Tháng 12/2001, UBND tỉnh Thừa Thiên - Huế phê duyệt kế hoạch đền bù, giải phóng mặt bằng, hỗ trợ TĐC dự án hồ Tả Trạch cho 855 hộ dân, với tổng kinh phí trên 143 tỷ đồng (dự án được điều chỉnh vào tháng 6/2006). Tuy nhiên, do thiếu vốn nên tỉnh chỉ đền bù đất ở, đất nông nghiệp và tài sản trên đất. Riêng phần đất lâm nghiệp được thực hiện theo chủ trương “đất đổi đất”.
“Vì cái chủ trương ni mà giờ cuộc sống gia đình tui rơi vào cảnh khốn khổ, phải đi làm thuê cho các chủ rừng khác để kiếm ăn từng ngày đó chú”, ông Lê Đức Thảo (52 tuổi), ở khu TĐC Khe Sòng, xã Dương Hòa, lắc đầu buồn bã. Gia đình ông Thảo vốn là chủ của một rừng tràm 5 héc-ta. Năm 2004, sau khi nhận quyết định di dời do nằm trong phần đất của dự án hồ Tả Trạch, vợ chồng ông Thảo bán rừng tràm 4 năm tuổi của mình với giá 40 triệu đồng, rồi chuyển về khu TĐC Khe Sòng ở. Khi chuyển đi, hộ ông Thảo nhận tiền đền bù đất ở và tài sản trên đất nông nghiệp; còn đất lâm nghiệp theo chủ trương “đất đổi đất”, nhưng đợi cả gần chục năm nay chẳng thấy. “Vì thế mà vợ chồng tui phải đi phát hoang, trồng rừng thuê…”, ông Thảo bày tỏ bức xúc.
Vợ chồng ông Lê Đức Thảo ở khu TĐC Khe Sòng kể chuyện nhường đất rừng cho dự án hồ Tả Trạch để vào khu TĐC sống cảnh khó khăn.
Cũng như ông Thảo, trường hợp của ông Phan Từ Phong, ở thôn Hộ (xã Dương Hòa) cũng đắng cay không kém. Trong căn nhà cấp 4 nằm heo hút giữa ngọn đồi, ông Phong thẫn thờ tâm sự: “Phải mất gần 3 năm trời, vợ chồng tui đổ bao công sức, mồ hôi mới khai phá được gần 4.000m2 đất để trồng rừng và hoa màu. Năm 2010, gia đình tui bàn giao hết số đất này cho dự án hồ Tả Trạch với mức đền bù 78 triệu nhưng đến nay, tiền vẫn chưa được nhận mà đất cũng chẳng có để sản xuất”...
Theo tìm hiểu của chúng tôi, đất lâm nghiệp của các hộ dân ở xã Dương Hòa được quy đổi sau khi chuyển về khu TĐC như sau: Hộ có trên 7 khẩu sẽ được cấp 2 héc-ta đất rừng; từ 4 đến 6 khẩu được cấp 1,5 héc-ta; 1 đến 3 khẩu là 1 héc-ta. Tuy nhiên, theo ông Lê Sinh, Bí thư chi bộ khu TĐC Khe Sòng: “Diện tích đất đền bù đã ít lại còn rất cằn cỗi, nhiều đá sỏi nên không thể sản xuất được, trồng cây chi cũng chết”.
Ông Trương Văn Huy, Trưởng khu TĐC Khe Sòng nói rằng, toàn thôn có 73 hộ, với 278 khẩu nhưng giờ phần lớn các hộ dân đều phải đi làm thuê vì không có đất sản xuất. Ông Phạm Thành Nghĩa, cán bộ địa chính xã Dương Hòa cho biết thêm: “Sau nhiều lần kiến nghị, yêu cầu thì đến nay, số tiền đền bù đất lâm nghiệp của 46 hộ dân trong xã là 1 tỷ 800 triệu đồng vẫn chưa được chi trả. Phần đất đền bù cũng rất hạn chế”. Trong khi đó, hàng trăm hộ dân ở xã Bình Thành, thị xã Hương Trà, cũng đang trong cảnh khó khăn vì thiếu đất sản xuất sau khi được di dời từ dự án hồ Tả Trạch về các khu TĐC.
Đằng sau những ngôi nhà khang trang ở các khu TĐC thuộc dự án hồ Tả Trạch là vấn đề nan giải thiếu đất sản xuất cho người dân.
“Sau nhiều năm chuyển về khu TĐC, bà con đã có nhà cửa ổn định. Tuy nhiên, lo lắng nhất vẫn là việc thiếu đất lâm nghiệp khi mỗi hộ chỉ được cấp từ 0,6 đến 0,7 héc-ta đất ở và sản xuất. Vì diện tích đất sản xuất bị thiếu quá trầm trọng nên chuyện tái nghèo ở các khu TĐC là rất cao khi phần lớn bà con phải đi làm thuê để kiếm sống. Người dân đã nhiều lần kiến nghị cấp trên xem xét, thu hồi đất từ các lâm trường để cấp cho dân nhưng vẫn chưa được giải quyết”, ông Nguyễn Trung Nhân, Phó Chủ tịch UBND xã Bình Thành thừa nhận...
Qua thống kê được biết, tính đến thời điểm hiện tại, tỉnh Thừa Thiên-Huế vẫn còn nợ người dân ở các khu TĐC của các xã Dương Hòa, Bình Thành, Xuân Lộc (huyện Phú Lộc)… khoảng 1.025 héc-ta đất rừng, ước tính khoảng 65 tỷ đồng. Về vấn đề này, ông Võ Quang Vinh - Giám đốc Ban Đầu tư và xây dựng NN&PTNT, thuộc Sở NN&PTNT tỉnh Thừa Thiên - Huế, cho biết: “Hiện không thể lấy đất từ các lâm trường để cấp đất cho bà con vì phần quỹ đất này đã cạn kiệt. Về phía tỉnh cũng đang cố gắng huy động các nguồn vốn để hỗ trợ tiền thay đất đồng thời tìm các giải pháp để giúp cải thiện cuộc sống của người dân ở các khu TĐC…”. Và, trong khi chờ cấp trên tìm giải pháp tháo gỡ vấn đề thiếu đất sản xuất thì người dân TĐC thuộc dự án hồ Tả Trạch vẫn phải sống bằng các nghề làm thuê, làm mướn...
