Cưỡi ngựa đánh bắt hải sản trên biển

Đánh bắt hải sản bằng... ngựa

Vài giờ sau bình minh vào một buổi sáng hè, tiếng ngựa Kelly của ngư dân lão luyện Gregory Debruyne phi nước kiệu qua những con đường xanh tươi của Oostduinkerke vang vọng khắp ngôi làng ven biển cổ kính ở phía tây Bỉ. Kéo một chiếc xe chở đầy đồ nghề đánh bắt và thiết bị để sàng tôm, Kelly - một chú ngựa kéo Bỉ màu nâu - và Debruyne đang hướng đến bờ biển đầy cát của Biển Bắc Hải để đánh bắt tôm.

Debruyne là một người đánh bắt tôm bằng ngựa của Bỉ ở Oostduinkerke - nơi cuối cùng trên thế giới vẫn còn duy trì truyền thống đánh bắt tôm bằng ngựa thay vì thuyền đã có từ nhiều thế kỷ.

“Tôi học cách bắt tôm trên lưng ngựa từ cha tôi khi tôi 11 tuổi,” Debruyne, hiện 27 tuổi, kể với Al Jazeera, khi anh chuẩn bị cùng Kelly đi câu cá trong ngày ở trung tâm làng, gần biển. Hàng chục du khách đang tụ tập xung quanh họ và háo hức theo dõi Debruyne đắp chăn ấm cho Kelly và gắn hai chiếc giỏ màu nâu ở hai bên lưng con ngựa. Anh cũng gắn một chiếc lưới xích vào đuôi ngựa. “Dùng phần sau cơ thể, Kelly sẽ lội qua những con sóng nông của Biển Bắc, cho đến khi nước biển dâng đến ngực con vật, kéo chiếc lưới có một sợi xích ở dưới cùng. Lực kéo này tạo ra một rung động làm xáo trộn những con tôm ở vùng nước nông, thúc đẩy chúng nhảy vào chiếc lưới đang mở rộng”, Debryune giải thích.

4 ngư dân khác và những chú ngựa của họ đã cùng Kelly và Debruyne đến làng biển. Tất cả những người đánh bắt tôm trên lưng ngựa đều mặc áo khoác anoraks màu vàng tươi - áo khoác chống thấm nước dày - và ủng cao su màu đen và đi về phía Biển Bắc trên lưng ngựa của họ. “Tôi hy vọng sẽ quay lại sau khoảng 1 giờ, với một mẻ tôm cá đáng giá”, Debruyne hét lên khi khán giả nhìn anh và Kelly tiến ra biển.

Bắt tôm từ lưng ngựa - nằm trong danh sách “Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại” do Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) duy trì - bắt đầu ở miền bắc Bỉ vào đầu thế kỷ 15 và 16, khi khu vực này nằm dưới sự kiểm soát của các cha xứ Cơ đốc giáo. Mặc dù nghề cũng được thực hành ở Hà Lan, Pháp và một số vùng miền nam nước Anh, chỉ có 12 gia đình ở Bỉ vẫn theo đuổi truyền thống này.

Vào năm 1502, có một tu viện ở Koksijde (nay là Bỉ) và các linh mục muốn có tôm và cá để ăn, một điều mà cộng đồng tôn giáo địa phương rất vui lòng đáp ứng. “Những người nông dân địa phương, những người sở hữu ngựa, quyết định ra biển và bắt tôm và cá rồi dâng cho các linh mục của tu viện. Eddy D’Hulster, người đã làm nghề đánh bắt tôm bằng cách cưỡi ngựa trong 56 năm, chia sẻ với Al Jazeera: "Điều này đã khởi đầu cho hoạt động đánh bắt tôm cá bằng cách cưỡi ngựa". Ngày nay, những người đánh bắt bằng cưỡi ngựa như Debruyne cũng làm việc trên các tàu thương mại để kiếm thêm tiền. Trên tàu, những người đánh cá tôm bằng ngựa cũng đánh bắt các loại cá khác chứ không chỉ tôm.

Bản thân D’Hustler cũng từng làm nghề đánh cá trên tàu, nhưng ông cho biết ông thích đánh bắt tôm trên lưng ngựa hơn vì ông tin rằng tôm nâu ngon hơn khi được đánh bắt từ vùng nước nông của Biển Bắc.

Sống cùng ngựa và biển cả

Đội chiếc mũ lưỡi trai màu xanh nước biển in biểu tượng của một người đánh cá tôm bằng ngựa, D’Hulster, 81 tuổi, đang ngắm nhìn những chiếc áo khoác anorak màu vàng tươi của Debruyne và những người đánh cá khác cùng những chú ngựa của họ ngoài biển và hồi tưởng về lần đầu tiên ông đánh cá theo cách như vậy.

