Con đường để kịch hình thể đến với công chúng: Còn nhiều thách thức

Cho đến lúc này, kịch hình thể đương đại chưa thể là thể loại có người xem "đại trà". Có lẽ, trước mắt phải chọn những người xem là sinh viên, học sinh lớp lớn là chính nhưng lại phải ươm mầm những người xem trong tương lai từ những học sinh nhỏ tuổi hôm nay. Đừng bắt họ xem vội mà dẫn giải họ vào thế giới kỳ ảo của những động tác cơ thể biết nói, bằng các bài tập như kiểu tìm hiểu ngoại khóa của chương trình sân khấu học đường hoặc trong các Câu lạc bộ dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng...

Vừa qua, nhân kỷ niệm 10 năm ngày thành lập Đoàn kịch Hình thể thuộc Nhà hát Tuổi trẻ, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam và Nhà hát Tuổi trẻ đã tổ chức buổi Tọa đàm: "Kịch hình thể đương đại - Thực trạng và phát triển". Nhiều đại biểu đã tranh luận xung quanh những vấn đề liên quan đến kịch hình thể trong đời sống của sân khấu hiện nay như thực trạng, hướng đi cũng như các vấn đề lý luận khác. Song xem ra, sau hơn chục năm du nhập vào Việt Nam , kịch hình thể vẫn là một thách thức đối với chính những người đang làm nghề đầy nỗ lực, đam mê cũng như với khán giả Việt.

Để "hâm nóng" không khí, đêm trước ngày diễn ra cuộc Tọa đàm "Kịch hình thể đương đại - Thực trạng và phát triển", Đoàn kịch Hình thể của Nhà hát Tuổi trẻ đã công diễn vở kịch hình thể "Nguyễn Du với Kiều" của đạo diễn - NSND Lan Hương. Vở "Nguyễn Du với Kiều" ra mắt lần đầu hồi tháng 3/2012 và ngay từ buổi ra mắt đầu tiên, nó đã gây ra những ý kiến khen chê trái chiều và tiếp tục là vấn đề gây tranh luận tại cuộc hội thảo. Người khen thì bảo hay, nhiều ý tưởng độc đáo, đổi mới táo bạo cần cổ vũ; người chê thì bảo nó quá rườm rà, nhiều lời, khó hiểu với thể loại kịch hình thể, chưa kể còn làm sai "Kiều", thậm chí là... hỏng cả "Kiều" với nguyên bản thơ vốn đã ăn sâu vào tiềm thức người Việt. Mới hay, mong muốn tạo được cho kịch hình thể Việt Nam một vị thế chính thức và chuyên nghiệp như chia sẻ của NSND Lan Hương, NSƯT Lê Chức, nghệ sĩ Như Lai vẫn còn... chông chênh lắm. Nhiều người vẫn còn nhớ câu chuyện cách đây nửa năm, việc sáp nhập Đoàn kịch Hình thể với Đoàn kịch Thiếu nhi từng được đề xuất và gây tranh cãi nảy lửa. Một trong những nguyên nhân được nêu ra, đó là kịch hình thể cho đến nay vẫn chưa thực sự phù hợp với thị hiếu của người Việt. Điều đó cho thấy, mặc dù đã qua chặng đường 10 năm, nhưng NSND Lan Hương và các đồng nghiệp của chị vẫn còn quá nhiều việc phải làm.

Cho đến nay, Nhà hát Tuổi trẻ vẫn là đơn vị đầu tiên và duy nhất trong cả nước có Đoàn kịch Hình thể. Phải thừa nhận rằng, kịch hình thể đã mang đến một luồng sinh khí mới cho sân khấu kịch, nhất là trong bối cảnh đìu hiu của sân khấu kịch phía Bắc. Là người tâm huyết với loại hình này, NSND Lan Hương đã phải rất vất vả để xây dựng, chèo chống một Đoàn kịch Hình thể với đội ngũ trên 30 nghệ sĩ như hôm nay, nhưng chính chị cũng thừa nhận sự "kén" khán giả của loại hình nghệ thuật này. Với con số vở diễn kịch hình thể chính thức ra mắt khán giả đã lên tới trên 15 vở, có thể khẳng định hướng đi của loại hình kịch hình thể ở Việt Nam là hoàn toàn đúng và cần được sự ủng hộ của các nghệ sĩ, khán giả và các nhà quản lý văn hóa trong bối cảnh cả chính kịch và hài kịch đều chưa tìm được lối thoát. Thế nhưng, ngay cả vở kịch "hình thể nhất trong các vở kịch hình thể" từng được biết tới là "100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử" được dàn dựng công phu, tốn kém, được các nhà chuyên môn đánh giá cao về tính thể nghiệm nhưng người xem  vẫn thưa vắng. 

