Chuyên gia thật, chuyên môn “ảo”

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, nhiều người được gọi là chuyên gia nhưng lại thiếu nền tảng chuyên môn thực thụ. AI đang giúp con người làm việc nhanh hơn, nhưng cũng dần thay thế tư duy độc lập, đặt ra thách thức lớn cho chất lượng lao động tương lai.

Trung Quốc chặn AI trong kỳ thi Gaokao

Từ học sinh ôn thi đến nhân viên văn phòng, AI đang trở thành công cụ không thể thiếu. Nhưng khi máy móc đảm nhận phần lớn công việc tư duy, nhiều người bắt đầu "quen" với việc có câu trả lời sẵn, mà không cần hiểu rõ bản chất vấn đề. Một thế hệ chuyên gia thật nhưng kiến thức ảo đang dần hình thành. Đầu tháng 6 vừa này, Trung Quốc đã bất ngờ vô hiệu hóa hàng loạt công cụ AI như Qwen, Doubao và Yuanbao trong kỳ thi đại học Gaokao để ngăn chặn gian lận.

Chuyên gia thật, chuyên môn “ảo” -0
Sẽ ra sao nếu bác sĩ “ảo” khám chữa bệnh cho người thật? Nguồn: China Daily.

Dù là biện pháp nhất thời, quyết định này làm dấy lên lo ngại sâu sắc: nếu AI có thể giải đề thay học sinh, liệu năng lực thật còn được đào tạo? Không chỉ trong giáo dục, ở nhiều ngành nghề, AI đang hỗ trợ viết báo cáo, lập trình, phân tích số liệu, thậm chí tư vấn chiến lược. Người dùng có thể tạo ra sản phẩm chỉ bằng vài câu lệnh, mà không cần hiểu cách thức vận hành. Theo thời gian, chính những người được gọi là “chuyên gia” cũng mất dần nền tảng chuyên môn thực sự.

Khi AI thay tư duy, năng lực con người bị bào mòn

Theo Tổ chức Lao động Quốc tế ILO, khoảng 14% công việc toàn cầu đang đứng trước nguy cơ bị thay thế bởi AI và tự động hóa. Dự báo của công ty nghiên cứu Anthropic cho biết, tới năm 2030, có thể một nửa công việc văn phòng cấp thấp sẽ biến mất, khi AI đảm nhận phần lớn quy trình lặp lại.

Nguy hiểm hơn, con người không chỉ mất việc, mà còn mất đi kỹ năng. Nhiều nhân viên trẻ hiện nay có thể sử dụng AI để viết báo cáo nhanh chóng, nhưng khi được yêu cầu trình bày quy trình hoặc phân tích sâu, lại lúng túng. Tình trạng này đang tạo ra một lớp nhân sự "rỗng kiến thức", dù hồ sơ năng lực có vẻ hoàn hảo.

Chất lượng thật không thể đến từ kỹ năng đi tắt

Các chuyên gia gọi đây là hiện tượng "chuyên môn ảo" – tức năng lực biểu hiện bên ngoài không phản ánh đúng trình độ thực sự bên trong. Giống như một ngôi nhà xây bằng vật liệu nhẹ, nếu không có nền móng vững chắc, sẽ dễ dàng sụp đổ khi có biến động. AI có thể giúp tăng tốc công việc, nhưng không thể thay thế tư duy phản biện, sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề – những yếu tố cốt lõi để duy trì chất lượng chuyên môn.

Việc sử dụng AI mà không kiểm soát sẽ khiến con người đánh mất năng lực, dẫn tới sự suy giảm không chỉ cá nhân mà cả toàn ngành. Trong ngành y, một số bác sĩ trẻ hiện nay sử dụng AI để hỗ trợ chẩn đoán hình ảnh, lập kế hoạch điều trị và tra cứu phác đồ. Điều này giúp tối ưu thời gian, nhưng cũng dẫn đến tình trạng lệ thuộc.

