1. Năm 2013 đánh dấu một năm "lép vế" của các đạo diễn trong nước trước làn sóng áp đảo của các đạo diễn Việt kiều. Một biểu hiện rõ nhất là tại sự kiện lớn nhất của ngành điện ảnh trong năm qua là LHP Việt Nam lần thứ 18, đạo diễn Việt kiều Victor Vũ đã được xướng tên ở hạng mục "Đạo diễn xuất sắc nhất". Với một loạt phim ra mắt trong thời gian qua được khán giả yêu thích như "Cô dâu đại chiến", "Thiên mệnh anh hùng", "Scandal - Bí mật thảm đỏ"… thì sự vinh danh của Victor Vũ cũng là điều dễ hiểu.
Cũng tại LHP này, không ít giải thưởng cá nhân đã rơi vào những nghệ sĩ tham gia phim của các đạo diễn Việt kiều. Nhiều người cho rằng đang có một cuộc chạy đua làm phim giữa các đạo diễn Việt kiều. Trong đó, Victor Vũ luôn chứng tỏ là một đạo diễn dẫn đầu về sức làm việc. Thắng lợi giòn giã từ LHP lần thứ 18, đạo diễn này tiếp tục "thừa thắng xông lên" bằng 2 dự án phim tết là phim kinh dị "Quả tim máu" và phim hài "Cô dâu đại chiến 2".
Cùng với Victor Vũ, Charlie Nguyễn cũng chứng tỏ là một đạo diễn say nghề. Không nản chí sau thất bại của "Bụi đời Chợ Lớn", Charlie Nguyễn dồn sức cho "Tèo em" - bộ phim hài với sự góp mặt của 2 diễn viên ăn khách là Johnny Trí Nguyễn và Thái Hòa sẽ ra mắt trong dịp phim Tết. Thong thả hơn các đồng nghiệp, sau "Mùa len trâu" được khán giả, đồng nghiệp đánh giá cao về tay nghề, đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh cũng đã trở lại với một dự án phim mới thuộc thể loại bi kịch - giả tưởng có tên "Nước" chuyển thể từ truyện ngắn "Nước như nước mắt" của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư.
Bên cạnh những tên tuổi quen thuộc, điện ảnh Việt Nam xuất hiện nhiều gương mặt đạo diễn Việt kiều mới, nối dài danh sách những đạo diễn say mê chinh phục thị trường phim trong nước. Cuối 2013, đầu 2014, một loạt tên tuổi đạo diễn Việt kiều mới ra mắt như đạo diễn kiêm nhà sản xuất Thiện Đỗ với "Tiền chùa", đạo diễn Hàm Trần với "Âm mưu giày gót nhọn", Ethan Trần với "Lưu manh đầu bếp"... Sau khi bộ phim có cái tên khá lạ "Chạm" ra mắt công chúng và được giới chuyên môn đánh giá cao, đạo diễn trẻ Nguyễn Đức Minh tiếp tục bắt tay vào "Kỳ nữ máu và tình yêu xanh" do Galaxy sản xuất.
Đạo diễn Việt kiều Victor Vũ (bên trái) đang được mệnh danh là “ông vua phòng vé”.
Không thể không buồn khi mà trong năm qua, nhất là tại sự kiện quan trọng của ngành điện ảnh, những tên tuổi đạo diễn tài năng như NSND Nguyễn Thanh Vân, NSND Vương Đức, đạo diễn Bùi Thạc Chuyên, đạo diễn Lưu Trọng Ninh… không được xướng lên. Vẫn biết, với nhiều đạo diễn, nhất là các đạo diễn miền Bắc thì số lượng chưa bao giờ là mục tiêu hàng đầu trong sự nghiệp của họ. Chưa kể, tác phong làm việc của các đạo diễn này thường khá đủng đỉnh, thong thả.
Đạo diễn, NSND Vương Đức được giới trong nghề đánh giá là một người luôn có nhiều tìm tòi mới lạ trong tác phẩm. Sau "Những người thợ xẻ", anh tiếp tục làm "Rừng đen" cũng ám ảnh không kém về thân phận con người trước hiểm họa thiên nhiên. Nhưng đã hơn 5 năm kể từ khi "Rừng đen" ra mắt khán giả, đạo diễn Vương Đức vẫn chưa có tác phẩm nào trình làng. Có lẽ, những bận rộn ở cương vị Giám đốc Công ty TNHH Một thành viên Hãng phim truyện Việt Nam đã cuốn mất của anh khá nhiều thời gian. Hoặc cũng có thể, tình trạng khan hiếm kịch bản hay cũng là nguyên nhân khiến một đạo diễn kỹ tính như anh chưa tìm được kịch bản ưng ý.