Buổi tọa đàm “Kịch hình thể đương đại - thực trạng và phát triển”.

Buổi tọa đàm “Kịch hình thể đương đại - thực trạng và phát triển”.

Trước "100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử", Nhà hát Tuổi trẻ đã xây dựng một số vở như "Giấc mơ hạnh phúc", "Tiếng vọng hành tinh", "Nhật nguyệt thực", "Con bệnh bí hiểm" nhưng những vở diễn này chưa thực sự tạo nên dấu ấn đối với khán giả. Nhưng gần đây, một số vở diễn liên tục được dàn dựng như "Biến vĩ của tình yêu", "Ham-lét", "Khúc ngẫu hứng từ chuyện cô bé bán diêm" và "Stereo man", "Stereo woman", "Tâm linh Việt", "Nguyễn Du với Kiều", "Tôi ơi, đừng tuyệt vọng"... kịch hình thể đã có hiệu ứng tốt hơn đối với khán giả. Đoàn kịch Hình thể hiện đang sở hữu một dàn diễn viên trẻ đẹp với những cái tên như Hoàng Tùng, Hoài Nam, Như Lai, Công Dũng, Hoài Nam, Như Quỳnh, Thu Hà..., nhưng để "làm nóng" sân khấu, khiến khán giả bỏ tiền ra mua vé xem  kịch hình thể không phải là công việc một sớm một chiều. Thực tế, hàng chục năm nay, đối với các vở diễn thể loại hình thể cho thấy, nếu không có được tài trợ để diễn miễn phí như trường hợp của "Stereo man",  "Stereo woman" thì vở diễn cũng chỉ được thực hiện vài buổi tại nhà hát và khán giả chủ yếu là khách mời, là "người trong nhà" xem với nhau. Ngay cả những vở có chất lượng, được các nhà phê bình đánh giá cao, được báo chí "ưu ái" như "100 phút cuối cùng của Hàn Mặc Tử", "Biến vĩ của tình yêu", "Ham-lét"... cũng chỉ "khấm khá" hơn một chút. Trong bối cảnh ấy, càng thấy trân trọng việc NSND Lan Hương cùng các nghệ sĩ trẻ của đoàn quyết tâm theo đuổi và nuôi dưỡng ngọn lửa nhiệt tình đối với một thể loại kịch dù đã đến Việt Nam khá nhiều năm nhưng vẫn còn là điều bỡ ngỡ với đa số khán giả.

Cách đây ít lâu, vở diễn "Tôi ơi đừng tuyệt vọng" về chủ đề phòng chống bạo lực gia đình nhân ngày Thế giới phòng chống bạo lực gia đình đã thu hút sự quan tâm của nhiều người. Các nghệ sĩ muốn thông qua kịch hình thể góp phần thay đổi ý thức của cộng đồng về một vấn nạn xã hội cho đến nay vẫn còn nóng bỏng ở nhiều nước trên thế giới. Sự đón nhận đầy hào hứng của khán giả đối với "Tôi ơi đừng tuyệt vọng" trong buổi diễn sắp đặt ngoài trời hay trước đây là các vở kịch ngắn "Stereo man", "Stereo woman"... dường như đã xác định cho kịch hình thể Việt Nam một hướng đi, đó là hướng tới các nhóm "khán giả ngoài trời" như học sinh các khối lớn, sinh viên các trường đại học, nhóm phụ nữ, trẻ em... chứ không nên chỉ bó hẹp trên sân khấu truyền thống. Và với cách làm này thì thực sự Đoàn kịch Hình thể của Nhà hát Tuổi trẻ đã ít nhiều gặt hái được những thành công, được một số tổ chức quốc tế quan tâm, hỗ trợ về kinh phí nên cũng phần nào đỡ khó khăn hơn. Nhưng theo chia sẻ của nghệ sĩ Như Lai, anh vẫn phải "xoay xỏa" đủ kiểu để có thể thỏa mãn và nuôi dưỡng niềm đam mê của mình như dựng tiểu phẩm hài, dựng xiếc...