“Tôi bắt đầu đánh bắt tôm trên lưng ngựa nhờ một câu chuyện tình yêu”, ông cười. “Tôi đã gặp một cô gái xinh đẹp trong làng và biết rằng cha cô ấy là một người đánh bắt tôm bằng ngựa. Tôi bắt đầu học truyền thống này từ ông ấy khi tôi khoảng 18 tuổi, để gây ấn tượng với con gái ông ấy. Chúng tôi đã sớm kết hôn, điều đó thật tuyệt”. “Nhưng đây cũng là khởi đầu cho một câu chuyện tình lớn hơn trong cuộc đời tôi, điều đó luôn khiến tôi cảm thấy mình như vị vua của thế giới - câu tôm trên lưng ngựa!” - ngư dân lão thành thốt lên.

Tôm do những người đánh bắt bằng lưng ngựa ở Biển Bắc có màu nâu xám và được gọi là tôm nâu. Chúng được tìm thấy ở vùng nước nông của biển và người Bỉ coi chúng là loại tôm ngon nhất thế giới vì hương vị ngọt và mặn.

“Khi tôi bắt đầu đánh bắt cá, đó là đầu mùa xuân và Biển Bắc khi đó tràn ngập tôm nâu”, D’Hulster chia sẻ. “Bước vào những con sóng nông của biển, chúng tôi có thể dễ dàng đánh bắt được khoảng 20-30kg tôm và kiếm sống bằng nghề này, giá khoảng 30 franc Bỉ (khoảng 0,75 euro) cho một kg”. Ngày nay, giá một kg tôm là 10 euro (11,11 USD), ông nói, và "đó là loại tôm duy nhất tôi thích ăn".

Niềm đam mê dành cho ngựa và Biển Bắc

Trong khi việc đánh bắt và số tiền họ có thể kiếm được là động lực thu hút những người đàn ông và phụ nữ trẻ ở Oostduinkerke đến với nghề câu tôm trên lưng ngựa, D'Hulster cho biết đối với nhiều người trong số họ, đó cũng là niềm đam mê dành cho ngựa và Biển Bắc "xanh thẳm", nơi duy trì truyền thống lâu đời ở đây.

"Tôm là thứ chúng tôi đánh bắt, nhưng với tư cách là một người đánh cá cưỡi ngựa, bạn phải sống vì ngựa và yêu biển. Khi tôi bắt đầu câu cá, điều tôi yêu thích nhất là con ngựa của tôi, Mina. Nó khoảng 10 tuổi và tôi đã mua nó từ bố vợ. Chúng tôi đã cùng nhau học cách câu tôm", ông nói. Mina mất khi mới 20 tuổi, sau đó D'Hulster mất 6 tháng để huấn luyện một con ngựa khác câu cá. "Mina đã dạy tôi cách yêu biển khơi. Tôi rất nhớ nó, nhưng gia đình tôi hiện sở hữu khoảng 10 đến 20 con ngựa được huấn luyện để câu cá trên biển”, D’Hulster nói.

Giống như Kelly, Mina là một con ngựa kéo xe của Bỉ - một giống ngựa được huấn luyện để làm nông nghiệp. Những người đánh cá bằng ngựa mua ngựa ở các thành phố lớn của Bỉ như Brussels và chọn những con ngựa “ít nổi loạn nhất” để đi cùng họ đánh bắt tôm. Sự tĩnh lặng giúp huấn luyện ngựa dễ dàng hơn để đi qua những con sóng của biển và không bị các sinh vật biển ở vùng nước nông gần bờ làm hoảng sợ.

Mặc dù bất kỳ con ngựa nào cũng có thể được huấn luyện để đánh bắt tôm, nhưng ngựa kéo xe của Bỉ, còn được gọi là ngựa “Brabant” (được đặt theo tên của một tỉnh ở Bỉ) thích vùng nước mặn của Biển Bắc và, cơ thể lớn hơn, khỏe hơn và nhanh hơn các giống ngựa khác, có thể giúp những người đánh cá thực hiện công việc của họ một cách hiệu quả hơn, theo D’Hulster.