Sau một loạt phim gây tiếng vang cả ở lĩnh vực phim truyện và phim truyền hình, đạo diễn tài hoa Lưu Trọng Ninh lâu nay cũng "im hơi lặng tiếng". Đạo diễn, NSND Nguyễn Thanh Vân là người chưa bao giờ thôi trăn trở với nghề, nhưng thời gian qua, ngoài "Lều chõng" - bộ phim truyền hình vừa phát sóng được chuyển thể từ tiểu thuyết của nhà văn Ngô Tất Tố thì anh cũng chưa có sản phẩm nào cho riêng mình. Tuy nhiên, khán giả đang có quyền hy vọng vào đạo diễn chăm chỉ này vì nghe đâu, anh đang bắt tay vào dự án mới là phim "Sống cùng lịch sử", là tác phẩm đặt hàng của nhà nước nhân kỷ niệm 60 năm giải phóng Điện Biên.
Sau "Chơi vơi", Bùi Thạc Chuyên cũng vẫn là một cái tên được khán giả kỳ vọng nhưng hiện vẫn chưa thấy anh tái xuất ở tác phẩm tiếp theo…
2. Ít làm phim, các đạo diễn làm gì? Mỗi người có một lý do riêng cho sự tạm thời vắng bóng của mình. Nhưng có một thực tế là một số người đã chọn mảnh đất phương Nam làm nơi dụng võ. Một đạo diễn miền Bắc khá năng động thời gian gần đây là Bùi Tuấn Dũng thì phần lớn thời gian làm việc của anh là ở phía Nam. Không thể phủ nhận, đây là mảnh đất màu mỡ cho các loại hình nghệ thuật, trong đó có cả điện ảnh. Điều này đã tạo ra một hiện tượng trái ngược là nếu như không khí làm phim phía Bắc ảm đạm, buồn tẻ thì phía Nam hết sức sôi động. Không chỉ đạo diễn, nhiều diễn viên cũng chọn miền Nam là nơi lập nghiệp. Nhiều người cho rằng chính sự năng động, chuyên nghiệp và rạch ròi trong công việc sẽ giúp họ có cơ hội phát triển được tài năng. Không đi xa như những người trẻ, một số nghệ sĩ lựa chọn sự thay đổi môi trường làm việc như đạo diễn Nguyễn Hữu Mười, Trần Lực, Trần Hoài Sơn, nhà quay phim NSND Trần Quốc Dũng, Phạm Thanh Hà, biên kịch Hạnh Lê (Hãng phim truyện Việt Nam)… chuyển sang công tác tại trường Sân khấu Điện ảnh. Điều này đã phản ánh đúng thực trạng đìu hiu, lay lắt của điện ảnh miền Bắc hiện nay. Bởi thực ra, với không ít người, nếu không chuyển đi thì có ở cơ quan cũng chỉ… ngồi chơi xơi nước.
Nhiều người cho rằng, một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do điện ảnh phía Bắc đã không quan tâm tới thị hiếu khán giả. Phim chiếu ra mắt sau đó đắp chiếu. Có những phim "chết yểu" ngay từ khi... họp báo. Phim không được khán giả đón nhận dẫn đến các đạo diễn mất hết cả nhiệt huyết làm việc. Không có nhiệt huyết thì thật khó có phim hay. Các đạo diễn miền Bắc đang rơi vào vòng luẩn quẩn ấy. Bên cạnh đó còn là khó khăn về cơ chế, tiền bạc. Theo quan điểm của đạo diễn Bùi Tuấn Dũng thì các đạo diễn phía Bắc yêu cầu tính sáng tạo cao nhưng sự chuyên nghiệp của những người làm công tác kỹ thuật lại chưa có dẫn đến sự khập khiễng. Sự sáng tạo phải kết hợp với cách làm việc chuyên nghiệp, nhanh nhạy mới đạt hiệu quả cao trong công việc.
Với một nền điện ảnh phát triển mất cân đối như hiện nay thì rõ ràng buồn nhiều hơn vui. Bởi lâu nay, những phong cách làm phim khác nhau sẽ mang đến cho điện ảnh sự đa dạng, phong phú. Bên cạnh sự hài hước, tính giải trí của phim phía Nam thì sự sâu sắc, tính nghệ thuật của những bộ phim phía Bắc sẽ khiến cho khuôn mặt điện ảnh cân đối hơn. Dẫu rằng, khi các đạo diễn trong nước đang loay hoay tìm hướng đi thì chúng ta đang có một đội ngũ đạo diễn Việt kiều hào hứng làm nghề khiến cho đời sống điện ảnh không tới mức quá ảm đạm. Tuy nhiên, chỉ duy nhất một dòng phim của các đạo diễn Việt kiều cũng có những hạn chế nhất định.
Các đạo diễn Việt kiều thường tập trung vào khai thác đề tài ăn khách, có tính giải trí cao như hài hước, kinh dị. Với những phim tâm lý, tình cảm, đôi khi sự khác biệt về môi trường văn hóa sống khiến cho những lý giải tâm lý không phù hợp lắm với số đông người Việt.
Thực tế lâu nay, những bộ phim mang đậm bản sắc Việt, ghi dấu ấn cho điện ảnh Việt Nam hầu hết vẫn thuộc về những đạo diễn trong nước. Một mùa xuân mới đã đến, hy vọng cũng kéo theo sự trỗi dậy của các đạo diễn trong nước sau kỳ "ngủ đông" đã quá dài
