Đầu tháng 6 vừa qua, Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch đã tổ chức Hội nghị trực tuyến tại 3 điểm cầu Hà Nội, Đà Nẵng và Tp HCM để lấy ý kiến góp ý cho đề án cấp chứng chỉ hành nghề cho các nghệ sĩ, người mẫu trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật. Hội nghị đã thu hút sự quan tâm của công luận bởi việc cấp chứng chỉ hành nghề cho nghệ sĩ, người mẫu sẽ "động chạm" tới nhiều tổ chức, cá nhân. Trong bối cảnh các sai phạm trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật chưa có dấu hiệu lắng xuốn thì chứng chỉ hành nghề cho nghệ sĩ được kỳ vọng trở thành một công cụ để quản lý và xử lý tốt hơn khi có vi phạm xảy ra. Điều này là cần thiết nhưng ngẫm ra, thế cũng vẫn là chưa đủ...
Cần thì cần thật...
Trước đây, vào năm 1999, thẻ hành nghề cho nghệ sĩ từng được cấp lần đầu tiên, chủ yếu cho các nghệ sĩ hoạt động trong các đoàn nghệ thuật công lập. Tuy nhiên, ba năm sau đó, Chính phủ đã ra Nghị định thu hồi một số "giấy phép con" gây phiền hà và trái với luật hiện hành, trong đó có thẻ hành nghề của nghệ sĩ. Vì thế, ngay từ giữa năm ngoái, khi Cục Nghệ thuật Biểu diễn có đề xuất với Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch về việc khởi động lại dự án này đã vấp phải nhiều ý kiến băn khoăn trái chiều từ phía công luận và giới nghệ sĩ. Song, tại hội nghị trực tuyến vừa qua, Thứ trưởng Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch - ông Hồ Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn Nguyễn Đăng Chương và nhiều cử tọa đã bày tỏ quan điểm ủng hộ và xác định việc cấp chứng chỉ hành nghề là một việc làm bức thiết hiện nay để chấn chỉnh hoạt động biểu diễn cho nghệ sĩ, người mẫu và khắc phục tình trạng "vàng thau lẫn lộn", ai cũng có thể lên sân khấu trình diễn. Ông Nguyễn Đăng Chương nhấn mạnh, việc cấp chứng chỉ hành nghề cũng chính là một cách nâng cao ý thức, đạo đức nghề nghiệp đối với nghệ sĩ, người mẫu, đặc biệt là giới trẻ. Việc cấp chứng chỉ hành nghề cũng được lãnh đạo Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch hứa hẹn sẽ thực hiện theo cơ chế "cởi mở, thông thoáng" đến mức tối đa, tạo điều kiện cho nghệ sĩ có được chứng chỉ một cách nhanh gọn và ít tốn kém nhất.
Rượu là thức uống bị cấm quảng cáo nhưng ca sĩ Hồ Ngọc Hà vẫn công khai đưa vào clip ca nhạc.
Theo đề án, người được cấp chứng chỉ hành nghề sẽ phải đáp ứng các tiêu chí: Có tư cách đạo đức để xuất hiện trước công chúng, có năng lực nghệ thuật để trình diễn trước công chúng và chưa từng bị thu hồi chứng chỉ hành nghề. Theo lộ trình, dự kiến đến đầu năm 2014 sẽ cấp chứng chỉ hành nghề biểu diễn cho tất cả các nghệ sĩ, song trước mắt sẽ ưu tiên cho hai đối tượng thường có nhiều sai phạm hơn cả là ca sĩ và người mẫu. Dự kiến có hai loại chứng chỉ sẽ được cấp: Loại thứ nhất dành cho các nghệ sĩ được đào tạo tại các trường nghệ thuật và có danh hiệu với thời hạn 5 năm; loại thứ hai dành cho các nghệ sĩ không được đào tạo bài bản nhưng có năng khiếu và được công chúng yêu mến với thời hạn 3 năm. Mã số chứng chỉ của mỗi nghệ sĩ sẽ được cấp trùng với mã số thuế thu nhập cá nhân để cơ quan quản lý tiện theo dõi và tránh việc nghệ sĩ trốn thuế thu nhập cá nhân. Nếu nghệ sĩ nào vi phạm trong hoạt động nghệ thuật có thể bị đánh dấu sai phạm bằng cách "bấm lỗ", sẽ bị treo chứng chỉ hành nghề từ 6 tháng đến 2 năm. Nếu vi phạm đến lần thứ 3 hoặc có sai phạm lớn thì có thể bị tước chứng chỉ hành nghề.
Nếu nhìn nhận ở góc độ quản lý, tức là xem chứng chỉ hành nghề là một công cụ để chấn chỉnh các hoạt động biểu diễn ca múa nhạc, trình diễn thời trang đang mọc lên như nấm sau mưa và tỉ lệ thuận với nó là các vi phạm xảy ra liên tiếp hiện nay, thì đây là một chủ trương đúng, một công cụ tích cực để cơ quan quản lý "nắm đằng chuôi" hay "nắm người có tóc". Còn nhớ cách đây chưa lâu, khi nhạc sĩ Ngọc Đại tự thu âm và phát hành album ca nhạc "Thằng mõ" mà chưa có giấy phép, Sở Văn hóa - Thể thao & Du lịch Hà Nội đã 2 lần gửi văn bản mời ông lên làm việc nhưng Ngọc Đại cáo ốm không lên gặp cơ quan chức năng. Trong các cuộc trò chuyện bên lề, Ngọc Đại không ngần ngại nói rằng: "Tôi là một nghệ sĩ tự do, không thuộc biên chế của một cơ quan nào nên việc kỷ luật hay xử phạt cũng... hơi bị khó!". Trong các trường hợp tương tự, nếu có chứng chỉ hay thẻ hành nghề, chắc hẳn việc xử lý các sai phạm này sẽ trở nên dễ dàng hơn..