NSND Phạm Thị Thành: "Nên chú trọng vấn đề tìm khán giả"

Xem vở "Nguyễn Du với Kiều" do Lan Hương làm đạo diễn, nhiều người nói với tôi rằng nó khó hiểu quá, không hợp với nội dung vốn có của "Truyện Kiều" của Nguyễn Du. Nhưng tôi lại đánh giá cao sự mạnh mẽ tìm tòi và sáng tạo của Lan Hương. Tôi từng xem Lan Hương diễn "Giấc mơ hạnh phúc" khi cô ấy còn rất trẻ và thật mừng là sau này Lan Hương đã hoàn chỉnh nó, nâng nó lên thành một vở kịch hình thể và khi đem đi dự Liên hoan Sân khấu ở Sơn Đông (Trung Quốc) đã đoạt giải đặc biệt. Theo tôi, quan trọng nhất đối với kịch hình thể hiện nay là vấn đề tìm khán giả. Kịch hình thể nên đi diễn nhiều vào quần chúng, hướng đến các đối tượng là sinh viên, khách nước ngoài và trẻ em. Với "Tâm linh Việt" hay một số vở diễn của Như Lai mà gần đây hướng đến các nhóm cộng đồng như đối tượng đồng tính nam, đồng tính nữ hay vấn đề bạo hành đối với phụ nữ thì diễn ở các sân khấu ngoài trời chắc chắn là đông khán giả hơn trong khán phòng nhiều và chắc chắn nó sẽ đem lại thành công lớn hơn từ sự tương tác tốt với khán giả.

NSƯT Lê Chức: "Ngại gì mà không phá cách đi tìm tiếp?"

Cho đến lúc này, kịch hình thể đương đại chưa thể là thể loại có người xem "đại trà". Có lẽ, trước mắt phải chọn những người xem là sinh viên, học sinh lớp lớn là chính nhưng lại phải ươm mầm những người xem trong tương lai từ những học sinh nhỏ tuổi hôm nay. Đừng bắt họ xem vội mà dẫn giải họ vào thế giới kỳ ảo của những động tác cơ thể biết nói, bằng các bài tập như kiểu tìm hiểu ngoại khóa của chương trình sân khấu học đường hoặc trong các Câu lạc bộ dành cho thanh thiếu niên, nhi đồng. Nếu dừng ở con số 10 năm để nhìn lại thì: Nỗi đam mê và cả sự hy sinh cho nghệ thuật kịch hình thể của Lan Hương và các cộng sự không nhỏ. Tuy nhiên, vẫn chưa có nhiều người biết, hiểu và yêu kịch hình thể. Đã xác định thể loại này có cơ sở sáng tạo tự do hơn thì ngại gì mà không "phá cách" tìm tiếp? Đương nhiên, đoàn kịch hình thể và các nghệ sĩ cần có một chỗ dựa vững chắc là Nhà hát Tuổi trẻ với định hướng nghệ thuật của mình trong việc đi tìm các phong cách sáng tạo và ngôn ngữ nghệ thuật cho người xem hôm nay và tương lai - những khán giả thông minh và hiện đại hơn mỗi ngày.

N.H.

Các tin khác

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Tin vui cho những nghệ sĩ âm nhạc dân tộc Việt Nam là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phê duyệt đề án xây dựng Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam vào ngày 22/4/2026 với quyết tâm triển khai ngay trong năm nay và dự kiến tổng kết vào năm 2031. Đây là một quyết định đúng đắn (dù hơi muộn) và cho thấy rõ chủ trương đầu tư cho phát triển văn hóa trong giai đoạn hiện tại.

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Tạo sức bật cho văn nghệ sĩ sáng tạo

Thành phố Hồ Chí Minh sẽ đẩy mạnh việc quảng bá, giới thiệu các tác phẩm nghệ thuật tiêu biểu thuộc các loại hình ca múa nhạc, kịch nói, cải lương, hát bội, xiếc, múa rối.

