếp tục lẩn tránh những phép so sánh đơn giản nhất với bạn bè trong khu vực, tiếp tục vuốt ve nhau để vui vẻ cả làng. Đúng, nếu những nhà làm phim không màng đến giá trị nghệ thuật. Đúng, nếu những nhà quản lý xem sự dễ dãi đã là căn bệnh trầm kha của phim ảnh nước nhà. Sở dĩ khán giả chưa có phản ứng mạnh với phim truyền hình vì trên màn ảnh nhỏ, ngoài những gameshow trẻ trung nhí nhảnh, có quá ít chương trình lôi cuốn người xem. Ví dụ, cùng lúc có phim truyền hình Hàn Quốc hay phim truyền hình Trung Quốc ở kênh khác, thì ai dám cam đoan công chúng vẫn kiên quyết chọn lựa phim truyền hình Việt Nam ? Sự thật chứa đựng không ít bẽ bàng và cay đắng, nhưng những người làm phim chân chính không có quyền ậm ừ mãi, không có quyền đong đưa mãi, không có quyền xun xoe mãi! Những người làm phim có tài và có tâm không có quyền từ chối nguyện vọng chính đáng của người dân Việt Nam được xem những bộ phim truyền hình ngày càng hay hơn, hấp dẫn hơn! Muốn vậy, chúng ta phải chân thành và thẳng thắn nói với nhau rằng, những bộ phim truyền hình của chúng ta đầy rẫy sự non nớt, đầy rẫy sự khập khiễng, đầy rẫy sự vụng về!

Một khi tư nhân đã móc túi ra, thì phim truyền hình không thể nào phân bua thiếu tiền hay kinh phí hạn hẹp. Cứ phải lấy tinh thần cầu tiến mà thừa nhận năng lực hạn chế của những nhà làm phim hiện nay thôi! Chưa bao giờ những nhà biên kịch được săn đón và chiều chuộng như bây giờ. Ngay cả Hãng phim Truyền hình Việt Nam - VFC cũng linh hoạt tăng nhuận bút kịch bản cho theo kịp giá vàng. "Tiền thật" thấy rồi, còn "thóc tươi" thì sao? Những cây bút trẻ thất nghiệp và những nhà báo ngại va chạm được trưng dụng để viết kịch bản, thì tìm đâu ra tình tiết gay cấn, tìm đâu ra lời thoại hợp lý? Những nhà sản xuất thừa thông minh để nhận ra không thể hy vọng quá nhiều vào số lượng kịch bản ít ỏi và chất lượng kịch bản khiêm tốn trong nước, họ liền mua bản quyền để khai thác nguồn kịch bản từ nước ngoài. Hàng loạt bộ phim dài tập được thực hiện theo phương pháp tưởng chừng rất khôn ngoan đó. Kết quả chứng minh đạo diễn của chúng ta chưa đủ tầm vóc để kiểm soát bố cục bộ phim một cách mạch lạc, còn diễn viên của chúng ta chưa đủ tinh tế để chuyển tải xúc cảm thẩm mỹ đến người xem. Rõ ràng, nghệ thuật không có đường tắt, không thể có thành tựu từ bất kỳ sự vay mượn nhanh nhảu nào. Đã đến lúc phải tư duy tỉ mỉ một hướng đi đúng đắn cho phim truyền hình Việt Nam dựa trên nền tảng là sự khơi dậy và đánh thức tiềm lực của nghệ sĩ nước nhà.

Dẫu biết phim truyền hình Việt Nam chưa hình thành được bao lâu, chưa chuyên nghiệp hoàn toàn. Thế nhưng, nếu hồn nhiên chấp nhận sự tầm thường và vô vị, thì một ngày không xa chúng ta sẽ chua xót khi an ủi nhau rằng, phim truyền hình có tác dụng giải quyết lao động nhàn rỗi cho lĩnh vực nghệ thuật thứ bảy! Hơn nữa, thử ngoảnh lại nhìn sự hào hứng của công chúng khi chờ đón "Giờ vàng phim Việt" ra đời, sẽ càng thấm thía hơn nỗi thất vọng từ phía người hâm mộ. Có một ý kiến hơi cay nghiệt nhưng không thể không lấy tiêu chí "thuốc đắng dã tật" để lắng nghe. Chuyện rằng, nhiều "ông chủ" loại phim được gọi là "mì ăn liền" ngày xưa khi xem phim truyện truyền hình nhiều tập bây giờ, thì họ thẳng thắn khẳng định phim "mì ăn liền" trước kia của họ còn nghiêm túc, đứng đắn, được chăm nom về quay, về dựng chán vạn lần phim truyện truyền hình cuối hành trình "Giờ vàng phim Việt". Không thể trách những ông chủ thể loại phim "mì ăn liền" dạo nào phản biện "nếu gọi phim thuở ấy của chúng tôi là "mì ăn liền" thì nên gọi phim truyện truyền hình bây giờ là "liền ăn mì", tức cứ bốc bột mì sống sít cho thẳng vào miệng, chả cần gia công, nêm nếm, chế biến gì cả!".

Vì sao "giờ vàng" lại hết vàng nhanh như vậy? E rằng câu hỏi này dễ khiến những nhà làm phim tự ái. Tuy nhiên, có một sự thật phơi bày trước mắt, ngay cả Đài Truyền hình cũng không dám quảng cáo bay bổng về những bộ phim sắp chiếu trên màn ảnh nhỏ. Ngược lại, những bộ phim Hàn Quốc thì được rao hàng bằng những mỹ từ vang dội như "một tác phẩm truyền hình đặc sắc", "nhiều cảnh quay độc đáo", "dàn diễn viên tài ba", "hấp dẫn trong từng tập phim" hoặc "lôi cuốn từ đầu đến cuối". Nghịch lý ấy phải hiểu thế nào nhỉ? Các nhà truyền hình đã thấy ngượng vì sự ngoa ngôn "giờ vàng" khi trực tiếp thưởng thức phim xứ bạn chăng? Xấu hổ bao giờ cũng là một xúc cảm lành mạnh và lương thiện. Chỉ có điều, chính nhà đài còn không dám tin vào chất lượng những bộ phim do mình liên kết sản xuất và thẩm định nội dung, thì làm sao khán giả dám tin?