Chiểu theo các quy định về chứng chỉ hành nghề đã nêu ở trên, nếu thẻ hành nghề đã được cấp cho các nghệ sĩ từng có vi phạm như ca sĩ Đàm Vĩnh Hưng với vi phạm "hôn môi nhà sư", Thu Minh với vi phạm ăn mặc hở hang, phản cảm khi lên sân khấu và gần đây nhất là vụ 11 người mẫu trình diễn trong "Đêm hội chân dài" trong đó có Ngọc Trinh, Thái Hà, Kiều Ngân... vừa bị Sở Văn hóa - Thể thao & Du lịch Tp HCM ra quyết định xử phạt về hành vi mặc trang phục gây phản cảm, không phù hợp với thuần phong, mỹ tục Việt Nam... thì họ sẽ phải hết sức dè chừng cho các lần xuất hiện sau của mình. Bởi vì, vi phạm ấy ngoài bị phạt hành chính thì đã bị đánh dấu lại trên thẻ; nếu tiếp tục vi phạm, các ca sĩ, người mẫu này có thể đối mặt với nguy cơ phải ở nhà "ngồi chơi xơi nước" 6 tháng hoặc lâu hơn. Trong những ngày này, cộng đồng giải trí cũng đang lắng nghe các động thái từ phía cơ quan quản lý văn hóa ở Tp HCM về việc cách đây ít hôm, ca sĩ Hồ Ngọc Hà đã tung lên mạng một clip ca nhạc không những chưa được cấp phép mà trong đó có những hình ảnh công khai quảng cáo cho một hãng rượu mạnh. Ai cũng biết, rượu là thức uống bị cấm quảng cáo, chắc Hồ Ngọc Hà và ekip thực hiện clip âm nhạc ấy không thể không biết đến điều này?
Nhưng vẫn băn khoăn...
Đón nhận thông tin chứng chỉ hành nghề sẽ được cấp từ năm 2014, trong khi các nghệ sĩ như NSND Lê Ngọc Cường, NSND Trần Bình, NSND Thanh Hoa... tỏ ra vui mừng, thì một số nghệ sĩ ở Tp HCM lại nhiều băn khoăn, lo lắng, thậm chí tỏ ra nghi ngờ tính khả thi của đề án. Ông Võ Trọng Nam, Phó Giám đốc Sở Văn hóa -Thể thao & Du lịch Tp HCM - địa phương có số nghệ sĩ hoạt động độc lập cao gấp nhiều lần nghệ sĩ thuộc biên chế các đơn vị nhà nước - lại cho rằng "chưa đủ tính pháp lý để thực hiện quy định này". Theo ông Nam, các nghị định liên quan đến quản lý biểu diễn chưa có điều nào nói về thẻ hành nghề hay chứng chỉ hành nghề. Nếu thực hiện việc cấp chứng chỉ sẽ phải sửa Nghị định 79 về hoạt động biểu diễn, Nghị định 75 về xử phạt hành chính trong lĩnh vực văn hóa. Cũng theo ông Nam, nếu hội đồng thẩm định làm hết trách nhiệm, dừng ngay hoặc cắt bỏ ngay các tiết mục, chương trình không đủ chất lượng thì sẽ đưa được những sản phẩm tốt ra công chúng. Trong khi đó, từ trước đến nay, hầu như các sai phạm trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang xảy ra đều có chung một nguyên nhân - đó là hồ sơ đêm diễn chưa được thẩm định kỹ lưỡng, việc thanh kiểm tra còn lỏng lẻo, chưa tới nơi, chưa tận gốc, nên hầu như các sai phạm chủ yếu được phát hiện qua báo chí và khi sự việc đã diễn ra trót lọt. Thực tế cho thấy, cần phải quản lý tốt hơn hoạt động của các công ty tổ chức biểu diễn nghệ thuật, trình diễn thời trang, các "ông bầu" chứ không chỉ là các cá nhân nghệ sĩ, người mẫu. Bởi thế, có thêm chiếc thẻ hay chứng chỉ hành nghề cho nghệ sĩ, người mẫu không phải là phương án tối ưu để chấn chỉnh các sai phạm đang xảy ra ngày một nhiều trong lĩnh vực biểu diễn nghệ thuật, thời trang hiện nay mà thực chất chỉ là một công cụ hỗ trợ mà thôi.
Mặt khác, cũng cần tính toán tới băn khoăn của nhiều nghệ sĩ có tên tuổi, có danh hiệu NSND, NSƯT đã có thâm niên lên sân khấu và chưa từng có vi phạm nào. Trong suy nghĩ của họ, một tấm chứng chỉ hành nghề được xem là không thực sự cần thiết. Mặt khác, việc tấm chứng chỉ hành nghề được cấp cả cho những người mới biểu diễn, người chưa được đào tạo qua các trường lớp chuyên môn về nghệ thuật sẽ khiến họ ngậm ngùi, thậm chí là... tủi thân - như ý kiến của ca sĩ, NSƯT Ánh Tuyết. Đấy là chưa kể đến việc, có một số cá nhân, tài năng nghê thuật thì chưa biết đến đâu, nhưng khi trong tay có tấm thẻ hành nghề rồi, họ có thể dễ dàng lợi dụng tấm thẻ ấy để "mua danh", trục lợi…Bởi thế, trước khi một đề án liên quan tới hàng ngàn nghệ sĩ được thông qua, Bộ Văn hóa - Thể thao & Du lịch chắc hẳn cần thêm nhiều thời gian hơn để lắng nghe ý kiến của nghệ sĩ, công chúng để có những điều chỉnh phù hợp, tránh những hệ lụy đáng tiếc sau này