Một số cơ sở y tế tại Mỹ từng ghi nhận trường hợp bác sĩ không thể đưa ra quyết định lâm sàng khi hệ thống AI tạm ngưng hoạt động, do thiếu khả năng phân tích độc lập. Một nghiên cứu của Đại học Stanford cho thấy 27% sinh viên y khoa dựa vào AI như ChatGPT để làm bài kiểm tra lâm sàng, nhưng lại không thể giải thích cơ sở của quyết định khi bị hỏi ngược.

Những ví dụ này cho thấy, nếu chỉ dựa vào công cụ mà thiếu nền tảng chuyên môn, ngay cả ngành nghề đòi hỏi tính chính xác cao như y tế cũng có thể đối mặt với hậu quả nghiêm trọng.

Làm sao để công nghệ bổ trợ, không thay thế con người?

Giải pháp không nằm ở việc cấm AI, mà là trang bị kỹ năng sử dụng AI có trách nhiệm. Các chương trình đào tạo cần chú trọng vào tư duy phân tích, kỹ năng kiểm tra và xác thực thông tin, thay vì chỉ dạy cách sử dụng công cụ.

Ở cấp độ doanh nghiệp, cần thiết lập cơ chế đánh giá năng lực thực sự, thay vì chỉ dựa vào sản phẩm đầu ra. Trong môi trường học đường, nên khuyến khích học sinh sử dụng AI như một trợ lý, chứ không phải người làm bài hộ.

Về phía chính sách, các quốc gia cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng để quản lý việc tích hợp AI vào lao động, tránh tình trạng “bằng giả, kiến thức giả, năng lực ảo”. Chuyên môn thật cần nhiều hơn một câu lệnh AI. Trong một thế giới nơi AI có thể viết, nói, tính toán thay con người, điều quan trọng nhất không phải là tốc độ hay sự tiện lợi, mà là giữ lại năng lực tư duy và hiểu biết sâu sắc.

Một xã hội phát triển không thể đặt tương lai vào tay những “chuyên gia thật” chỉ biết dựa vào “chuyên môn ảo”. Giữ vững giá trị thật trong kỷ nguyên số là thách thức, nhưng cũng là điều kiện sống còn để con người không bị chính công nghệ mình tạo ra làm lu mờ.

Huy Tuấn

Các tin khác

Đột phá cải cách hành chính, đưa công nghệ về miền di sản

Đột phá cải cách hành chính, đưa công nghệ về miền di sản

Giữa vùng đất cội nguồn Hạ Hòa (Phú Thọ), nơi lưu giữ linh khí Đền Mẫu Âu Cơ, bộ máy chính quyền cơ sở xã Hiền Lương đang quyết liệt trong cải cách hành chính. Nhờ tích hợp mô hình Kiosk AI và chuyển đổi số toàn diện, chính quyền cấp xã không chỉ gỡ "nút thắt" về nhân lực mà còn đánh thức tiềm năng quản trị, đưa dịch vụ công đến gần hơn với người dân bằng tư duy thực tiễn và nhịp đập thời đại.

VNPT – Symphony hợp tác cung cấp dịch vụ truyền dẫn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa năng lực mạng

VNPT – Symphony hợp tác cung cấp dịch vụ truyền dẫn quốc tế, thúc đẩy thương mại hóa năng lực mạng

Ngày 9/11, tại trụ sở Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT), Tổng công ty Hạ tầng mạng (VNPT Net), đại diện VNPT, và Symphony Communication Public Company Limited (Thái Lan) đã chính thức ký kết các thỏa thuận hợp tác cung cấp hạ tầng kết nối quốc tế theo mô hình dịch vụ mạng toàn trình (Network as a Service).

Chủ động bảo vệ học sinh, sinh viên trước cạm bẫy trên không gian mạng

Chủ động bảo vệ học sinh, sinh viên trước cạm bẫy trên không gian mạng

Công an Đồng Nai đang đẩy mạnh phối hợp với ngành giáo dục và các địa phương tuyên truyền, trang bị kỹ năng nhận diện, phòng ngừa lừa đảo, dụ dỗ và xâm hại trên không gian mạng cho học sinh, sinh viên. Qua chiến dịch “Không một mình”, các em được hướng dẫn chủ động bảo vệ bản thân và tìm kiếm trợ giúp khi cần thiết.