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Hiện hữu như “cái gì đó” và “không gì cả”

Nỗi sợ lớn nhất của tôi là gì? Là không gì cả. Phần lớn thời gian của tôi được dành để nỗ lực chứng minh rằng mình đáng được nhớ đến. Làm việc chăm chỉ hơn, mơ lớn hơn, nói “có” với những cơ hội - kể cả khi chúng vắt kiệt mình.

Kiến tạo văn hóa số

Kiến tạo văn hóa số

Người viết cho rằng: AI tạo sinh có thể cắt ghép, được dựng nên những hiện thực chưa từng có theo ý muốn của chúng ta. Giờ đây, thay vì nheo mặt để nhận diện tem mác, dấu hiệu hàng fake trên hàng hóa thì đến lúc đắn đo trước những tác phẩm: Liệu bài thơ này, bản nhạc kia, bức tranh nọ... có dấu hiệu can thiệp của AI hay không? Chúng ta sống với AI hay chúng ta sống bằng AI? Một câu hỏi khó trả lời.

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Sự hỗn loạn sắp chấm dứt?

Trong tháng 3/2026 vừa qua, số lượng các bản ghi âm bị từ chối phát hành qua nền tảng Tunecore của Công ty Believe đột nhiên tăng vọt. Và, tất cả những bản phát hành bị từ chối ấy đều có một điểm chung: đó là những bản nhạc được tạo ra bởi AI.

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Cơ hội mới cho hoạt động sáng tạo văn hóa

Chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và phu nhân đã thành công tốt đẹp vào ngày 17/4, song báo chí trong và ngoài nước vẫn tiếp tục có nhiều bài viết đặc sắc, khẳng định quan hệ truyền thống gắn bó mật thiết giữa hai Đảng và nhân dân hai nước Việt Nam - Trung Quốc cũng như tầm nhìn, định hướng trong việc nâng tầm kết nối chiến lược giai đoạn phát triển mới.

Mệnh lệnh của niềm tin

Mệnh lệnh của niềm tin

Hôm nay, cũng như mọi ngày, tôi dậy rất sớm, ngồi bên ly cà phê và lướt nhanh trên màn hình smartphone. Có lẽ, giờ này nhiều người cũng giống tôi tìm sự khởi đầu cho ngày mới bằng việc nhật tin tức sau một đêm - nguồn năng lượng mới từ sự trong trẻo tinh khôi của thiên nhiên và sự hào hứng của tinh thần.

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Văn hóa là động lực tăng trưởng mới

Tin vui cho giới làm phim Việt là tính đến trưa 10/4, theo thống kê của Box Office Vietnam (BOVN - trang web độc lập chuyên tổng hợp, phân tích và thống kê dữ liệu doanh thu phòng vé, số lượng vé và suất chiếu trên toàn lãnh thổ Việt Nam), phim "Hẹn em ngày nhật thực" của đạo diễn Lê Thiện Viễn đã thu về hơn 81 tỉ đồng sau khi bắt đầu công chiếu từ cuối tháng 3 và vẫn đang giữ vững vị trí đầu bảng xếp hạng doanh thu phòng vé Việt (tính theo ngày).

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Luật hóa để bảo vệ "tài năng nhí"

Chuyện ồn ào trên mạng xã hội liên quan đến nữ ca sĩ Thiện Nhân và gia đình của cô chắc chắn là một chuyện không vui chút nào, đặc biệt là khi soi chiếu bằng các giá trị văn hóa Á Đông vốn coi trọng nền tảng tình cảm gia đình, quyến thuộc hơn là tài sản.

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

“GATO” - gieo mầm xấu độc!

Gần đây trong tiếng Việt có từ mới “GATO” nhanh chóng trở nên phổ biến. Viết tắt của “ghen ăn tức ở”, dịch sang tiếng Tây, tương đương từ “đố kỵ” - một trạng thái cảm xúc tiêu cực, khó chịu, ghen ghét, cay cú trước thành công, danh tiếng người khác.

