Trong thư, PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa cho rằng, bộ sách “Thiết bị lò hơi” xuất bản năm 1974 do ông chủ biên và là đồng tác giả đã bị "ăn cắp bản quyền". Người bị PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa "tố cáo" là đồng tác giả với ông trong cuốn sách đó - GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão. Để rộng đường dư luận, PV Báo CAND đã điều tra tìm hiểu sự việc trên.
Có hay không sự sao chép?
Tại trụ sở Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nhiệt ở Khu đô thị Bắc Linh Đàm (Hà Nội), PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa đã thẳng thắn trao đổi với chúng tôi: "Cách đây mấy tháng, khi tham gia chấm tốt nghiệp cho sinh viên ngành Máy Năng lượng, Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, trong mục liệt kê tài liệu tham khảo của một số đồ án tốt nghiệp có ghi "GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão - Lò hơi", tôi đã nghĩ sinh viên do quá tôn trọng thầy giáo hướng dẫn nên đã ghi thiếu tên tôi.
Tuy nhiên, gần đây, khi đi qua hiệu sách, thấy có bày bán bộ sách 2 tập "Lò hơi", tác giả Nguyễn Sĩ Mão, NXB Khoa học và Kỹ thuật (cuốn sách này được xuất bản để kỷ niệm 50 năm Trường ĐH Bách khoa Hà Nội, sách in xong và nộp lưu chiểu quý III/2006) nên tôi đã mua ngay 2 tập".
Tuy nhiên, khi đối chiếu với bộ "Thiết bị lò hơi" năm 1974 do mình làm chủ biên và đồng tác giả với tác giả Nguyễn Sĩ Mão, PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa hết sức bất ngờ vì cuốn sách "Lò hơi" sau này có đến 80% nội dung giống cuốn sách cũ, nhưng chỉ đứng tên GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão.
Nói cách khác, cuốn sách mới này đã "sao chép" gần như toàn bộ cuốn năm 1974, cụ thể: Cuốn "Lò hơi" mới giữ nguyên 20 chương, với tên gọi của chương và thứ tự của chương không thay đổi... Ở một vài chỗ nếu có thay đổi thì chỉ là thay đổi cách đánh số thứ tự của một số đề mục nhỏ...
PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa còn cho biết thêm, cuốn sách mới chỉ lược đi một vài phần mở đầu là nội dung nói về những khái niệm, cách đặt vấn đề, cách phân loại, ý nghĩa và chỉ bổ sung phần nói về buồng lửa đối nhiên liệu khí. Với "thống kê" đó, PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa khẳng định: "Anh Mão xuất bản cuốn này mà không có tên tôi là đồng tác giả là một điều bất hợp lý và khó chấp nhận. Đây là điều tôi hoàn toàn bất ngờ".
Nhớ lại những năm tháng vất vả để hoàn thành cuốn "Thiết bị lò hơi" (cho đến nay vẫn được giới khoa học đánh giá là cuốn sách kinh điển trong lĩnh vực lò hơi), PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa tâm sự, đây là bộ sách chuyên môn đầu tiên của ngành được đưa vào kế hoạch in tipo tại nhà xuất bản, được phát hành rộng rãi ra công chúng.
Khi đó, GS. TSKH Nguyễn Sĩ Mão tốt nghiệp ĐH ở Trung Quốc, ở lại thực tập thêm về cháy, PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa nghĩ rằng ông có chuyên môn sâu về lò hơi và cháy nên đã phân công ông viết 8 chương trong tổng số 20 chương của quyển sách. Từ nơi sơ tán, ông gửi về cho PGS Nghĩa bản thảo như một bản viết nháp, chủ yếu là dịch nguyên các chương của quyển sách tiếng Nga...
Chỉ vì nóng vội muốn có sách cho sinh viên học mà quên tên đồng tác giả, lý do khó chấp nhận
Ngày 25/5, tại Viện Công nghệ Nhiệt lạnh, ĐH Bách khoa Hà Nội, chúng tôi đã gặp GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão. GS Mão nói ngay: "Năm 1974 đúng là tôi với anh Nghĩa có viết chung cuốn Thiết bị Lò hơi, chúng tôi chia nhau viết, không tính toán tiền nong gì và quyển sách đó được đánh giá rất cao, nhưng chỉ được in một lần vào năm 1974.
Cuốn đó ngày càng khan hiếm, thầy không có, trò không có, thư viện nhà trường cũng không có. Bao nhiêu năm nay, sinh viên không có sách học về lò hơi, nói cách khác, thầy trò đều học chay, dạy chay. Năm 2004, tôi thôi quản lí ở trường, bộ môn Công nghệ Nhiệt giao cho tôi dạy về lò hơi, kỹ thuật và thiết bị cháy, kỹ thuật và xử lí an toàn và một phần chuyên đề về xử lí nước.
