Văn hóa – “phòng tuyến mềm” bảo vệ an ninh từ sớm, từ xa
Một trong những điểm nhấn quan trọng của Đại hội XIV là khẳng định văn hóa không đứng bên lề phát triển, mà là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực nội sinh của đất nước. Điều này có ý nghĩa đặc biệt nếu nhìn từ góc độ bảo vệ an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội. Bởi lẽ, phía sau mỗi vấn đề an ninh, mỗi vụ việc vi phạm pháp luật, mỗi biểu hiện lệch chuẩn xã hội luôn có bóng dáng của những khoảng trống về giáo dục, đạo đức, lối sống và môi trường văn hóa.
Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống vì thế không thể chỉ dừng ở những chương trình phát triển kinh tế, mà phải bắt đầu từ việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có bản lĩnh, có trách nhiệm xã hội, có ý thức thượng tôn pháp luật. Đây chính là “phòng tuyến mềm” nhưng bền vững nhất trong bảo vệ an ninh – phòng ngừa từ gốc những nguy cơ gây bất ổn xã hội.
Thực tiễn cho thấy, nhiều loại tội phạm và tệ nạn xã hội hiện nay không chỉ xuất phát từ động cơ kinh tế, mà còn gắn với sự xuống cấp về giá trị, lối sống thực dụng, bạo lực, vô cảm trước cộng đồng. Từ bạo lực gia đình, bạo lực học đường đến các hành vi vi phạm trên không gian mạng, tất cả đều đặt ra yêu cầu phải củng cố nền tảng văn hóa, đạo đức xã hội. Khi con người được sống trong môi trường văn hóa lành mạnh, được giáo dục về trách nhiệm công dân và giá trị nhân văn, nguy cơ phát sinh hành vi lệch chuẩn sẽ giảm đi một cách căn cơ.
Đại hội XIV nhấn mạnh xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trong gia đình, nhà trường, cộng đồng và trên không gian mạng. Đây chính là những “địa bàn” quan trọng gắn chặt với nhiệm vụ của lực lượng Công an trong công tác phòng ngừa xã hội. Công an không chỉ là lực lượng xử lý vi phạm khi sự việc đã xảy ra mà ngày càng phải đóng vai trò nòng cốt trong công tác phòng ngừa, tham gia xây dựng phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc gắn với xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở.
Khi mỗi khu dân cư là một cộng đồng văn hóa đoàn kết, mỗi gia đình là một tế bào lành mạnh, mỗi trường học là một môi trường giáo dục nhân cách thì đó cũng chính là nền tảng vững chắc cho an ninh con người. Tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV vì thế đặt ra yêu cầu phối hợp chặt chẽ giữa các ngành văn hóa, thông tin, giáo dục với lực lượng Công an trong xây dựng môi trường văn hóa an toàn, nhân văn và kỷ cương.
Đưa Nghị quyết vào đời sống: Gắn xây dựng văn hóa với bảo đảm trật tự, kỷ cương xã hội
Tinh thần hành động mà Đại hội XIV đặt ra đòi hỏi mọi chủ trương phải được cụ thể hóa bằng những chuyển biến rõ nét trong đời sống xã hội. Với lĩnh vực văn hóa, điều này gắn chặt với việc xây dựng nếp sống văn minh, ý thức pháp luật và kỷ cương xã hội – những yếu tố trực tiếp liên quan đến nhiệm vụ bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Trên thực tế, nhiều vấn đề trật tự đô thị, giao thông, vệ sinh môi trường, ứng xử nơi công cộng… không chỉ là câu chuyện quản lý hành chính mà còn là câu chuyện văn hóa. Khi người dân có ý thức tự giác tuân thủ pháp luật, tôn trọng người khác và lợi ích chung thì áp lực cho lực lượng chức năng cũng giảm đi đáng kể. Ngược lại, nếu thiếu ý thức cộng đồng, coi thường kỷ cương thì dù có tăng cường lực lượng, xử phạt nghiêm khắc đến đâu cũng khó đạt được hiệu quả bền vững.
Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống vì thế đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng văn hóa và tăng cường pháp luật, giữa giáo dục – thuyết phục và xử lý nghiêm minh. Văn hóa thượng tôn pháp luật cần trở thành một chuẩn mực xã hội, trong đó mỗi người dân không chỉ sợ bị xử phạt mà còn cảm thấy xấu hổ khi vi phạm, tự giác điều chỉnh hành vi vì danh dự và trách nhiệm với cộng đồng.
Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, không gian mạng đã trở thành một “không gian xã hội mới”, nơi diễn ra nhiều hành vi vi phạm pháp luật, từ lừa đảo, tung tin giả, kích động thù hận đến xâm phạm danh dự, nhân phẩm người khác. Đại hội XIV đặt ra yêu cầu xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh trên không gian mạng – đây chính là nhiệm vụ có sự tham gia trực tiếp của lực lượng Công an trong công tác bảo đảm an ninh mạng, an ninh thông tin.