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Văn học Việt Nam trong kỷ nguyên dịch chuyển

Trong bối cảnh văn hóa đọc Việt Nam đang chứng kiến những chuyển động chưa từng có, một hiện tượng nổi bật là sự trỗi dậy mạnh mẽ của sách ngoại văn, đặc biệt là qua các hiệu sách độc lập (indie) có giám tuyển. Không chỉ phản ánh nhu cầu cập nhật tri thức toàn cầu của lớp độc giả trẻ, hiện tượng này còn đặt ra những câu hỏi mang tính chiến lược về con đường đưa văn chương Việt Nam ra thế giới.

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Tôn vinh những giá trị văn hóa đích thực

Sở Văn hóa và Thể thao TP Hồ Chí Minh ban hành văn bản chấn chỉnh hoạt động biểu diễn, trong đó nhấn mạnh yêu cầu chấm dứt tình trạng hát nhép trên sân khấu. Việc này đã nhận được sự đồng thuận cao, không chỉ từ phía những nhà quản lý văn hóa mà cả với những người trực tiếp hoạt động biểu diễn, doanh nghiệp tổ chức biểu diễn.

AI - Tìm đâu ra người thật?

AI - Tìm đâu ra người thật?

Trí tuệ nhân tạo (AI) đã và đang thay đổi cách sách đi từ tay tác giả đến bạn đọc từ khâu sáng tác và biên tập đến in ấn và marketing. Không phải ai cũng hoan nghênh sự thay đổi này, và quả thực là ngoài một số lợi ích nhất định, việc sử dụng AI tràn lan cũng đem lại nhiều vấn đề làm đau đầu các nhà xuất bản, đơn cử như việc con người để cho AI thay thế tác giả và biên dịch viên.

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Đàm Khánh Phương: “Không bao giờ thơ chịu nước bán rao”

Trong đám tang nhà thơ Đàm Khánh Phương tại nhà tang lễ Đức Giang hôm ấy, ngoài nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - có mặt và sau đó đọc điếu văn - tôi thấy không nhiều các nhà văn, nhà thơ khác đến đưa tiễn. Phương ít bạn, hay là khi khỏe mạnh, Phương đã có những điều làm bạn bè khó cảm thông?  

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Hầm trú ẩn của nhà thơ trong thời đại AI

Năm 2001, đạo diễn Steven Spielberg ra mắt bộ phim “A.I. - Artificial Intelligence”, kể về cậu bé robot David được lập trình để yêu thương vô điều kiện. Khi người mẹ nuôi bỏ rơi cậu giữa rừng, David bắt đầu hành trình 2000 năm đi tìm một ngày được sống bên bà. Khi những sinh vật tiến hóa đánh thức cậu giữa tàn tích băng giá, điều David xin không phải tri thức hay quyền năng, mà chỉ là một ngày được yêu thương.

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Bảo đảm quyền thụ hưởng văn hóa

Động viên đội ngũ văn nghệ sĩ sáng tạo luôn là một trong những chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước ta trong quá trình xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc.

Văn hóa soi đường quy hoạch

Văn hóa soi đường quy hoạch

Gần đây, có hai sự việc nhận được khá nhiều sự quan tâm của dư luận, và vẻ bề ngoài, hai sự việc ấy không hoàn toàn liên quan tới nhau nhưng sâu trong bản chất, chúng lại có một điểm chung.

Sống để kết nối yêu thương

Sống để kết nối yêu thương

Sống là để kết nối những yêu thương, bởi cuộc sống có biết bao nhiêu điều đáng yêu mà chúng ta không thể kể tên hết được. Đó là một cảm nhận của người viết có được mỗi khi quan sát và lắng nghe từng thanh âm của cuộc đời. Dẫu biết hằng ngày vẫn xuất hiện cái ác, cái xấu nhưng còn có biết bao người tốt, bao hành động cao cả.

“Cái chết” của sách bìa mềm

“Cái chết” của sách bìa mềm

Cuộc cách mạng văn học hiện đại có sự đóng góp không hề nhỏ của sách bìa mềm. Những quyển sách bìa mềm được bày bán khắp mọi nơi với giá cả phải chăng đã đưa văn học đến với tất cả mọi thành phần trong xã hội.

Quyết liệt phát triển văn hóa

Quyết liệt phát triển văn hóa

Diễn biến mới nhất của việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, do Tổng Bí thư Tô Lâm thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành ngày 7/1/2026, đó là Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam đã có cuộc họp đầu tiên, trong tuần qua, với nhiều nội dung quan trọng.