Những ngày qua, sự cố vỡ đập chắn nước thải rửa quặng của Xí nghiệp Khai thác quặng sắt Nà Lũng, xã Duyệt Trung, thị xã Cao Bằng (thuộc Công ty Khoáng sản luyện kim Cao Bằng) đã gây xôn xao dư luận. Theo những người dân ở xã Duyệt Trung cho biết, tối 5/11, họ thấy cơn lũ bùn đỏ tràn qua gây ngập ruộng đồng, đường sá và hàng chục nhà dân. Lũ bùn tràn nhanh đến mức, người dân không kịp sơ tán đồ đạc trong nhà, có gia đình bị bùn ngập dày đến 1 mét.
Những ngày sau, giao thông ở khu vực này bị ảnh hưởng nghiêm trọng do lũ bùn để lại. Mặc dù máy xúc đã được điều đến để xúc bỏ đất bùn đi nhưng con đường dân sinh vào mỏ Nà Lũng vẫn bị ách tắc, bùn đất tiếp tục tràn xuống khiến người và xe máy không thể qua lại. Hai bên bờ con suối Nà Khoang qua đây cũng tràn ngập bùn, có nhiều chỗ không xác định được độ dày của lượng bùn tràn,… Điều này gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường, đất canh tác và đời sống của người dân.
Sáng 9/11, nhóm phóng viên theo Đoàn kiểm tra của Phòng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường xuống địa bàn xã Duyệt Trung thấy gần 30 công nhân và hai máy xúc khắc phục, làm việc với tinh thần khẩn trương.
Ngày 7/11, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Cao Bằng đã làm việc với Xí nghiệp khai thác quặng sắt Nà Lũng để xác định nguyên nhân của vụ vỡ đập và tìm giải pháp khắc phục. Xí nghiệp đã thừa nhận sự cố vỡ đập là do bờ đập được xây dựng từ năm 2005 nhưng không được gia cố một cách cẩn thận nên móng đập bị thủng.
Ngoài ra, theo Chi cục Bảo vệ Môi trường (thuộc Sở Tài nguyên Môi trường), đập chắn thải số 4 (nơi bị vỡ ngày 5/11) do Xí nghiệp Khai thác quặng sắt Nà Lũng tự ý xây dựng năm 2005. Đập này cũng nằm ngoài phạm vi đất được cấp, không có bản vẽ thiết kế cũng như báo cáo tác động môi trường. Tại thời điểm đó, Thanh tra Sở Tài nguyên và Môi trường đã lập biên bản xử phạt và yêu cầu hoàn chỉnh mọi thủ tục. Tuy nhiên, qua 5 năm, các thủ tục trên vẫn chưa được hoàn tất.
Theo đồng chí Vũ Quang San - Đội trưởng đội 2 của Phòng Cảnh sát môi trường cho biết: Tháng 1/2010, lực lượng Cảnh sát môi trường đã có 3 lần kiểm tra, lượng bùn trong hồ đã cao hơn máng tràn, thường xuyên rò rỉ ra ngoài. Cảnh sát môi trường đã yêu cầu Xí nghiệp tạm dừng khai thác và xử lý hiện tượng bùn rò rỉ ra từ đập số 4...
Được biết, đây không phải là lần đầu tiên Xí nghiệp Khai thác quặng sắt Nà Lũng đổ bùn thải thẳng ra ngoài môi trường. Năm 2008, xí nghiệp này đã bị Ủy ban nhân dân tỉnh xử phạt 50 triệu và Công an tỉnh xử phạt 9 triệu đồng vì vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường. Nhóm công nhân vi phạm khai rằng, lãnh đạo xí nghiệp nghe dự báo thời tiết là sẽ có mưa lũ nên đã ra lệnh cho xả thải trước. Tuy nhiên, năm đó mưa lũ không về nên hành động xả thải trộm này đã bị lộ và bị bắt quả tang.
Ngay sau khi vỡ đập số 4, Xí nghiệp đã khẩn trương khắc phục sự cố bằng cách dùng máy xúc múc khoảng 400m3 đất gia cố đập. Tuy nhiên đây mới chỉ là giải pháp trước mắt. Lực lượng Cảnh sát môi trường làm việc với lãnh đạo xã Duyệt Trung cùng kiến nghị: Xí nghiệp sớm khắc phục hậu quả của lũ bùn đỏ và các ngành chức năng, xí nghiệp cần có biện pháp lâu dài về bảo vệ môi trường để cuộc sống của người dân ở đây được đảm bảo. Hiện lực lượng Cảnh sát môi trường đang tiếp tục điều tra làm rõ nguyên nhân để xử lý theo quy định của pháp luật