Công an TP Huế tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng

Công an TP Huế tổ chức diễn tập ứng cứu sự cố an ninh mạng

Từ các tình huống cụ thể, các đội thi tham gia diễn tập sẽ phân tích nguy cơ, điểm yếu trong từng giai đoạn từ khi xây dựng hệ thống AI; triển khai các biện pháp kỹ thuật nhằm bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, báo cáo sự cố và đề xuất giải pháp khắc phục.

Meta áp dụng AI đoán tuổi để bảo vệ thanh thiếu niên

Meta áp dụng AI đoán tuổi để bảo vệ thanh thiếu niên

Bắt đầu từ tháng này, gã khổng lồ mạng xã hội Meta sẽ mở rộng quy mô toàn cầu cho công nghệ tự động ước tính độ tuổi. Động thái này được đưa ra sau hàng loạt thỏa thuận pháp lý trị giá hàng tỷ USD và những chỉ trích gay gắt về việc các nền tảng của hãng thất bại trong việc bảo vệ thanh thiếu niên khỏi những rủi ro trực tuyến.

AI Kiosk góp phần xây dựng chính quyền số thân thiện

AI Kiosk góp phần xây dựng chính quyền số thân thiện

Hiện diện tại 10 tỉnh, thành phố trên cả nước, mô hình AI Kiosk đang trở thành “trợ lý số” đắc lực, trực tiếp đồng hành tháo gỡ những “điểm nghẽn” thủ tục hành chính tại bộ phận Một cửa cấp cơ sở. Sau 6 tháng vận hành thực tế, giải pháp này đã khẳng định bước chuyển căn bản trong hiện đại hóa hành chính công.

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

Khởi động hành trình chinh phục học bổng “Điều kì diệu của Techcombank” trị giá 1 triệu USD

AI Thực chiến 2026 chính thức lên sóng VTV2, mở màn cuộc tranh tài của 100 đội thi xuất sắc được tuyển chọn từ gần 1.000 hồ sơ trong nước và quốc tế. Chương trình dành học bổng trị giá 1 triệu USD cho đội vô địch, góp phần thúc đẩy phát triển nhân tài trí tuệ nhân tạo (AI) và nguồn nhân lực công nghệ chất lượng cao của Việt Nam.

FPT mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực UAV và kinh tế tầm thấp

FPT mở rộng hợp tác với Nhật Bản trong lĩnh vực UAV và kinh tế tầm thấp

Tại Diễn đàn công tư về hợp tác kinh tế và khoa học công nghệ Việt Nam – Nhật Bản diễn ra ngày 9/11 tại Tokyo, FPT đề xuất năm trụ cột đồng kiến tạo về AI, lượng tử, nhân lực và tài chính công nghệ, đồng thời trao biên bản ghi nhớ hợp tác với các đối tác Nhật Bản về thiết bị bay không người lái (UAV) và kinh tế tầm thấp. Tại triển lãm bên lề, tập đoàn đồng thời giới thiệu sản phẩm chip nguồn và UAV.

 Công an Khánh Hòa vận hành 3 Trụ liên lạc khẩn cấp trên đèo Khánh Lê

Công an Khánh Hòa vận hành 3 Trụ liên lạc khẩn cấp trên đèo Khánh Lê

Với mục tiêu hỗ trợ người dân và du khách trong lĩnh vực an ninh trật tự, an toàn giao thông, chữa cháy và cứu nạn - cứu hộ; nhóm tác giả gồm 3 cán bộ Phòng Quản lý xuất nhập cảnh, Phòng Tham mưu và Phòng An ninh mạng Công an tỉnh Khánh Hòa đã nghiên cứu, chế tạo thành công hệ thống Trụ liên lạc khẩn cấp (SOS) ứng dụng năng lượng tái tạo độc lập và công nghệ viễn thông IoT.

Đông đảo các đại biểu tham dự hội thảo.

