Lãng phí hơn 2.374 tỷ đồng
Liên quan đến công tác quản lý nhà nước về sách giáo khoa (SGK), đối với SGK biên soạn theo Nghị quyết số 40/2000/QH10 của Quốc hội, kết luận thanh tra nêu rõ, Bộ GD&ĐT không cung cấp được bản thảo mẫu SGK được Bộ trưởng Bộ GD&ĐT phê duyệt để làm cơ sở đối chiếu SGK hiện hành với bản thảo mẫu SGK đã được phê duyệt, vi phạm quy định của pháp luật, thể hiện việc buông lỏng trong công tác lưu trữ.
Khi biên soạn SGK đã thiết kế một số bảng số liệu để trống nên học sinh có thể viết vào SGK (73/193). Bộ GD&ĐT mới ban hành được 3 văn bản trong đó có nội dung hướng dẫn các cơ sở giáo dục phổ thông và giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng SGK, nhắc nhở học sinh có ý thức giữ gìn, không được viết, vẽ vào sách, nhưng chưa ban hành được cơ chế, chính sách quy định về sử dụng SGK, việc sử dụng lại SGK mới đạt khoảng 35%.
Từ năm 2014 đến hết tháng 8/2019, 73/193 cuốn SGK học sinh có thể viết vào SGK đã được in, phát hành và bán được tổng số 303.058.000 bản. Trường hợp tính 65% SGK có các trang sách học sinh có thể viết vào không dùng lại được, gây lãng phí cho gia đình học sinh và xã hội thì giá trị lãng phí (tạm tính) là hơn 2.374 tỷ đồng.
Bộ GD&ĐT ban hành Văn bản số 2372/BGDĐT-GDTr ngày 11/4/2013 về việc sử dụng sách, tài liệu tham khảo trong trường phổ thông, có nội dung hướng dẫn: Sách bài tập (SBT) do Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXB) tổ chức biên soạn dựa theo SGK, được Bộ GD&ĐT thẩm định, cho phép xuất bản, in và phát hành.
Thực tế, việc tổ chức biên soạn, biên tập, xuất bản, in ấn và tổng phát hành các loại SBT, sách tham khảo thuộc chức năng, nhiệm vụ của NXB (là đơn vị thống lĩnh thị trường, độc quyền tổ chức biên soạn, biên tập, xuất bản, in và phát hành SBT). Việc nêu SBT được Bộ GD&ĐT thẩm định, cho phép xuất bản, in và phát hành tại Văn bản số 2372/BGDĐT -GDTrH là không đúng chức năng, nhiệm vụ của Bộ GDĐT.
Mặc dù Bộ GD&ĐT ban hành thông tư quy định về quản lý và sử dụng xuất bản phẩm tham khảo trong các cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông và giáo dục thường xuyên nhưng chưa kịp thời ban hành văn bản về việc dừng sử dụng Văn bản số 2372/BGDĐT-GDTrH nêu trên. Do đó, gây nhầm lẫn cho học sinh, phụ huynh học sinh và xã hội hiểu rằng SBT được NXB xuất bản cũng là tài liệu bắt buộc phải mua kèm theo SGK, dẫn đến thực tiễn hầu hết gia đình học sinh khi mua SGK đều mua SBT kèm theo NXB phát hành, có dấu hiệu “lợi ích nhóm” giữa Bộ GDĐT là cơ quan quản lý nhà nước với NXB trong việc in ấn, phát hành SBT.
Liên quan đến công tác quản lý, triển khai một số dự án đầu tư cho giáo dục, đào tạo, kết luận nêu rõ, Bộ GDĐT phê duyệt 12 dự án đầu tư mới với tổng số vốn hơn 1.465 tỷ đồng cho 9 đơn vị chậm nộp quyết toán dự án hoàn thành từ 24 tháng trở lên thuộc trường hợp không được giao dự án đầu tư mới, trái quy định. Giao vốn lần đầu chậm từ 4 đến 6 năm đối với 7 dự án kể từ thời điểm phê duyệt dự án lần đầu; phê duyệt nhiệm vụ khoa học và công nghệ Dự án chưa đảm bảo phù hợp với mục tiêu dầu tư…
Lựa chọn nhà thầu cung cấp giấy in có nhiều điểm bất thường
Tại Công ty TNHH MTV NXB Giáo dục Việt Nam, đơn vị trực thuộc Bộ GD&ĐT, việc lựa chọn nhà thầu cung cấp giấy in để sản xuất SGK theo phương thức chào hành cạnh tranh, kết luận thanh tra nêu rõ, việc xác định nhu cầu sản xuất của NXB không sát thực tế nên lượng hàng tồn kho (chủ yếu là giấy in), làm tăng chi phí lãi vay, dự phòng giảm giá hàng tồn kho dẫn đến giảm hiệu quả sử dụng vốn. Từ trước ngày 22/8/2017, NXB chưa ban hành quy định về lựa chọn nhà thầu in SGK, cung cấp vật tư, giấy in… để áp dụng thống nhất trong doanh nghiệp bảo đảm mục tiêu công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế theo quy định. NXB chưa bổ sung đăng ký kinh doanh nhập khẩu giấy in hoặc tổ chức thực hiện việc ủy thác nhập khẩu giấy in để giảm bớt chi phí trung gian, tiết kiệm chi phí, giảm giá thành SGK. NXB sử dụng giấy in định lượng thấp, thấp hơn định lượng giấy in sách thường theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8694:2011.
Từ trước năm 2014 và trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2019, NXB chỉ thu thập báo giá của một số ít nhà thầu cung cấp giấy in, chỉ có 2 đến 3 đơn vị được NXB lựa chọn cung cấp giấy in SGK trong một năm, lặp đi lặp lại trong nhiều năm. Trong giai đoạn 2014-2019, Công ty cổ phần giấy Phùng Vĩnh Hưng được lựa chọn cung cấp chiếm 83,1%, số lượng giấy của NXB (tương ứng hơn 1.890 tỷ đồng). Kiểm tra xác xuất một số hợp đồng cung cấp giấy in đã cung cấp, tương ứng 528 tỷ đồng) cho thấy giá giấy in Công ty bán cho NXB cao bình quân gấp khoảng 1,7 lần giá giấy Công ty nhập khẩu trực tiếp (tương ứng số tiền chênh lệch khoảng hơn 210 tỷ đồng)
Thanh tra Chính phủ kết luận, những nội dung nêu trên cho thấy việc lựa chọn nhà thầu cung cấp giấy in để sản xuất SGK theo phương thức chào hàng cạnh tranh của NXB có nhiều điểm bất thường, chưa bảo đảm công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.
Cần có khung giá trần đối với sách giáo khoa 
Giá sách giáo khoa mới cao gấp 2-3 lần do đâu? 