Nhưng sách về lò hơi vẫn khan hiếm, khoa và trường đã đề nghị tôi viết giáo trình những môn học trên, trong đó có cả lĩnh vực lò hơi". Cũng theo GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão, trước nhu cầu bức thiết về giáo trình dành cho học sinh, ông đã viết cuốn giáo trình Lò hơi. Ông gửi cuốn sách này lên trường và đăng ký làm giáo trình chuẩn. Ông cho hay, ông không nghĩ là cuốn sách đó lại được in vào năm 2006. Tất nhiên, khi ông gửi bản thảo cuốn giáo trình đó thì bản thảo cũng chỉ có mình tên tác giả là GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão.
Ông giải thích, việc ông đứng tên một mình cuốn sách đó là do ông sơ suất không ghi tên PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa. Ông còn cho chúng tôi biết, những vấn đề về lò hơi được đề cập trong cuốn sách là rất cơ bản, ai cũng có thể viết được như thế. Bản thân ông đã phải tham khảo sách của thầy ông ở Trường ĐH Thanh Hoa (Bắc Kinh).
GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão giải thích tiếp về sự "sơ suất" của mình: "Tôi đánh giá rất cao công sức của anh Nghĩa, tôi chẳng có ý định cướp công, chiếm đoạt gì. Chỉ vì nóng vội, muốn có sách cho sinh viên học mà tôi quên không đề tên anh Nghĩa là đồng tác giả. Tôi với anh Nghĩa không có mâu thuẫn gì.
Bản thân tôi, thêm một cuốn giáo trình thì cũng chẳng giải quyết được gì. Tôi đã là GS.TSKH từ hơn 10 năm nay, tôi còn là GS UNESCO tại ĐH Bách khoa từ nhiều năm rồi. Tôi không còn cần thêm gì nữa. Giờ nếu anh Nghĩa muốn thì anh là tác giả chính của cuốn sách, tôi là tác giả phụ cũng được".
Khi chúng tôi hỏi, vì sao sự việc xảy ra từ năm 2006 (thời gian xuất bản cuốn sách), nghĩa là gần 4 năm mà GS Mão chưa một lần nói chuyện, trao đổi hoặc điện thoại cho PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa về sự sơ suất của mình thì GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão thanh minh rằng, ông không nghĩ PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa lại quan trọng hóa, muốn làm to chuyện đến mức như vậy. "Nhẽ ra, anh Nghĩa nên trao đổi trước với tôi một câu thì tôi sẽ xin lỗi anh ấy, đằng này anh Nghĩa lại viết thư ngỏ cho tôi trên Tạp chí Khoa học và Công nghệ Nhiệt" - GS Mão phân trần.
Chúng tôi hỏi tiếp, sau bức thư ngỏ, thì GS Mão "ứng xử" như thế nào? GS Mão cho hay: "Khi tôi định gặp anh Nghĩa thì anh ấy lại đi nằm viện, khi anh ấy ra viện thì tôi lại vào viện, mấy lần hội họp có nhìn thấy anh Nghĩa nhưng bấn bíu quá chưa gặp được"... Có lẽ vì thế chăng mà suốt gần 4 năm qua, GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão đã để sự việc rơi vào im lặng, gây ra sự khó hiểu, thậm chí hoài nghi trong giới khoa học?
Nhưng có một mâu thuẫn. GS Mão nhận mình tự viết cuốn sách đó. Thực tế, quá trình viết ông không có sự trao đổi, bàn bạc gì với PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa. Nhưng chính ông lại nhận mình quên viết tên Nguyễn Duy Nghĩa là đồng tác giả. Như vậy, nếu cuốn sách đó thực sự là do công sức lao động trí tuệ của ông thì làm sao có thể đề tên PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa là đồng tác giả. Và chúng tôi tin chắc, PGS.TS Nguyễn Duy Nghĩa không đời nào để GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão ghi tên mình là đồng tác giả với cuốn sách đó.
Trước khi tạm biệt chúng tôi, GS.TSKH Nguyễn Sĩ Mão còn nói rằng: "Giờ anh Nghĩa muốn thế nào tôi cũng sẽ đồng ý, vì đó là sơ suất, khuyết điểm của tôi. Tôi không muốn chỉ vì một sơ suất nhỏ mà mất quan hệ với anh Nghĩa. Tôi sẽ viết thư cho NXB Khoa học Kỹ thuật đề nghị tái bản lại cuốn sách và in thêm tên anh Nghĩa vào".
Bản quyền của cuốn sách là của ai sẽ có phán quyết của NXB theo đúng Luật Xuất bản và Luật Sở hữu trí tuệ. Nhưng chúng tôi suy nghĩ rằng, trước nhất sự việc này rất cần một sự ứng xử tế nhị, trung thực và thẳng thắn giữa những người làm khoa học, nhất là những người có học hàm, học vị cao đang giảng dạy cho nhiều thế hệ sinh viên nước nhà...
