25% học sinh trung học có dấu hiệu trầm cảm, 39% bị áp lực mạng xã hội

Chia sẻ tại Diễn đàn “Điều em muốn nói 2026” với chủ đề “Vắc-xin số cho em” diễn ra tại Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu (Hà Nội) sáng 17/8 do Báo Tiền Phong phối hợp với các đơn vị tổ chức dưới sự chỉ đạo của Trung ương Đoàn THCS Hồ Chí Minh và Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, ông Lê Xuân Trung, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo cho rằng, từ sau đại dịch COVID-19, Internet không còn đơn thuần là một công cụ mà ngày càng trở thành một phần quan trọng trong đời sống của thanh thiếu niên.

Ông Trung cho biết, theo Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 5 em ở độ tuổi thanh thiếu niên thì có 1 em gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Và 70% các đối tượng các rối loạn tâm lý bắt đầu hình thành từ độ tuổi này.

Theo khảo sát của Bộ GD&ĐT năm 2024-2025, có tới 67% học sinh trung học thừa nhận từng trải qua căng thẳng cực độ trước kỳ thi, 25% có dấu hiệu trầm cảm; những con số từ các nghiên cứu khác cũng chỉ ra có khoảng 39% các em học sinh sinh viên cảm thấy bị áp lực bởi mạng xã hội, và gần 30% từng bị bắt nạt trực tuyến ít nhất một lần. Những con số này không chỉ là thống kê, đó là những câu chuyện thật, những nỗi lo thật, những tổn thương thật mà các em đang phải đối mặt.

Ông Trung lưu ý, chúng ta đang chứng kiến một thế hệ lớn lên trong môi trường mà thông tin lan truyền nhanh hơn cả khả năng xử lý của não bộ, nơi lời khen có thể đến trong vài giây nhưng lời xúc phạm cũng có thể xuất hiện chỉ sau một cú chạm màn hình. Áp lực thành công, áp lực hình ảnh, áp lực phải hòa hợp trên mạng xã hội đang khiến nhiều em rơi vào trạng thái lo âu, tự ti, nặng hơn là trầm cảm. Đã có những việc hết sức đau lòng xảy ra xuất phát từ các vấn đề sức khỏe tâm thần không được quan tâm, không được xử lý kịp thời.

"Hơn bao giờ hết, các em cần một hệ miễn dịch số, một năng lực tâm lý vững vàng để nhận diện rủi ro, tự bảo vệ mình và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết. Hệ miễn dịch số mà chúng ta hướng tới không phải là bức tường ngăn cách các em với Internet, mà là bộ công cụ giúp các em kháng cự trước áp lực, so sánh và kỳ vọng phi thực tế trên mạng xã hội. Nhận diện thông tin sai lệch, độc hại; tránh bị tấn công bởi những nội dung tiêu cực; ứng phó với bắt nạt trực tuyến; biết cách lên tiếng và tìm kiếm sự giúp đỡ; quản lý cảm xúc; duy trì sự cân bằng giữa đời sống thực và đời sống số; và xây dựng bản lĩnh tâm lý để mỗi em trở thành người làm chủ công nghệ, chứ không bị công nghệ chi phối", ông Trung cho hay.

Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, Trưởng Ban Tổ chức cũng nhấn mạnh: "Với chủ đề “Vắc-xin số cho em”, điều Ban tổ chức chương trình mong muốn gửi gắm không phải là nỗi sợ trước công nghệ. Trái lại, chúng tôi tin vào khả năng của thế hệ trẻ trong việc làm chủ những thành tựu mới. Điều cần thiết là gia đình, nhà trường, tổ chức Đoàn - Hội - Đội, cơ quan chức năng, các chuyên gia, báo chí và toàn xã hội cùng góp sức tạo nên một môi trường an toàn để các em được học hỏi, trải nghiệm, sáng tạo và trưởng thành".

Thảo luận tại diễn đàn, các chuyên gia, nhà trường và phụ huynh đã cùng nhận diện những áp lực mà học sinh đang phải đối mặt, từ học tập, các mối quan hệ bạn bè, kỳ vọng của gia đình đến những tác động từ môi trường mạng. Đặc biệt, diễn đàn tập trung vào việc nhận biết sớm những dấu hiệu cho thấy học sinh có thể đang gặp vấn đề về tâm lý và cần được hỗ trợ.

Bà Trương Thúy Hà, phụ huynh học sinh cho biết, con từng bị bạn học bắt nạt khi học lớp 2 nhưng con không chia sẻ với mẹ, thậm chí luôn mặc áo dài tay dù thời tiết nắng nóng. Sau đó, bà Hà mới biết con mặc áo dài tay để che những vết bầm tím do bị bạn cấu. Sự việc chỉ được phát hiện khi một người thân trong gia đình chia sẻ lại. Sau đó, bà Hà đã dành thời gian đồng hành, hướng dẫn con cách nhận diện nguy cơ, bảo vệ bản thân và ứng xử khi bị bạn bắt nạt, từ việc cảnh báo, tìm kiếm sự hỗ trợ đến những kỹ năng tự vệ cần thiết. Từ câu chuyện trên cho thấy, có những vấn đề trẻ không dễ dàng nói với cha mẹ. Vì vậy, sự quan sát, lắng nghe và đồng hành của người lớn có thể giúp phát hiện sớm những bất thường, từ đó kịp thời bảo vệ trẻ.

TS Tâm lý học Nguyễn Thị Mai Hương, giảng viên Bộ môn Y Đức và Tâm lý Y học, Trường Đại học Y Hà Nội cũng cho rằng, điều quan trọng trước hết là người lớn phải tạo cho trẻ cảm giác an toàn để các em có thể chia sẻ những gì mình đang trải qua.

Theo TS Hương, việc nhận diện vấn đề tâm lý ở học sinh cần nhìn từ nhiều góc độ, dựa trên nhu cầu của trẻ và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội. Cha mẹ, thầy cô cần trở thành những người trẻ có thể tin tưởng, thay vì chỉ quan tâm đến điểm số, thành tích hay hành vi", TS. Nguyễn Thị Mai Hương nói, đồng thời cho rằng cần giúp học sinh nhận diện bản thân, hiểu giá trị của mình và biết tìm kiếm sự hỗ trợ khi gặp khó khăn. TS Hương cũng lưu ý, để phân biệt trạng thái tâm lý thông thường với những dấu hiệu bất thường, người lớn cần quan tâm, lắng nghe và theo dõi trẻ liên tục. Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội sẽ góp phần tạo dựng một hệ sinh thái an toàn, để học sinh được chăm sóc, hỗ trợ và bảo vệ sức khỏe tinh thần trong quá trình trưởng thành...

Cũng trong khuôn khổ chương trình, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo chính thức ra mắt Hệ sinh thái hỗ trợ, tư vấn tâm lý trường học nhằm hướng tới kết nối các hoạt động tư vấn và hỗ trợ tâm lý học đường, đồng thời góp phần bồi dưỡng, tập huấn kiến thức, kỹ năng cho đội ngũ cán bộ, giáo viên tham gia công tác tư vấn, hỗ trợ tâm lý tại các nhà trường...