Bổ sung, hoàn thiện cơ sở pháp lý trong phòng, chống tội phạm về môi trường

Phù hợp với mô hình tổ chức mới, đáp ứng yêu cầu công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm

Tại dự thảo tờ trình đề xuất xây dựng Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Cảnh sát môi trường, Bộ Công an cho biết, những năm qua, tình hình tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm ở nước ta diễn biến phức tạp, có xu hướng ngày càng gia tăng với  nhiều phương thức, thủ đoạn tinh vi. Các hành vi vi phạm phổ biến gồm: Xả các loại chất thải gây ô nhiễm môi trường; vi phạm các quy định về thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý chất thải, đặc biệt là các chất thải nguy hại; tình trạng khai thác khoáng sản, lâm sản trái phép, hủy hoại rừng; buôn bán, vận chuyển, giết mổ động vật bị dịch bệnh và các loài động thực vật hoang dã, nguy cấp, quý hiếm; vi phạm quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm. Các vi phạm pháp luật về môi trường là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ô nhiễm môi trường và  hủy hoại các hệ sinh thái tự nhiên, làm suy thoái và cạn kiệt các nguồn tài nguyên thiên nhiên, ảnh hưởng lớn đến đời sống, sức khỏe nhân dân, gây phức tạp an ninh, trật tự và cản trở sự phát triển bền vững đất nước.

Thực hiện chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Công an và các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương tổ chức triển khai toàn diện các mặt công tác theo chức năng, nhiệm vụ được giao; chủ động áp dụng đồng bộ các biện pháp công tác trong phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm, đạt được những kết quả cơ bản, quan trọng. Một trong những vấn đề quan trọng đảm bảo hiệu quả công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường là việc xây dựng hoàn thiện hệ thống pháp luật làm cơ sở pháp lý cho việc xây dựng, tổ chức lực lượng, phương tiện, biện pháp phòng ngừa, đấu tranh xử lý tội phạm, vi phạm pháp luật. Trong đó, Pháp lệnh Cảnh sát môi trường được Ủy ban Thường vụ Quốc hội  ban hành ngày 23/12/2014 đã tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc xây dựng lực lượng chuyên trách (Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường ở 3 cấp: Cấp bộ, cấp tỉnh, cấp huyện) và tổ chức thực hiện công tác phòng ngừa, đấu tranh chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm. Trong thời gian từ năm 2014 đến năm 2024, lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đã phát hiện, xử lý 234.843 vụ vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm trong đó khởi tố và chuyển cơ quan điều tra khởi tố 3.777 vụ, 5.299 đối tượng; xử phạt vi phạm hành chính 198.798 vụ. Kết quả này đã góp phần quan trọng bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất nước.

Theo Bộ Công an, quá trình triển khai thi hành Pháp lệnh Cảnh sát môi trường không có khó khăn, vướng mắc. Tuy nhiên, thực hiện Đề án số 19/ĐA-BCA của Bộ Công an về tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy bên trong của Công an các đơn vị, địa phương và thực hiện các chủ trương, chỉ đạo của Đảng, Quốc hội, Chính phủ về tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, sắp xếp tổ chức Công an địa phương theo hướng “tỉnh toàn diện, xã vững mạnh, bám cơ sở”, không tổ chức công an cấp huyện, mô hình tổ chức của Công an các địa phương nói chung và lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường ở Công an các địa phương nói riêng đã có sự thay đổi về tổ chức, đồng thời thay đổi về chức năng, nhiệm vụ được phân công, phân cấp.

Do đó, để phù hợp với mô hình tổ chức mới cần thiết phải kịp thời sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến tổ chức, bộ máy của lực lượng Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường quy định tại Pháp lệnh Cảnh sát môi trường để đảm bảo công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm xuyên suốt, không gián đoạn và phát huy hiệu quả ngay từ cấp cơ sở; đồng thời sửa đổi, bổ sung nội dung phân công nhiệm vụ của bộ, ngành trong pháp lệnh phù hợp với thực tế hiện nay.

Ngăn chặn, xử lý các hành vi vi phạm từ sớm, từ địa bàn cơ sở

Theo Bộ Công an, việc xây dựng Pháp lệnh sửa đổi, bổ sung một số điều của Pháp lệnh Cảnh sát môi trường nhằm bổ sung, hoàn thiện cơ sở pháp lý về chức năng, nhiệm vụ, hoạt động của lực lượng CAND trong công tác đấu tranh, phòng, chống tội phạm, vi phạm pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm phù hợp với việc sắp xếp tổ chức bộ máy nhà nước nói chung và của lực lượng CAND nói riêng ở các cấp; đảm bảo thực hiện và phát huy hiệu quả từ cấp cơ sở (cấp xã).

Dự thảo pháp lệnh bao gồm 3 điều. Về nội dung cụ thể, dự thảo pháp lệnh đã sửa đổi, bổ sung khoản 5 Điều 7 (Nhiệm vụ, quyền hạn của Cảnh sát môi trường) như sau: Bỏ cụm từ “Trưởng Công an huyện, quận, thị xã thành phố thuộc tỉnh và đơn vị hành chính tương đương”; đồng thời bổ sung cụm từ “Trưởng Công an xã, phường, đồn công an”. Lý do sửa đổi, bổ sung là vì hiện nay không còn tổ chức Công an cấp huyện nên cần thiết quy định thẩm quyền kiểm tra việc chấp hành pháp luật về môi trường, tài nguyên, an toàn thực phẩm cho Trưởng Công an cấp xã, Trưởng đồn Công an để đảm bảo việc thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường ở cấp cơ sở. Việc giao thẩm quyền trên cho cấp xã nhằm đảm bảo việc phòng ngừa, đấu tranh ngăn chặn, xử lý kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật về môi trường tài nguyên, an toàn thực phẩm ngay từ sớm, từ địa bàn cơ sở.

Dự thảo pháp lệnh cũng đã sửa đổi, bổ sung điểm c khoản 1 Điều 8 (Tổ chức của Cảnh sát môi trường) như sau: Bỏ cụm từ “Đội thuộc Công an huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh và đơn vị hành chính tương đương” vì hiện nay không còn tổ chức công an cấp huyện; bổ sung cụm từ “Công an xã, phường, đồn công an thực hiện chức năng, nhiệm vụ phòng, chống tội phạm về môi trường ở cấp cơ sở”; sửa đổi, bổ sung Điều 14 nội dung liên quan đến phân công nhiệm vụ của Bộ Tài nguyên và Môi trường (hiện nay đã được sáp nhập thành Bộ Nông nghiệp và Môi trường).

Bên cạnh đó, dự thảo pháp lệnh đã thay cụm từ “Cảnh sát môi trường” thành cụm từ “Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường” tại tên của pháp lệnh và các chương, điều để phù hợp với chức năng, nhiệm vụ thực tế của lực lượng này được giao và Thông tư số 99/2020/TT-BCA của Bộ Công an quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức bộ máy của Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường đã quy định tên gọi “Cục Cảnh sát phòng, chống tội phạm về môi trường”.