Nhưng xử lý kỹ thuật và pháp lý thôi là chưa đủ. Cần song song xây dựng “văn hóa số”, nâng cao ý thức công dân trên môi trường mạng, giáo dục kỹ năng tiếp nhận và chia sẻ thông tin có trách nhiệm. Khi người dân có “sức đề kháng” trước thông tin xấu độc, không tiếp tay cho tin giả, không cổ vũ bạo lực ngôn từ thì an ninh mạng mới thực sự bền vững từ gốc.
Một phương diện quan trọng khác là văn hóa công vụ và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ cán bộ, trong đó có lực lượng Công an nhân dân. Đại hội XIV yêu cầu xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, gần dân, trọng dân, vì nhân dân phục vụ. Với lực lượng Công an, điều đó càng có ý nghĩa đặc biệt, bởi mỗi hành vi ứng xử của cán bộ, chiến sĩ đều tác động trực tiếp đến niềm tin của nhân dân vào lực lượng bảo vệ pháp luật.
Khi văn hóa ứng xử trong thi hành công vụ được đề cao, khi thái độ phục vụ nhân dân tận tụy, đúng mực trở thành chuẩn mực thường ngày thì đó cũng chính là biểu hiện sinh động của việc đưa tinh thần Đại hội XIV vào đời sống. Niềm tin của nhân dân chính là “lá chắn” vững chắc nhất cho an ninh quốc gia và trật tự xã hội.
Xây dựng thế trận an ninh nhân dân trên nền tảng văn hóa
Một điểm xuyên suốt trong các văn kiện Đại hội XIV là nhấn mạnh vai trò chủ thể của nhân dân trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Trong lĩnh vực bảo đảm an ninh, điều này được thể hiện rõ qua việc xây dựng thế trận an ninh nhân dân gắn với thế trận lòng dân. Và nền tảng của “lòng dân” chính là văn hóa, niềm tin, sự đồng thuận xã hội.
Đưa Nghị quyết vào cuộc sống vì thế phải gắn với việc phát huy mạnh mẽ phong trào Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc, lồng ghép với các phong trào xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Khi người dân ý thức được rằng giữ gìn an ninh trật tự không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng, mà là trách nhiệm của mỗi công dân, mỗi gia đình, mỗi cộng đồng thì sức mạnh bảo vệ Tổ quốc sẽ được nhân lên gấp bội.
Ở nhiều địa phương, các mô hình “khu dân cư an toàn về an ninh trật tự”, “tổ liên gia tự quản”, “dòng họ tự quản”, “xứ, họ đạo bình yên”… đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi kết hợp chặt chẽ giữa yếu tố văn hóa cộng đồng và công tác bảo đảm an ninh. Những mô hình này cần tiếp tục được nhân rộng, hoàn thiện theo tinh thần của Đại hội XIV, gắn với xây dựng môi trường văn hóa đoàn kết, nhân ái, nghĩa tình.
Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, các thách thức an ninh phi truyền thống như tội phạm xuyên quốc gia, ma túy, mua bán người, khủng bố, an ninh nguồn nước, an ninh lương thực… ngày càng phức tạp. Đối mặt với những thách thức đó, ngoài các biện pháp nghiệp vụ và hợp tác quốc tế, việc xây dựng xã hội ổn định, con người có bản lĩnh, cộng đồng đoàn kết chính là “hậu phương vững chắc” cho bức tranh an ninh quốc gia.
Văn hóa dân tộc, truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái của người Việt Nam chính là nguồn lực mềm vô cùng quý giá. Khi được khơi dậy đúng cách, những giá trị ấy sẽ tạo nên sức đề kháng xã hội trước các luận điệu chia rẽ, kích động, phá hoại khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Đó cũng là cách hiện thực hóa yêu cầu của Đại hội XIV về phát huy sức mạnh văn hóa, con người Việt Nam trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đưa Nghị quyết Đại hội XIV vào cuộc sống, vì thế, không chỉ là câu chuyện của các cơ quan hoạch định chính sách, mà là sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trong đó lực lượng Công an nhân dân giữ vai trò nòng cốt trong bảo vệ an ninh, trật tự, đồng thời là một chủ thể quan trọng tham gia xây dựng môi trường văn hóa an toàn, kỷ cương và nhân văn.
Khi văn hóa được củng cố, con người được bồi đắp, niềm tin xã hội được tăng cường thì đó chính là nền tảng bền vững nhất cho an ninh quốc gia. Và khi mỗi cán bộ, chiến sĩ Công an vừa làm tốt nhiệm vụ chuyên môn, vừa góp phần lan tỏa các giá trị văn hóa tốt đẹp trong cộng đồng thì tinh thần của Đại hội XIV đã thực sự đi vào đời sống, trở thành sức mạnh cụ thể bảo vệ sự bình yên của đất nước và hạnh phúc của nhân dân.
Cần chú trọng bồi dưỡng nền tảng văn hóa 