Sau hơn 45 phút trên biển, Debruyne và những người đánh bắt tôm cưỡi ngựa khác dần dần bắt đầu quay trở lại bờ. Ngay khi móng guốc ướt của Kelly chạm vào bãi cát Oostduinkerke, nó gầm gừ, dường như tuyên bố sự xuất hiện của mình với tất cả những người đang theo dõi. Debruyne đáp xuống từ lưng ngựa và vội vã tách lưới khỏi Kelly. Một nhóm mòng biển đang bay lượn trên lưới, háo hức xem liệu chúng có may mắn và bắt được một ít tôm không. Debruyne lắc lưới, trông có vẻ đầy tôm. Nhưng khi đổ hết ra, thì thấy lưới chủ yếu là rêu, rong biển và chưa đầy một kg tôm nâu.

"Hôm nay không đánh bắt được gì đáng giá", Debruyne nói trước khi quăng lưới ra biển, bao gồm cả một lượng nhỏ tôm không đáng để làm sạch và nấu ăn. "Chúng tôi đã có một khoảng thời gian tuyệt vời khi câu cá, nhưng tôi sẽ quay lại vào cuối tuần để câu tôm lần nữa", ông nói và lên đường tận hưởng những con sóng biển cùng Kelly và những du khách muốn tạo dáng chụp ảnh cùng ngựa.

Debruyne và Kelly thường đi câu cá 3 lần một tuần trong những tháng mùa hè. Vào tháng 10, mùa câu cá, họ ra biển hầu như mỗi ngày. Họ thường bắt được khoảng 5-6 kg tôm, sau đó nấu chín và bán cho bạn bè và gia đình. “Loại tôm này chỉ để được khoảng 2 ngày và cần phải tiêu thụ ngay lập tức”, Debruyne nói. “Vì sản lượng đánh bắt cũng không nhiều  nên chúng tôi không bán ra thị trường. Nhiều năm trước, bạn có thể đánh bắt được 30kg  và kiếm sống từ đó. Ngày nay, chúng chỉ phục vụ cho mục đích du lịch”, Debruyne nói.

Nỗi lo biến đổi khí hậu

Nhưng vị trí gần biển đã giúp họ có cái nhìn toàn diện về tác động của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái Biển Bắc, và D’Hulster lo lắng về ý nghĩa của điều này đối với tương lai của nghề đánh bắt tôm.

“Số lượng tôm đang giảm. Nếu chúng tôi bắt đầu đánh bắt được ít hơn 3kg tôm, tôi không chắc chúng tôi có thể đánh bắt được gì”, ông nói. “Có lẽ chúng tôi sẽ trở thành những người đánh bắt tôm bằng ngựa và đánh bắt các loài cá khác”. Không có người đánh bắt tôm bằng ngựa nào có thể kiếm sống đàng hoàng từ nghề truyền thống này ngày nay. Họ làm việc trên các tàu thương mại, trong ngành xây dựng hoặc trong lĩnh vực nông nghiệp vào những ngày khác trong tuần.

“Tôi đã mua Kelly với giá khoảng 3.000 euro (3.330 USD) tại Brussels, đây là số tiền lớn. Tôi cũng cần tiền để chải lông và chăm sóc cho ngựa nữa”, Debruyne nói. “Thông qua nghề câu tôm trên lưng ngựa, tôi chỉ kiếm được khoảng 100 euro (111 USD) một ngày. Nhưng tôi yêu ngựa và truyền thống câu tôm này. Vì vậy, tôi không ngại làm thêm những công việc khác để nuôi dưỡng niềm đam mê với truyền thống này”.

“3.000 năm nữa vẫn sẽ đánh bắt cá ở đây”

Các chuyên gia cho biết biến đổi khí hậu đang góp phần làm giảm số lượng tôm ở đây. Theo Cơ quan Môi trường Châu Âu, Bỉ đã trải qua những đợt nắng nóng trong vài năm qua và nhiệt độ bề mặt Biển Bắc đã tăng khoảng 0,3 độ C (0,54 độ F) mỗi thập kỷ kể từ năm 1991. Hans Polet, một nhà khoa học về thủy sản và giám đốc khoa học tại Viện Nghiên cứu Nông nghiệp, Thủy sản và Thực phẩm (ILVO) tại Oostende, Bỉ, giải thích rằng hậu quả của biến đổi khí hậu, biến động thời tiết và sự thay đổi quần thể động vật săn mồi tự nhiên của tôm ở Biển Bắc đã tác động đến toàn bộ quần thể tôm.

"Tôm nâu ở Biển Bắc có tuổi thọ ngắn. Chúng thường sống trong hai năm, điều đó có nghĩa là có rất nhiều biến động về sinh khối vì chúng phụ thuộc khá mạnh không chỉ vào khí hậu mà còn vào thời tiết hàng năm. Thời tiết lạnh và khắc nghiệt sẽ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của chúng và sau đó năm sau sẽ có rất ít tôm", Polet nói.