Cần xây dựng các kịch bản tăng thuế quan hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng

Dự báo xung đột thương mại Trung – Mỹ ngày càng căng thẳng hơn

Năm 2025 kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức khi xung đột địa chính trị, chủ nghĩa bảo hộ, cuộc đua về công nghệ giữa các nước lớn,... ngày càng gia tăng. Cùng với đó, khi ông Donald Trump chính thức nhậm chức trở thành Tổng thống Hoa Kỳ từ ngày 20/1/2025, với những gì mà ông ấy đã làm trong tháng đầu tiên sau khi nắm quyền và sẽ thực hiện những cam kết với cử tri Mỹ khi vận động bầu cử trong thời gian tới, dự báo xung đột thương mại giữa Mỹ với các đối tác lớn, nhất là thương mại Mỹ - Trung ngày càng căng thẳng hơn. 

Từ khi nhậm chức, Tổng thống Mỹ đã ký nhiều sắc lệnh hành pháp trên nhiều lĩnh vực trong cả đối nội đối ngoại quan trọng, trong đó Trung Quốc là một trong những đối tác mà chính quyền Trump nhắm tới. Theo đó, chính quyền Mỹ đã áp mức thuế bổ sung 10% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc bắt đầu từ ngày 4/2, bên cạnh đó sắc lệnh áp thuế 25% đối với thép và nhôm nhập khẩu vào Mỹ có hiệu lực từ 4/3 không loạt trừ quốc gia nào, hay sắc lệnh thuế quan “có đi có lại” nhằm tăng mức thuế nhập khẩu lên mức tương đương với các nước đang áp dụng đối với hàng hóa Mỹ.

Ngoài ra, phía Mỹ tăng cường hạn chế các công nghệ đối với Trung Quốc như kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn, hạn chế doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào công nghệ Trung Quốc, bảo vệ các quyền sở hữu trí tuệ,... để nhằm vào Trung Quốc. Động thái này của phía Mỹ khiến quan hệ Mỹ - Trung, nhất là quan hệ kinh tế thương mại trở nên căng thẳng hơn, đáp lại, phía Trung Quốc đã phản ứng trả đũa bằng việc áp thuế 15% đối với than và khí đốt tự nhiên hóa lỏng nhập khẩu từ Mỹ, cùng mức thuế 10% đối với dầu mỏ và thiết bị nông nghiệp, ô tô phân khối lớn. Ngoài ra, Trung Quốc cũng hạn chế xuất khẩu một số nguyên liệu quý hiếm và điều tra chống độc quyền với Google, đưa 2 doanh nghiệp Mỹ vào danh sách thực thể không đáng tin cậy. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích cho rằng, biện pháp trả đũa thuế quan của Trung Quốc mang tính biểu tượng hơn là thực chất.

Có thể thấy, việc áp thuế 10% lần này được cho là chỉ liên quan đến Trung Quốc chưa kiểm soát hiệu quả chất Fentanyl vào Mỹ. Tới đây, dự báo phía Mỹ sẽ còn có các mức thuế quan mới đối với hàng hóa Trung Quốc, tuy nhiên, thời điểm và quy mô mà Mỹ sẽ tiếp tục áp thuế đối với hàng hóa Trung Quốc vẫn là ẩn số. Theo phán đoán của các nhà phân tích tình hình quan hệ Trung – Mỹ, trước ngày 1/4 khi các cơ quan chính phủ có báo cáo kết quả rà soát chính sách thương mại với Tổng thống, sau đó có thể một mức thuế mới sẽ được nhằm vào hàng hóa Trung Quốc.

 Xung đột giữa các nước lớn sẽ không tránh khỏi tác động đến các nước trên thế giới trong đó có Việt Nam với mức độ và trên nhiều lĩnh vực khác nhau. Tương tự, những thay đổi chính sách của Trung Quốc cũng tạo nên thách thức lẫn cơ hội đối với Việt Nam khi nước này vừa là đối tác thương mại lớn vừa là láng giềng của chúng ta. 

Khuyến nghị chiến lược cho các doanh nghiệp và nhà đầu tư Việt Nam

Ông Nông Đức Lai cho biết, Trung Quốc là đối tác thương mại quan trọng hàng đầu, thị trường xuất khẩu lớn thứ hai và nguồn cung hàng hóa, đặc biệt nguyên liệu sản xuất lớn nhất của Việt Nam. Vì vậy, mỗi động thái của nền kinh tế và chính sách liên quan của Trung Quốc đều có ảnh hưởng, tác động một cách nhanh hay chậm với mức độ ít hay nhiều đối với Việt Nam. 

Hiện nay, Trung Quốc và Hoa Kỳ đều là đối tác thương mại lớn, là thị trường xuất khẩu hàng hóa lớn, quan trọng nhất của Việt Nam, do đó, cạnh tranh Mỹ - Trung cùng các chính sách thương mại giữa hai nước đều tác động đến thương mại nói riêng và kinh tế Việt Nam nói chung cả tích cực và tiêu cực. 