Kỳ 1: “Lá chắn” pháp lý cho đô thị thông minh và hạ tầng chiến lược

Trước yêu cầu phát triển bứt phá của TP Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên số, các thách thức an ninh phi truyền thống, tội phạm công nghệ cao và an toàn hạ tầng đô thị đang đặt ra nhiều bài toán hóc búa. Việc Quốc hội xem xét 5 Dự án luật do Bộ Công an chủ trì soạn thảo có ý nghĩa chiến lược đặc biệt. Hệ thống pháp lý đồng bộ này không chỉ tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo “lá chắn” bảo vệ hạ tầng chiến lược và không gian số, mà còn siết chặt quản lý địa bàn từ cơ sở, mang lại cuộc sống bình yên, an toàn cho hơn 14 triệu dân Thành phố mang tên Bác.

“Khu bảo tồn” con người

“Khu bảo tồn” con người

Nhân loại từng mơ về một ngày máy móc có thể suy nghĩ như con người. Giờ đây, khi giấc mơ ấy dần thành hiện thực,con người lại phải chứng minh mình không phải máy móc. Phải chăng chúng ta đang tiến đến một thời đại mà những sản phẩm do con người tạo ra cũng cần được dán nhãn, xác thực và bảo vệ như những giống loài quý hiếm?

Chọn Evo Grand Premia vì “đi nhiều, chi nhẹ”

Chọn Evo Grand Premia vì “đi nhiều, chi nhẹ”

Động cơ 2.250 W, cấu hình 2 pin cho quãng đường tới 262 km giúp VinFast Evo Grand Premia phù hợp với người thường xuyên di chuyển vì công việc. Tiền điện, bảo dưỡng tiết kiệm cùng ưu đãi mua xe 3 triệu đồng tạo thêm lợi thế cho người đang muốn bỏ xăng, lên điện.

Khai mạc Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026

Khai mạc Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026

Sáng 6/11, tại TP Hồ Chí Minh, Diễn đàn và Triển lãm An ninh tài chính số Việt Nam 2026 khai mạc với chủ đề “AI và Niềm tin số: Kiến tạo lá chắn An ninh Tài chính Việt Nam”. Sự kiện tập trung nhận diện những nguy cơ an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu và tài sản trong quá trình phát triển các dịch vụ tài chính số.

Chuẩn bị thành lập Trung tâm AI ứng dụng đầu tiên tại châu Á đặt ở TP Hồ Chí Minh

Chuẩn bị thành lập Trung tâm AI ứng dụng đầu tiên tại châu Á đặt ở TP Hồ Chí Minh

TP Hồ Chí Minh đang phối hợp với Plug and Play và Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh (UEH) chuẩn bị thành lập Trung tâm Xuất sắc về Trí tuệ nhân tạo ứng dụng (AI COE) đầu tiên tại châu Á. Trung tâm dự kiến đặt tại TP Hồ Chí Minh, hướng đến kết nối nghiên cứu, doanh nghiệp khởi nghiệp với nguồn vốn và thị trường quốc tế.

Những con chip “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi

Những con chip “Make in Vietnam”: Bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi

Chiều 3/11/2026, một dấu mốc quan trọng trong hành trình làm chủ công nghệ bán dẫn của Việt Nam được xác lập khi chip bảo mật VGC v1.0, do các kỹ sư Việt Nam tự thiết kế, chính thức ra mắt. Đây không chỉ là thành quả của một nhiệm vụ nghiên cứu khoa học – công nghệ, mà còn là bước tiến chiến lược trong nỗ lực tự chủ công nghệ lõi, từ đó xây dựng nền tảng để từ đó làm ra nhiều con chip khác.

Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Kỳ cuối: Xây dựng “văn hóa số” và sự đồng hành từ gia đình, nhà trường

Nhận diện được nguy cơ và đòn tấn công của tội phạm mạng mới chỉ là bước khởi đầu. Để bảo vệ thế hệ trẻ một cách bền vững trước ma trận cạm bẫy trên không gian ảo, vấn đề cốt lõi là phải xây dựng cho các em một “văn hóa số” chuẩn mực, hình thành bản lĩnh tự vệ số ngay từ trong tư duy. Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan chức năng - nhà trường - gia đình chính là yếu tố quyết định thành công trong sứ mệnh bảo vệ những công dân số tương lai.