Phân tích về tác động tích cực, ông Nông Đức Lai cho hay, sẽ đón nhận làn sóng đầu tư từ sự dịch chuyển chuỗi cung ứng, bởi các doanh nghiệp Trung Quốc và quốc tế đã tìm cách đa dạng hóa sản xuất để tránh thuế quan từ Mỹ, dẫn đến việc mở rộng đầu tư vào các quốc gia như Việt Nam, điều này gián tiếp thúc đẩy Việt Nam trở thành điểm đến hấp dẫn nhờ chi phí lao động cạnh tranh và vị trí địa lý thuận lợi.

Bên cạnh đó, là cơ hội tham gia vào chuỗi sản xuất, thu hút đầu tư nước ngoài mở ra cơ hội cho Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất phụ trợ, tạo cơ hội cho doanh nghiệp tham gia vào chuỗi sản xuất, cung ứng, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và công nghiệp nhẹ. Đồng thời, tăng xuất khẩu sang Mỹ, "Việt Nam được hưởng lợi từ việc Mỹ giảm nhập khẩu hàng hóa Trung Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực dệt may, điện tử, và máy móc. Tuy nhiên, điều này cũng khiến Việt Nam đối mặt với nguy cơ bị Mỹ điều tra chống bán phá giá", ông Lai nhấn mạnh. Song ông Lai cũng cho rằng, đây cũng là cơ hội và động lực để Việt Nam thúc đẩy ba đột phá chiến lược (cải thiện cơ sở hạ tầng, minh bạch hóa thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực).

Ở chiều ngược lại, ông Nông Đức Lai thông tin, khi hàng hóa Trung Quốc bị hạn chế xuất khẩu sang thị trường Mỹ, buộc doanh nghiệp tìm cách xuất khẩu sang các thị trường khác trong đó có Việt Nam, gây sức ép cạnh tranh với hàng hóa sản xuất trong nước của ta, đồng thời, hàng hóa Việt Nam sẽ phải cạnh tranh với hàng Trung Quốc tại thị trường này do dư thừa vì hạn chế xuất khẩu. Bên cạnh đó, trước những tác động từ chính sách thương mại của Mỹ, Trung Quốc sẽ tiếp tục thả đồng Nhân dân tệ (NDT) mất giá so với USD để thúc đẩy xuất khẩu, như vậy, áp lực hàng hóa Trung Quốc đối với Việt Nam sẽ càng lớn hơn. Ngoài việc thả nổi đồng NDT để thúc đẩy xuất khẩu, Trung Quốc có thể thông qua các phương thức như thương mại chuyển khẩu, chuyển khâu lắp ráp hàng hóa ra nước ngoài thông qua đầu tư để xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Mỹ và các nước áp thuế cao. Điều này gây rủi ro cho các nước mà Trung Quốc hướng tới đầu tư khi chính quyền Mỹ mạnh tay truy xuất nguồn gốc đối với hàng hóa Trung Quốc. Khi chuyển hướng và tăng cường xuất khẩu sang các thị trường ngoài Mỹ, EU, các doanh nghiệp Trung Quốc sẽ hạ thấp các tiêu chuẩn hàng hóa theo nhu cầu của thị trường hướng tới và tranh dành đơn hàng với doanh nghiệp các nước (trong đó có Việt Nam), dự báo tác động đối với doanh nghiệp Việt Nam trong trung hạn.

Trước những động thái đó, ông Nông Đức Lai khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam cần tiếp tục theo dõi sát sao diễn biến, động thái chính sách của các đối tác lớn (Mỹ, Trung Quốc) có thể tác động đến Việt Nam, qua đó đánh giá đưa ra dự báo và có chính sách ứng phó kịp thời, hiệu quả; theo dõi, cập nhật thông tin thị trường và diễn biến các chính sách của Trung Quốc đang triển khai thực thi cũng như nắm bắt thông tin chính sách mới của nước này để có biện pháp ứng phó, phòng vệ, phản ứng kịp thời với thị trường, chính sách của đối tác. Xây dựng kế hoạch dự phòng cho các kịch bản như tăng thuế quan hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng.

Đồng thời, đa dạng hóa thị trường và đối tác. Trong đó, mở rộng xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường truyền thống ASEAN, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, khai thác tiềm năng thị trường Trung Đông, Châu Phi thay vì chỉ tập trung, phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. Tận dụng các hiệp định thương mại tự do (EVFTA, CPTPP) để giảm phụ thuộc vào một thị trường.

 Nâng cao năng lực cạnh tranh, đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong lĩnh vực kỹ thuật và công tác quản lý. Chủ động tuân thủ các quy định về môi trường và lao động để tránh rào cản thương mại. "Nâng cao năng lực sản xuất, trong đó, đầu tư vào tự động hóa để giảm lao động thủ công, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế; áp dụng công nghệ blockchain để truy xuất nguồn gốc hàng hóa nhất là nông sản, giải quyết vấn đề mã số vùng trồng", ông Lai nhấn mạnh.